Trường THPT Bá Thước: 60 năm khơi nguồn tri thức nơi đại ngàn

Từ những lớp học tạm dưới gầm sàn giữa rừng sâu Ái Thượng năm 1966, Trường THPT Bá Thước (tiền thân là Trường Phổ thông cấp III Bá Thước) đã vượt qua bom đạn chiến tranh, những năm tháng thiếu thốn thời bao cấp để vươn lên thành trường đạt chuẩn quốc gia, vinh dự được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất. 60 năm (1966-2026), mái trường nơi đại ngàn xứ Thanh đã chắp cánh ước mơ cho hàng vạn con em đồng bào các dân tộc vùng cao.

Tập thể cán bộ, giáo viên nhà trường những năm đầu thành lập.

Nửa thế kỷ vượt khó, giữ "lửa" tri thức

Mùa thu năm 1966, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước diễn ra ác liệt, Trường Cấp II - III Bá Thước ra đời. Ngôi trường ấy không có cổng, không có sân, cũng không có những dãy phòng học tử tế. Để tránh bom đạn, trường sơ tán vào rừng sâu làng Mí, xã Ái Thượng. Gầm sàn nhà dân trở thành lớp học, lán nứa tự dựng thành chỗ ăn ở, cạnh đó là những đường hào trú ẩn do chính tay thầy, trò đào.

Bộ khung giáo viên cấp 3 đầu tiên của trường có 4 thầy: thầy Phan Bính, Hiệu trưởng, dạy môn Chính trị; thầy Lê Khắc Ngũ dạy môn Văn; thầy Nguyễn Đức Lưu dạy môn Vật lý; thầy Nguyễn Văn Chấn dạy môn Sinh vật và Giáo dục quân sự. Ngày khai giảng, lớp học có hơn 50 học sinh. Đến cuối năm, 37 em trụ lại được, gồm 26 em người Kinh, 6 em người Mường và 5 em người Thái.

Ngày 30/6/1967, Chủ tịch Ủy ban Hành chính tỉnh Thanh Hóa ký quyết định thành lập Trường Phổ thông cấp III Bá Thước, tính từ ngày 1/9/1966, tách khỏi trường liên cấp. Thầy Nguyễn Văn Chấn được giao quyền Hiệu trưởng. Hội đồng sư phạm khi ấy chỉ vỏn vẹn 3 người, nhưng từ đây, con em các dân tộc Bá Thước đã có một ngôi trường cấp III của riêng mình.

Ban Giám hiệu Trường THPT Bá Thước đón bằng công nhận Trường đạt chuẩn quốc gia năm 2016.

Những năm chiến tranh, trường chuyển từ làng Mí lên làng Đan để mở rộng quy mô. Năm học 1974 - 1975, thầy và trò thực hiện cuộc “hạ sơn”, chuyển toàn bộ cơ sở về khu sân bóng phố Cành Nàng, xã Lâm Xa. Lớp học đông dần; những thầy cô giáo từ miền xuôi lần lượt ngược núi, gắn bó với học trò vùng cao. Và ngay trên nền đất mới Cành Nàng, năm học 1974 - 1975, trường đạt tỷ lệ đỗ tốt nghiệp 100%, đứng đầu toàn tỉnh; em Ngô Đức Minh giành danh hiệu Thủ khoa toàn tỉnh, em Vũ Thị Dậu đoạt giải nhì học sinh giỏi môn Văn cấp tỉnh.

Hòa bình lập lại, nhưng những năm tháng bao cấp lại thử thách thầy và trò theo một cách khác. Lớp học, ký túc xá vẫn là tranh tre, nứa lá; đời sống thầy cô muôn vàn thiếu thốn. Để bám trường, bám bản, các thầy cô cùng nhau làm ruộng, đóng gạch, tự dựng nhà tập thể. Giữa gian khó ấy, phong trào thi đua vẫn sôi nổi: Đoàn trường dẫn đầu khối các trường phổ thông toàn tỉnh, 2 năm liền được Trung ương Đoàn trao tặng Cờ luân lưu mang chân dung Bác Hồ.

Cũng trong những năm ấy, câu lạc bộ bắn súng thể thao của nhà trường ra đời. Ít ai nghĩ rằng từ một câu lạc bộ nhỏ ở miền núi xa xôi, những học trò như Trương Anh Dũng, Trịnh Thu Hà về sau đã trở thành xạ thủ đội tuyển quốc gia, đứng trên bục nhận huy chương SEA Games, mang về niềm tự hào lớn lao cho thầy trò Bá Thước.

Lãnh đạo xã Bá Thước, xã Thiết Ống tặng hoa Trường THPT Bá Thước nhân dịp khai giảng năm học mới 2026 - 2027.

