Thăm đất Mường Khoòng

Mường Khoòng là một trong những mường lớn ở miền Tây xứ Thanh. Nơi đây không chỉ nổi tiếng với thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ mà còn là nơi hội tụ, giao thoa văn hóa đặc sắc. Sức hút của Mường Khoòng được dệt nên từ những nếp nhà sàn truyền thống, những điệu múa xòe, câu khặp của người Thái hòa nhịp cùng tiếng cồng chiêng vang vọng giữa núi rừng.

Xã Cổ Lũng phát triển du lịch cộng đồng gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Mường Khoòng gồm các xã: Cổ Lũng, Lũng Niêm, Lũng Cao, Thành Lâm, Thành Sơn thuộc huyện Bá Thước (cũ), nay là 2 xã Cổ Lũng, Pù Luông. Theo sách Địa chí huyện Bá Thước (cũ), thung lũng thấp nằm dọc theo suối Nủa, suối Khanh, suối Ngài, tạo thành cánh cung giương về phía Tây ôm lấy khối núi đá vôi khổng lồ Pha Háng. Khu vực ba con suối Nủa, Khanh, Ngài gộp lại, thung lũng mở rộng thành bản xóm, đồng ruộng của trung tâm Mường Khoòng... là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào Thái.

Nghệ nhân Ưu tú Hà Nam Ninh, người dành nhiều tâm huyết nghiên cứu văn hóa Thái hiện sinh sống tại xã Bá Thước, chia sẻ: “Mường Khoòng là “cái nôi” văn hóa của đồng bào Thái. Những dấu tích còn lưu giữ tại đây chứng minh vùng đất này gắn liền với một giai đoạn lịch sử đầy biến động của dân tộc. Sau khi nhà Lê Trung Hưng thành công, Nhà Phủ trên đất Mường Khoòng - nơi xưa kia nhà vua và các đại thần từng họp bàn quân cơ, đã trở thành nơi thờ tự. Đây là chốn linh thiêng để tưởng nhớ vua Lê cùng các vị quan người Thái đã có công lớn trong sự nghiệp khôi phục vương triều".

Phát huy tiềm năng, lợi thế của vùng đất giàu truyền thống văn hóa, cấp ủy, chính quyền 2 xã Cổ Lũng, Pù Luông đã có những định hướng cho người dân phát triển du lịch cộng đồng gắn với gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Nhiều hộ dân đã đầu tư phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, khám phá thiên nhiên, trekking, tham quan ruộng bậc thang, thác nước, các tuyến đường đi bộ... để thu hút khách du lịch.

Xã Cổ Lũng được xem là trung tâm của đất Mường Khoòng xưa. Đến đây, du khách sẽ được hòa mình vào không gian hoang sơ, thoáng đãng, lắng nghe tiếng nước suối chảy róc rách giữa đại ngàn và thưởng thức những món ăn truyền thống của đồng bào dân tộc Thái. Khi màn đêm buông xuống, du khách sẽ được đắm mình vào những điệu xòe, điệu khặp và những bài dân ca đậm đà bản sắc, do người dân biểu diễn.

Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm đầu tư từ Nhà nước cùng với công tác tuyên truyền, vận động của xã Cổ Lũng, nhiều hộ dân trong thôn đã cải tạo nếp nhà sàn, mua sắm trang thiết bị, cải tạo cảnh quan môi trường để phát triển du lịch cộng đồng. Hiện nay, xã có 28 cơ sở lưu trú phục vụ du khách trải nghiệm, nghỉ dưỡng, tạo việc làm cho hàng trăm lao động của địa phương. Từ đầu năm 2026 đến nay, xã Cổ Lũng đón khoảng 26.000 lượt du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Anh Hà Văn Sĩ, hộ làm du lịch cộng đồng, thôn Hiêu, xã Cổ Lũng, cho biết: “Để phát triển du lịch cộng đồng, gia đình tôi đã đầu tư cải tạo nhà sàn, chỉnh trang cảnh quan môi trường để đón khách. Nhằm nâng cao chất lượng phục vụ, gia đình còn tham gia các lớp tập huấn nghiệp vụ du lịch cũng như kiến thức vệ sinh an toàn thực phẩm. Nhờ vậy, du khách đến ngày càng đông, giúp thu nhập từng bước được nâng cao và ổn định”.

Tiếp nối hành trình khám phá Mường Khoòng, du khách sẽ đến với Pù Luông - nơi lý tưởng để hòa mình vào thiên nhiên hoang sơ và cảm nhận trọn vẹn nhịp sống, văn hóa của đồng bào bản địa. Tại đây, bạn sẽ được trải nghiệm cảm giác thức giấc giữa biển mây bồng bềnh, phóng tầm mắt ôm trọn những thửa ruộng bậc thang và cánh rừng ngút ngàn xanh mướt. Dịch vụ lưu trú ở Pù Luông cũng rất đa dạng, chiều lòng mọi du khách với những căn homestay nhà sàn mộc mạc hay các khu resort sang trọng ẩn mình tĩnh lặng giữa đại ngàn.

Theo ông Nguyễn Nam Phong, Phó Chủ tịch UBND xã Pù Luông, toàn xã hiện có 71 cơ sở lưu trú. Từ đầu năm 2026 đến nay, địa phương đã đón hơn 230.000 lượt khách đến tham quan và nghỉ dưỡng, trong đó có 66.000 lượt khách quốc tế. Sự phát triển mạnh mẽ của ngành du lịch đã tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 400 lao động tại chỗ. Về định hướng sắp tới, ông Phong cho biết xã tiếp tục quảng bá tiềm năng nhằm thu hút các nhà đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ du lịch. Đồng thời, khuyến khích người dân làm du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa; vận động bà con canh tác, chăn nuôi các sản vật địa phương để chủ động nguồn thực phẩm sạch phục vụ du khách.

Sức hấp dẫn của vùng đất Mường Khoòng được tạo nên từ chính kho tàng văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc nơi đây. Chính sự kết hợp hài hòa giữa bản sắc lâu đời và ẩm thực phong phú đã thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của vùng đất này phát triển.

Bài và ảnh: Xuân Anh