Nét đẹp ngày xuân ở làng Động Bồng

Những ngày đầu xuân, đến làng Động Bồng, xã Tống Sơn dễ dàng cảm nhận được không gian trong trẻo, yên bình. Con đường dẫn vào làng uốn mình dưới những rặng tre. Phía trước, núi Tượng Sơn như bức bình phong tự nhiên che chở, phía xa dòng Tống Giang như dải lụa mềm, êm đềm ôm lấy xóm làng. Tất cả mở ra một cảnh sắc sơn kỳ thủy tú, cổ kính, yên ả mà giàu sinh khí. Giữa trung tâm làng, đình Động Bồng hiện lên uy nghiêm, mái ngói thẫm in bóng thời gian.

Người dân làng Động Bồng làm đình liệu.

Đình là nơi thờ Thành hoàng làng Tô Hiến Thành. Người Động Bồng xưa tin rằng, vùng đất trù mật này từng là nơi thân sinh của ông lựa chọn để sinh sống, dưỡng nuôi nên một bậc hiền tài văn võ song toàn. Bởi vậy, ngôi đình không chỉ là công trình kiến trúc mang dấu ấn tài hoa của cha ông, mà còn là biểu tượng tinh thần, là “trái tim” của cộng đồng cư dân Động Bồng. Mỗi dịp xuân về, không gian này lại trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. Nổi bật nhất là mỹ tục đốt đình liệu - nghi lễ thiêng liêng diễn ra vào thời khắc giao thừa. Đây không chỉ là một phong tục mang tính nghi lễ, mà còn là biểu tượng của niềm tin, của khát vọng hướng thiện và tinh thần cố kết cộng đồng.

Ông Vũ Văn Muộn, người cao niên trong làng cho biết: “Tục đốt đình liệu có từ lâu đời thể hiện ước vọng xua đi điều không may của năm cũ, thắp lên ánh sáng, điều may mắn cho năm mới. Ngọn lửa bùng lên không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết cộng đồng. Từ lúc chuẩn bị đến khi lửa bùng lên giữa sân đình, cả làng như cùng chung một nhịp đập”.

Để chuẩn bị cho lễ tục này, từ ngày 20 tháng Chạp hàng năm người dân trong làng Động Bồng rủ nhau lên núi Tượng Sơn chặt cây lè lè - loại cây họ tre, trúc, thân cây nhỏ, lòng rỗng, dẻo, có chất dầu dễ cháy. Cây được mang về phơi khô, bó thành từng bó lớn để làm đình liệu. Từ ngày 25 tháng Chạp, không khí tại sân đình trở nên nhộn nhịp. Các cụ cao niên lau chùi đồ thờ, trang trí khuôn viên đình. Các chàng trai khỏe mạnh đưa cây lè lè đã phơi khô vào sân đình và bó thành hình con rồng - biểu tượng linh thiêng của sức mạnh và khát vọng vươn lên. Đình liệu được kết chặt, xếp ngay ngắn tại sân đình. Công việc tưởng như giản đơn nhưng đòi hỏi sự cẩn trọng, dưới sự hướng dẫn của các bậc cao niên để bảo đảm đúng nghi thức truyền thống. Đó cũng là cách thế hệ đi trước truyền dạy cho lớp trẻ về ý nghĩa của phong tục và cách thực hành văn hóa. Qua đó, giúp thế hệ trẻ hiểu rằng phía sau ngọn lửa rực sáng ấy không chỉ là sự công phu, khéo léo, đoàn kết của người dân mà còn là cả một chiều sâu văn hóa.

Chiều 30 tết, đình liệu được đưa ra giữa sân đình, đặt đúng thế đầu vươn cao, thân hạ thấp. Gần thời khắc giao thừa, đoàn người gồm các cụ cao niên và thanh niên trai tráng rước kiệu, cầm đuốc vào núi xin lửa. Ngọn lửa thiêng phải được giữ cẩn trọng, không để tắt trên đường rước về đình. Bởi, người dân quan niệm lửa cháy liên tục là dấu hiệu của sự hanh thông, thuận lợi trong năm mới.

Khi lửa được rước về hậu cung, các cụ cao niên làm lễ kính cáo với Thành hoàng làng xin phép đốt đình liệu đón năm mới. Đúng thời khắc giao thừa, ngọn lửa bùng sáng trong tiếng trống rộn ràng, trong niềm hân hoan của dân làng tạo thành một không gian thiêng liêng. Trong khoảnh khắc ấy, con người như giao hòa cùng đất trời, gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, gia đình yên ấm, quê hương thịnh vượng. Nhiều gia đình xin lửa mang về nhà với niềm tin giữ lửa ấm, giữ hòa khí trong năm mới. Hình ảnh ấy vừa mộc mạc vừa giàu tính biểu tượng, thể hiện sự gắn kết giữa đời sống tâm linh và đời sống thường nhật của người dân.

Nét đẹp của tục đốt đình liệu ngày nay còn thể hiện ở cách tổ chức bài bản, an toàn, có sự bàn bạc thống nhất của cộng đồng và sự phối hợp của chính quyền địa phương. Ngọn lửa đình liệu vì thế luôn trở thành sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa người với người.

Trưởng làng Động Bồng Tống Văn Khuyên cho biết: “Đây là phong tục lâu đời của cha ông để lại. Nhân dân trong làng luôn ý thức giữ gìn phong tục trên tinh thần văn minh, tiết kiệm, bảo đảm an toàn. Giá trị lớn nhất của lễ tục là sự đồng lòng trong gìn giữ văn hóa, từ đó đồng lòng trong thực hiện các nhiệm vụ, phong trào của địa phương, góp phần xây dựng quê hương phát triển”.

Bên cạnh nghi lễ thiêng liêng ấy, các hoạt động văn hóa - thể thao đầu xuân cũng diễn ra sôi nổi tại sân đình và nhà văn hóa thôn. Những trò chơi dân gian, chương trình giao lưu văn nghệ tạo nên không khí vui tươi, gắn kết. Xuân ở Động Bồng vì thế không chỉ là khoảnh khắc thiêng liêng của lửa đình, mà còn là mùa của sum họp, sẻ chia.

Giữa sắc xuân, ngọn lửa đình liệu không chỉ thắp sáng sân đình trong đêm giao thừa, mà còn thắp sáng ý thức gìn giữ cội nguồn trong mỗi người dân. Mỗi mùa xuân đi qua, truyền thống lại được tiếp nối, để hồn làng ngày càng được bồi đắp bằng trách nhiệm và niềm tự hào của cộng đồng.

Bài và ảnh: Quỳnh Chi