Mùa mưa lũ đến, người dân lại lo mất đất, mất nhà

Người dân thôn Trung Thủy (thôn Chòm Mốt cũ), xã Quý Lương cho biết, hơn chục năm trở lại đây, tình trạng sạt lở bờ sông Mã đoạn qua địa bàn thôn ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt trong những năm 2024, 2025. Sạt lở không chỉ làm mất nhiều diện tích đất sản xuất, cuốn trôi công trình thủy lợi mà còn đe dọa trực tiếp đến nhà ở, tính mạng người dân. Mỗi khi mùa mưa lũ đến, nỗi lo mất đất, mất nhà lại thường trực trong cuộc sống của những hộ dân ven sông.

Sạt lở đã tiến sát vào nhà một số hộ dân khu vực Chòm Mốt (thôn Trung Thủy, xã Quý Lương).

Thấp thỏm lo mất nhà

Có nhà nằm sát khu vực bờ sông đang bị sạt lở, mỗi khi mưa lớn, nước sông dâng cao, gia đình ông Bùi Văn Liễn lại cảm thấy bất an. Hai hộ hàng xóm của ông đã phải di dời vào trong làng do sạt lở đã vào gần đến nhà. “Mưa xuống, đêm nằm nghe tiếng đất lở ầm ầm bên bờ sông là sợ, lại phải chuẩn bị tinh thần mà chạy. Như năm ngoái, nước lụt tràn lên cả đường, vào đến sân nhà, chúng tôi không biết chạy theo lối nào cho an toàn. Năm 50 tuổi tôi mới xây dựng được ngôi nhà này, giờ phải rời đi thì tiếc lắm. Nhưng ở lại thì càng lo”, ông Liễn cho biết.

Không chỉ đe dọa nhà cửa và sinh hoạt hàng ngày của người dân, tình trạng sạt lở còn khiến nhiều diện tích đất canh tác bị cuốn trôi. Theo anh Bùi Văn Điệp, Trưởng ban công tác mặt trận thôn Trung Thủy, sạt lở bờ sông Mã đoạn qua thôn đã diễn ra nhiều năm, nhưng những năm gần đây mức độ ngày càng nghiêm trọng. Đến nay, diện tích đất nông nghiệp bị cuốn trôi ước tính khoảng 5,5ha, toàn thôn hiện chỉ còn hơn 17ha đất canh tác. “Đáng lo ngại hơn, phạm vi ảnh hưởng của sạt lở ngày càng diễn biến phức tạp. Hiện đã có 2 hộ dân phải di dời nhà cửa; khoảng 3 - 4 hộ khác đang bị đe dọa, có nhà chỉ còn cách khu vực sạt lở vài chục mét. Mỗi khi mưa lớn, lũ về, các gia đình sống trong tâm trạng thấp thỏm, thậm chí phải đi ngủ nhờ. Chúng tôi mong các cấp quan tâm đầu tư kè bờ sông hoặc có phương án di dời những hộ dân ở khu vực nguy hiểm đến nơi an toàn”, anh Điệp cho biết.

Không chỉ gây thiệt hại về đất đai, sạt lở còn ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất của người dân khi công trình thủy lợi bị phá hủy. Trận lũ xảy ra vào tháng 5/2025 đã cuốn trôi Trạm bơm Chòm Mốt - công trình cung cấp nước tưới cho 17ha đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn. Đến nay, công trình vẫn chưa được khắc phục, khiến việc cấp nước cho canh tác gặp nhiều khó khăn.

Để duy trì sản xuất, địa phương đã sử dụng máy bơm dã chiến, lấy nước từ sông đưa lên đồng ruộng. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế, bởi lưu lượng và khả năng phục vụ tưới tiêu không thể đáp ứng như trạm bơm trước đây. Vào những thời điểm nhu cầu nước tưới tăng cao, việc cấp nước gặp nhiều hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất và năng suất cây trồng.

Mong sớm có kè chống sạt lở

Theo ông Trương Văn Vinh, Phó Chủ tịch UBND xã Quý Lương, qua rà soát, đánh giá, khu vực bờ sông Mã qua thôn Trung Thủy có chiều dài khoảng 2km bị ảnh hưởng bởi sạt lở. Tình trạng này đã tác động đến nhiều công trình hạ tầng thiết yếu, trong đó có Trạm bơm Chòm Mốt, hệ thống đường điện 0,4kV và khoảng 20 hộ dân trên địa bàn thôn. Lý giải về tình trạng này, ông Vinh cho biết, những năm gần đây, mưa lũ diễn biến bất thường, cường độ lớn, trong khi khu vực này chịu tác động mạnh của dòng chảy. Tuyến bờ sông lại chưa được gia cố kiên cố nên sạt lở liên tục xảy ra, chưa có giải pháp xử lý dứt điểm.

Trạm bơm Chòm Mốt (thôn Trung Thủy, xã Quý Lương) đã bị cuốn trôi, hư hỏng hoàn toàn.

Đối với Trạm bơm Chòm Mốt, sau khi công trình bị hư hỏng trong đợt lũ tháng 5/2025, UBND xã đã bố trí 2 máy bơm dã chiến để phục vụ tưới tiêu. Tuy nhiên, phương án này chỉ giải quyết được một phần nhu cầu trước mắt, không thể thay thế năng lực tưới của trạm bơm cũ. “Hiện nay, khó khăn lớn nhất trong việc khôi phục công trình thủy lợi là phải xử lý được tình trạng sạt lở bờ sông. Bởi vị trí trạm bơm Chòm Mốt là khu vực phù hợp nhất để lấy nước, nhưng nền đất và bờ sông đã bị sạt lở, không bảo đảm điều kiện để xây dựng lại công trình nếu chưa có giải pháp gia cố”, ông Trương Văn Vinh, Phó Chủ tịch UBND xã Quý Lương cho biết.

UBND xã Quý Lương đã có văn bản báo cáo UBND tỉnh, đề xuất đầu tư hệ thống kè dài khoảng 2km qua khu vực bị sạt lở. Trên cơ sở đó, sẽ khôi phục, nâng cấp Trạm bơm Chòm Mốt, từng bước bảo đảm an toàn cho người dân và giữ được diện tích đất nông nghiệp, vốn đã rất hạn chế ở khu vực miền núi.

Trong khi chờ một phương án xử lý khả thi, tình trạng sạt lở vẫn tiếp tục đe dọa đất sản xuất và nhà ở của người dân mỗi khi mưa lũ. Nguy cơ mất đất sản xuất, mất nhà vẫn hiện hữu, trong khi việc sản xuất nông nghiệp cũng gặp nhiều khó khăn do công trình thủy lợi chưa được khôi phục. Điều người dân thôn Trung Thủy (khu vực Chòm Mốt), xã Quý Lương mong mỏi là sớm có giải pháp xử lý sạt lở, bảo vệ đất đai, nhà cửa và các công trình thiết yếu, giúp bà con yên tâm sinh sống và sản xuất.

Bài và ảnh: Hữu Đại