“Linh hồn” của mọi chiến lược kiến thiết đất nước trong kỷ nguyên đổi mới và hội nhập

Dưới ánh sáng Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, văn hóa Việt Nam được đặt vào một vị thế mới: là nền tảng tinh thần của xã hội, là “linh hồn” dẫn dắt mọi chiến lược kiến thiết và phát triển đất nước trong kỷ nguyên đổi mới và hội nhập. Từ nhận thức đến hành động, từ tư duy đến chính sách, văn hóa đang từng bước được khẳng định là yếu tố cốt lõi quyết định chất lượng, chiều sâu và tính bền vững trong kỷ nguyên đổi mới, hội nhập của đất nước.

Chương trình nghệ thuật “Niềm tin dâng Đảng” chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng do Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn thực hiện.

Từ tư duy đến những chuyển động thực tiễn

Nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của văn hóa trong sự phát triển của đất nước ta, dân tộc ta, ngay từ trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng năm 1930, Đảng ta đã đề cập đến vấn đề phải phát triển văn hóa của dân tộc. Đến năm 1943, khi nước nhà còn chưa giành được độc lập, Đảng ta đã đề ra “Đề cương văn hóa Việt Nam”, trong đó chỉ rõ “Mặt trận văn hóa là một trong ba mặt trận (chính trị, kinh tế, văn hóa)”, và chủ trương phát triển văn hóa theo ba hướng: dân tộc - khoa học - đại chúng. Tinh thần ấy được kế thừa và xuyên suốt các kỳ đại hội, cho đến Đại hội XIII tư duy về văn hóa được nâng lên tầm chiến lược phát triển tổng thể, toàn diện và dài hạn.

Đại hội XIII xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, mục tiêu, động lực, sức mạnh nội sinh quan trọng trong phát triển nhanh và bền vững đất nước, là “tài nguyên”, “sức mạnh mềm” của quốc gia. Đây là lần đầu tiên trong văn kiện của Đảng, khơi dậy, phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam được xác định là một nội dung trong đột phá chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đất nước 10 năm giai đoạn 2021-2030.

Phát biểu tại hội nghị văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng về lĩnh vực văn hóa (ngày 24/11/2021) Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nhấn mạnh: “Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, nói lên bản sắc của dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất"... Lời khẳng định ấy vừa là sự đúc kết lịch sử, vừa là định hướng chiến lược cho tương lai, đặt văn hóa vào vị trí gắn liền với sự tồn vong và phát triển của dân tộc trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Từ tinh thần đó, việc xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, vấn đề chấn hưng đạo đức được thể chế hóa thông qua các quy định của Đảng về những điều đảng viên không được làm, về trách nhiệm nêu gương, về những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”... Đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển toàn diện con người ngày càng đầy đủ, trọng tâm và thực chất. Việc phát hiện, thu hút, đào tạo, trọng dụng nhân tài bước đầu có chuyển biến tích cực. Đáng chú ý, chỉ số phát triển con người (HDI) được cải thiện rõ rệt, tăng 14 bậc, đạt 0,766 điểm, thuộc nhóm nước phát triển con người cao. Chỉ số xếp hạng hạnh phúc tăng 33 bậc so với đầu nhiệm kỳ, xếp thứ 46/143 quốc gia.

Nuôi dưỡng khát vọng phồn vinh, hạnh phúc

Ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây là văn kiện quan trọng, ra đời vào thời điểm then chốt khi đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ, hướng tới các cột mốc trọng đại 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam).

Lễ hội Lam Kinh - không gian văn hóa đặc sắc.

Một trong những điểm mới và sâu sắc nhất của nghị quyết là việc nâng tầm vị thế của văn hóa. Văn hóa được xác định là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế - xã hội, môi trường tới quốc phòng - an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới. Cùng với đó, nghị quyết thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”, với chủ trương là ngày nghỉ và người lao động được hưởng nguyên lương, để Nhân dân được nâng cao khả năng thụ hưởng văn hóa, đội ngũ văn nghệ sĩ được động viên sáng tạo và toàn xã hội đề cao, thực hành lối sống văn hóa, văn minh.

Nghị quyết đề ra mục tiêu đến năm 2030 các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP; hình thành từ 5 - 10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa trong các lĩnh vực có tiềm năng. Đến năm 2045, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững, phấn đấu đóng góp 9% GDP; đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và quốc tế; trở thành một trong những trung tâm công nghiệp văn hóa - sáng tạo năng động.

Tuy nhiên, để văn hóa thực sự trở thành “linh hồn” của mọi chiến lược kiến thiết đất nước, thách thức vẫn còn không nhỏ. Việc thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng thành chính sách, pháp luật của Nhà nước còn chậm, chưa đồng bộ, có mặt thiếu đột phá. Môi trường văn hóa chưa thật sự lành mạnh, đạo đức xã hội còn biểu hiện xuống cấp, mất bản sắc. Đầu tư cho văn hóa còn thấp và dàn trải; nguồn lực chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước...

Để Nghị quyết số 80-NQ/TW thực sự đi vào cuộc sống, Bộ Chính trị đã thiết lập cơ chế tổ chức thực hiện chặt chẽ và quyết liệt. Việc thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam do đồng chí Thường trực Ban Bí thư làm Trưởng ban, thể hiện tầm quan trọng đặc biệt của nhiệm vụ này. Đồng thời, yêu cầu Đảng ủy MTTQ Việt Nam, các đoàn thể Trung ương lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng chương trình, kế hoạch hướng dẫn, vận động Nhân dân thực hiện nghị quyết; phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng, hoàn thiện pháp luật, cơ chế, chính sách về phát triển văn hóa Việt Nam. Các tỉnh ủy, thành ủy lãnh đạo, chỉ đạo quán triệt, triển khai thực hiện nghiêm túc nghị quyết; bảo đảm đầy đủ nguồn lực cho phát triển văn hóa, tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện nghị quyết tại địa phương. Phấn đấu đưa Việt Nam nằm trong top 3 khu vực ASEAN và top 30 thế giới về Chỉ số sức mạnh mềm (Soft Power Index) của quốc gia.

Hướng tới Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu phát triển văn hóa đặt ra ở một chuẩn mới, không chỉ dừng ở nhận thức đúng và thể chế hóa, mà phải thúc đẩy hội nhập văn hóa và kiến tạo thương hiệu quốc gia dựa trên văn hóa. Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển, đề cao giá trị nhân văn, chuẩn mực đạo đức xã hội. Tiếp nối tinh thần “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” - toàn Đảng, toàn dân, toàn quân cùng chung sức xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh như mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh và cũng là khát vọng chính đáng của dân tộc, của thời đại.

Bài và ảnh: Lê Anh