Vạn Lộc khơi dậy những giá trị trăm năm

Vạn Lộc là vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa, giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Trên địa bàn xã có nhiều di tích lịch sử, văn hóa, lễ hội truyền thống tiêu biểu. Từ truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời, xã Vạn Lộc đã và đang tích cực bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, thúc đẩy du lịch phát triển, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế- xã hội của địa phương.

Một góc cụm di tích Diêm Phố, xã Vạn Lộc.

Di tích lịch sử, văn hóa, kiến trúc cụm di tích nghè Diêm Phố thuộc xã Ngư Lộc (cũ) nay là xã Vạn Lộc, gồm: Đền tứ vị Thánh Nương, đền Ngư Ông, miếu Bão Gõ, chùa Liên Hoa... Cụm di tích có diện tích khoảng 1.000m2. Lối vào di tích có cổng tam quan đồ sộ với 3 tầng gác, ở gác thứ 2 treo một chiếc chuông đồng to. Từ cổng Tam Quan trở vào có con đường lớn chạy đến cửa đền, chia đôi khu di tích thành hai phần, có các đường xương cá để vào nghè, đền, chùa, miếu, phủ.

Nổi bật trong quần thể là đền thờ tứ vị Thánh Nương. Đền được xây dựng từ khi làng Diêm Phố mới thành lập, trải qua nhiều lần xây dựng lại nhưng nghè vẫn giữ được đường nét uyển chuyển, bề thế, mặt ngoảnh hướng Nam, theo phép đối xứng cân đối giữa nghè chính, hai dải vũ, tam quan, ở giữa là một sân gạch hình chữ nhật. Trong đời sống tâm linh của ngư dân Vạn Lộc, tứ vị Thánh Nương được dân làng tôn vinh, thờ cúng rất trang trọng. Tục thờ tứ vị Thánh Nương chiếm vị trí cốt yếu trong hệ thống tín ngưỡng của ngư dân ở đây.

Trải qua biến cố thời gian, lịch sử và xâm thực của nước biển, cụm di tích Diêm Phố được di chuyển nhiều lần và hiện tại được đặt trên địa bàn thôn Ninh Phú, xã Đa Lộc. Vào ngày rằm, mùng 1, dịp lễ, tết, người dân quanh vùng lại nô nức đến đây cầu mong biển lặng, sóng êm, mưa thuận, gió hòa để người dân ra khơi thu được nhiều tôm cá.

Với những giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, kiến trúc, cụm di tích Diêm Phố được xếp hạng là di tích cấp tỉnh. Hằng năm, vào các ngày 21/2 đến 24/2 (âm lịch) tại di tích diễn ra Lễ hội Cầu Ngư để tạ ơn Tam Bảo Phật, tứ vị Thánh Nương, Đông Hải Đại vương, Nẹ Sơn Tôn Thần, Nam Hải Đại tướng quân... Đây là lễ hội lớn nhất trong năm của người dân xã Vạn Lộc. Năm 2017, Lễ hội Cầu Ngư xã Vạn Lộc được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Từ 1/7/2025, xã Vạn Lộc mới được thành lập trên cơ sở hợp nhất các xã: Minh Lộc, Hải Lộc, Hưng Lộc, Ngư Lộc, Đa Lộc. Sau sáp nhập, không gian văn hóa được mở rộng, giá trị văn hóa được hội tụ khiến Vạn Lộc trở thành địa phương có nhiều di tích lịch sử, văn hóa. Hiện nay, xã có 1 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia (Lễ hội Cầu Ngư); 18 di tích lịch sử, văn hóa, trong đó có 1 di tích quốc gia, 17 di tích được xếp hạng cấp tỉnh. Để bảo tồn và phát huy các giá trị của di tích, xã Vạn Lộc đã tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn Nhân dân và du khách thực hiện nếp sống văn minh khi tham quan di tích. Chú trọng công tác kiểm tra, giám sát định kỳ tại các di tích nhằm kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm hại. Tiến hành rà soát, thống kê hiện vật, cổ vật, đồ thờ và nội thất tại các di tích thuộc phạm vi quản lý, đối chiếu với hồ sơ khoa học di tích.

Qua tìm hiểu thực tế được biết trên địa bàn xã Vạn Lộc có nhiều di tích đang xuống cấp, cần được tu bổ, tôn tạo như: di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia chùa Vích, di tích đền thờ Đông Các Lê Doãn Giai; di tích lịch sử văn hóa đền thờ Nguyễn Thành; di tích lịch sử văn hóa nhà thờ Nguyễn Phúc. Hiện nay, xã Vạn Lộc đã có báo cáo đề xuất danh mục bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích trên địa bàn xã giai đoạn 2026-2030 đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình UBND tỉnh Thanh Hóa hỗ trợ kinh phí tu bổ, tôn tạo các di tích.

Ông Đoàn Chí Phương, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Vạn Lộc, cho biết: Thời gian tới, xã Vạn Lộc tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức, trách nhiệm của Nhân dân trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản. Tăng cường công tác quản lý các di tích; huy động mọi nguồn lực để tu bổ, tôn tạo các di tích, trong đó chú trọng tới nguồn lực xã hội hóa. Đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông, trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử, văn hóa tâm linh gắn với phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Đó sẽ mãi là tài sản văn hóa vô giá và là niềm tự hào của các thế hệ người dân Vạn Lộc, để văn hóa là nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh và động lực to lớn cho xã Vạn Lộc phát triển nhanh và bền vững.

Xuân Hải