“Làm mới” du lịch làng nghề để hút khách

Du lịch làng nghề xứ Thanh đang đứng trước yêu cầu “làm mới” khi du khách ngày càng tìm kiếm đến những trải nghiệm chân thực, giàu cảm xúc. Đổi mới và sáng tạo, vì thế không chỉ để thu hút khách mà còn là cách để nghề truyền thống tiếp tục “sống” trong đời sống đương đại.

Làng nghề dệt thổ cẩm thôn Lặn Ngoài (xã Pù Luông) với đa dạng sản phẩm phục vụ du khách tham quan, mua sắm.

Một ngày ở làng nghề đúc đồng Trà Đông (xã Thiệu Trung), công việc của người thợ vẫn diễn ra như bao năm qua: làm khuôn, pha chế hợp chất, nấu đồng, đúc đồng, hoàn thiện sản phẩm. Nhịp sống ấy tưởng chừng quen thuộc đến mức không cần phải nói thêm điều gì, song lại đặt ra một câu hỏi lớn: làm thế nào để những giá trị đời thường của làng nghề trở thành điểm đến trải nghiệm đáng nhớ đối với du khách?.

Trà Đông là một trong những làng nghề tiêu biểu của xứ Thanh, nơi nghề đúc đồng đã tồn tại hơn nghìn năm tuổi, gắn liền với đời sống tín ngưỡng, tâm linh và sinh hoạt văn hóa của người dân. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, làng nghề chủ yếu phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa. Bởi vậy, khách đến Trà Đông thường chỉ dừng lại ở việc mua sản phẩm, ít có cơ hội tiếp cận sâu hơn với không gian làm nghề hay câu chuyện phía sau mỗi món đồ đồng.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển chung của du lịch, câu chuyện đưa làng nghề trở thành điểm đến hấp dẫn du khách bắt đầu được đặt ra rõ nét hơn. Một số hộ sản xuất ở làng nghề đã chủ động thay đổi cách tiếp cận, xây dựng khu trưng bày và giới thiệu sản phẩm, sẵn sàng giới thiệu quy trình đúc đồng, chia sẻ về những công đoạn đòi hỏi kinh nghiệm và sự kiên nhẫn của người thợ. Những thay đổi nhỏ này bước đầu thu hút sự quan tâm của du khách, dần hình thành quy trình đón tiếp, phục vụ khách du lịch.

Anh Nguyễn Bá Quý, Công ty TNHH đúc đồng truyền thống Đông Sơn Chè Đông, chia sẻ: “Trước đây chúng tôi chỉ nghĩ làm sao đúc được sản phẩm đẹp để bán. Nhưng vài năm trở lại đây, khi có một vài đoàn khách du lịch đến tham quan, tìm hiểu về nghề, mình mới thấy nếu giải thích cho họ hiểu, họ sẽ trân trọng sản phẩm hơn nhiều. Có người không mua gì, nhưng họ quay lại lần sau, dẫn thêm bạn bè, như vậy cũng là cái được”. Điều này cho thấy, du lịch làng nghề hoàn toàn có thể bắt đầu từ chính sự cởi mở của người làm nghề.

Ở một không gian khác của du lịch xứ Thanh, nghề dệt thổ cẩm ở thôn Lặn Ngoài (xã Pù Luông) lại mang đến một câu chuyện rất đời về cách gìn giữ và lan tỏa giá trị nghề truyền thống. Nghề làm dệt thổ cẩm ở đây gắn liền với văn hóa đồng bào Thái, với nếp sinh hoạt cộng đồng và gia đình mỗi dịp lễ, tết. Tuy nhiên, trong dòng chảy của thị trường, các sản phẩm thổ cẩm cũng từng đối mặt với nguy cơ bị mai một do nhu cầu của người dân ngày càng hạn chế. Là địa phương phát triển du lịch, xã đã vận động các hộ đầu tư mua máy may, khung dệt thổ cẩm, khôi phục và phát triển nghề dệt truyền thống, vừa tạo việc làm, nâng cao thu nhập, vừa có thêm sản phẩm để phục vụ hoạt động du lịch cộng đồng. Hiện xã Pù Luông có gần 100 hộ gia đình tham gia sản xuất, với 15 điểm trưng bày các mặt hàng thêu dệt thổ cẩm. Chị Hà Thị Lý, chủ cửa hàng thổ cẩm Cô Lý, cho biết: “Khách đến cửa hàng thường tò mò về hoa văn trên váy áo thổ cẩm, cách phân biệt váy áo của phụ nữ Thái, rồi quá trình làm nên sản phẩm... mình thấy vui lắm!. Để phục vụ du khách mua làm quà tặng, cửa hàng chúng tôi đã bổ sung thêm một vài sản phẩm lưu niệm như thú bông, túi xách, khăn... Có những khi khách đến đông nhưng không bán được nhiều sản phẩm, nhưng đến Pù Luông họ nhớ ghé đến thôn Lặn Ngoài để tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm, thế là quý rồi!”.

Từ thực tế làng nghề đúc đồng Trà Đông hay dệt thổ cẩm ở thôn Lặn Ngoài có thể thấy, du lịch làng nghề không thể phát triển nếu chỉ dừng ở việc “giới thiệu sản phẩm”. Sản phẩm là điểm khởi đầu, nhưng trải nghiệm mới là yếu tố quyết định. Khi du khách được nhìn thấy, được chạm vào và được nghe câu chuyện của người làm nghề, giá trị văn hóa của làng nghề mới thực sự được “kích hoạt”. Theo Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Lê Xuân Thảo: “Du lịch làng nghề cần được tiếp cận bằng tư duy văn hóa thay vì tư duy bán hàng. Đổi mới, sáng tạo trong du lịch làng nghề vì thế cần bắt đầu từ việc trả lời những câu hỏi rất thực tế: có gì để du khách trải nghiệm tại điểm đến, người làm nghề có thể tham gia vào hoạt động du lịch ra sao và lợi ích mang lại cho cộng đồng là gì?. Khi những câu hỏi này được giải quyết một cách thấu đáo, du lịch làng nghề mới có thể phát triển và tiếp cận được đông đảo du khách”.

Thực tế, nhiều làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh đang sở hữu những lợi thế tương tự làng nghề đúc đồng Trà Đông và dệt thổ cẩm thôn Lặn Ngoài: nghề còn được duy trì, người dân còn gắn bó với nghề, không gian làng quê vẫn giữ được nét đặc trưng. Tuy nhiên, việc thiếu sự kết nối, thiếu định hướng phát triển du lịch bài bản khiến tiềm năng ấy chưa được khai thác xứng tầm. Không ít nơi, du lịch làng nghề vẫn mang tính tự phát, phụ thuộc vào thời điểm hoặc thời vụ ngắn hạn. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, địa phương và cộng đồng làng nghề.

Đổi mới không có nghĩa là làm khác đi bằng mọi giá, mà là biết chắt lọc những giá trị cốt lõi của nghề truyền thống để kể lại bằng ngôn ngữ của du lịch. Khi người thợ không chỉ làm nghề để mưu sinh mà còn sẵn sàng chia sẻ nghề với du khách, khi làng nghề không còn khép kín mà mở ra như một không gian văn hóa sống động, du lịch làng nghề sẽ không còn là câu chuyện tiềm năng, đó sẽ là con đường để những giá trị truyền thống của xứ Thanh tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa đến mai sau.

Bài và ảnh: Hoài Anh