Ngày 20/6/1987, nhà trường chuyển về địa điểm hiện nay. Đầu thập niên 1990 là giai đoạn khó khăn nhất: số học sinh giảm mạnh, năm học 1992 - 1993, toàn trường chỉ còn 85 em. Năm học 1995 - 1996, toàn bộ phòng học được lợp ngói và dãy nhà cao tầng đầu tiên được khánh thành. Từ năm học sau đó, số học sinh tăng nhanh trở lại; đến năm học 1999 - 2000, toàn trường có gần 1.000 học sinh, tỷ lệ đỗ tốt nghiệp trên 90%. Em Trịnh Thị Hồng đoạt giải nhì môn Văn toàn quốc tại Festival học sinh các dân tộc miền núi. Trong thập niên ấy, nhà trường hai lần được tặng Huân chương Lao động hạng Ba, vào các năm 1996 và 1999.

Bước sang thế kỷ XXI, Trường THPT Bá Thước góp phần hình thành thêm hai trường THPT mới trên địa bàn huyện: Trường THPT Hà Văn Mao (năm 2000) và Trường THPT Bá Thước III (năm 2007). Trong những năm đầu, nhà trường cử nhiều thầy cô giáo trẻ sang công tác, giúp 2 trường mới ổn định hoạt động. Năm 2011, nhà trường được công nhận đạt chuẩn quốc gia. Năm 2015, trước thềm kỷ niệm 50 năm thành lập, nhà trường vinh dự được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất - phần thưởng cao quý ghi nhận nửa thế kỷ bền bỉ gieo chữ nơi đại ngàn.

Bản lĩnh đổi mới, viết tiếp trang sử vàng

Bước vào thập kỷ mới, nhà trường đối diện nhiều thách thức chưa từng có: cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và đại dịch COVID-19. Với phương châm “Tạm dừng đến trường, không dừng học”, các thầy cô tự học, làm chủ công nghệ, đưa bài giảng trực tuyến đến tận những bản làng xa xôi. Năm 2025, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhà trường thuộc địa bàn xã Bá Thước.

Cán bộ quản lý, giáo viên, người lao động Trường THPT Bá Thước.

Từ năm 2019, dưới sự dẫn dắt của ban giám hiệu do thầy giáo Phạm Văn Học làm Hiệu trưởng, nhà trường tập trung đổi mới phương pháp dạy học, chú trọng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh. Đội ngũ thầy cô ngày càng vững vàng chuyên môn; nhiều người đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh, nhiều sáng kiến kinh nghiệm được ngành ghi nhận. Đảng bộ nhà trường luôn phát huy vai trò hạt nhân lãnh đạo, được cấp ủy địa phương khen thưởng là đơn vị hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ tiêu biểu.

Học trò vùng cao hôm nay tự tin bước vào các sân chơi trí tuệ, mang về hàng trăm giải học sinh giỏi cấp tỉnh và cả giải quốc gia, cùng nhiều giải thưởng tại cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật. Trên sân cỏ, những cô gái đội bóng đá nữ của trường 3 lần đứng trên bục cao nhất của Hội khỏe Phù Đổng toàn quốc. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp luôn ở mức cao; mỗi năm lại có thêm nhiều em bước vào giảng đường đại học, cao đẳng, mở ra những cánh cửa tương lai lập thân, lập nghiệp.

Những nỗ lực ấy được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý: Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, danh hiệu Tập thể Lao động xuất sắc, Cờ thi đua của UBND tỉnh Thanh Hóa. Nhiều tập thể, cá nhân thầy cô được các bộ, ngành Trung ương và tỉnh khen thưởng.

Nhưng có lẽ phần thưởng lớn nhất của một ngôi trường là những thế hệ học trò. Từ những cô cậu học trò người Kinh, người Mường, người Thái năm nào, nay đã có biết bao kỹ sư, bác sĩ, nhà giáo, sĩ quan quân đội, cán bộ lãnh đạo đang góp sức xây dựng quê hương, đất nước. Nhiều cựu giáo viên, cựu học sinh đạt học hàm, học vị cao, như PGS.TS Hà Văn Dũng - cựu giáo viên của trường, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo). Dù đi đâu, làm gì, họ vẫn mang theo hình ảnh mái trường nơi đại ngàn như một phần không thể tách rời của tuổi trẻ.

Có được những thành quả ấy, trước hết là nhờ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền huyện Bá Thước trước đây và xã Bá Thước hiện nay; sự đồng hành của MTTQ, các đoàn thể và Nhân dân; đặc biệt là sự chỉ đạo sát sao của Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa. Đó còn là mồ hôi, tâm huyết của bao thế hệ thầy cô đã lặng lẽ gắn bó cả tuổi xuân với núi rừng, và sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng ủy, ban giám hiệu nhà trường qua các thời kỳ.

Một góc sân Trường THPT Bá Thước.

60 năm trước, những người thầy đầu tiên thắp ngọn lửa con chữ dưới gầm sàn giữa rừng sâu Ái Thượng. 60 năm sau, ngọn lửa ấy vẫn cháy sáng trong những dãy phòng học khang trang, trong ánh mắt của gần 1.200 học trò hôm nay. Phía trước còn nhiều thách thức của chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Nhưng với truyền thống được hun đúc qua 6 thập kỷ, thầy và trò Trường THPT Bá Thước tin rằng mình sẽ vững bước, tiếp tục viết những trang sử vàng nơi đại ngàn xứ Thanh.

Phạm Văn Học

Hiệu trưởng Trường THPT Bá Thước