Khu Di tích lịch sử cách mạng Cồn Ba Cây

Ngày 24/7/1945, tại Cồn Ba Cây, xã Hoằng Thắng (nay là xã Hoằng Châu), quần chúng Nhân dân tự vệ ở Hoằng Thắng đã đứng lên mít tinh, biểu tình, giành chính quyền về tay cách mạng. Thời khắc lịch sử ấy đã được Nhân dân địa phương gọi là ngày 24/7 kiên cường.

Di tích lịch sử Cồn Ba Cây.

Ngược dòng lịch sử, cuối tháng 3/1945 phong trào phá kho thóc của Nhật diễn ra mạnh mẽ trong toàn huyện Hoằng Hóa cũ. Việt Minh chủ trương phát động quần chúng Nhân dân phá kho thóc của một số địa chủ trong vùng. Tháng 6/1945, tại Cồn Ba Cây lực lượng chiến đấu Hồng Nhuệ đã xuất quân phối hợp với lực lượng tự vệ thôn Đằng Trung tổ chức phục kích đánh úp bất ngờ 3 thuyền vận tải chở thóc, diêm, muối của Nhật trên sông Cung. Cuộc tập kích diễn ra nhanh gọn, thắng lợi giòn giã. Bọn địch đầu hàng và nộp lại toàn bộ 3 thuyền chở hàng cho Việt Minh. Ngày 11/7/1945, Ban Cán sự Việt Minh Hoằng Hóa đã tổ chức một cuộc tuần hành vũ trang liên tổng để biểu dương lực lượng cách mạng nhằm trấn áp kẻ thù. Cuộc tuần hành kéo dài từ 7 giờ sáng đến 12 giờ đêm với đủ các tầng lớp Nhân dân tham gia. Sau khi diễn qua các tổng, đoàn dừng lại ở Cồn Ba Cây để Việt Minh báo cáo tình hình cách mạng, tuyên truyền chủ trương, chính sách của Việt Minh, kêu gọi Nhân dân sẵn sàng vùng lên đánh giặc, cứu nước. Đây là cuộc tuần hành võ trang lớn nhất của huyện Hoằng Hóa trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, đồng thời là bước tập duyệt cho quần chúng Nhân dân về đấu tranh võ trang giành chính quyền về sau.

Ngày 24/7/1945, trong khi lớp học của tự vệ Việt Minh đang diễn ra tại đền Hoàng Trì, thì nhận được hỏa tốc của Tỉnh ủy Thanh Hóa giải tán lớp học để lực lượng tự vệ tham gia phục kích, đón đánh bọn lính ở phủ đường kéo về Đằng Trung khủng bố cách mạng và một cánh quân khác do tên Quản Hiến cầm đầu chiếm đánh Hóa Lộc. Lúc này, toàn bộ lực lượng tự vệ trong vùng được lệnh tập trung khẩn cấp tham gia phục kích, do các đồng chí Nguyễn Đức Minh và Lê Khắc Duy phụ trách, gồm 13 người khỏe mạnh, dũng cảm, mưu kế đóng giả nông dân đang làm đồng đã dũng cảm xông lên bắt sống thành công tên tri phủ Phạm Trung Bảo cùng quân lính. Ngay chiều cùng ngày Ban Cán sự Việt Minh huyện Hoằng Hóa đã tổ chức một cuộc mít tinh lớn tại Cồn Ba Cây để biểu dương lực lượng, thị uy kẻ thù, với sự tham gia của gần 1 vạn quần chúng Nhân dân. Lần đầu tiên, cờ đỏ sao vàng được công khai kéo lên tại Cồn Ba Cây. Đồng chí Đinh Trương Lân, Tỉnh ủy viên thay mặt Việt Minh đọc bản cáo trạng về tội ác khủng bố cách mạng của tri phủ Phạm Trung Bảo, lên án kẻ thù xâm lược và chính quyền tay sai.

Trước khí thế sôi sục như thác đổ của lực lượng cách mạng, kẻ thù đứng đầu phủ lỵ bị bắt, bọn lính lo sợ, quân ta xông thẳng vào phủ đường, bọn nha lại đầu hàng vô điều kiện, lực lượng cách mạng hoàn toàn làm chủ, an toàn tuyệt đối mà không tốn một viên đạn. Quân cách mạng chiếm phủ đường, chính quyền được giao lại cho Việt Minh, ta tịch thu vũ khí, sổ sách, giấy tờ và giải phóng cho những người bị địch bắt giam. Vì vậy, ngày 24/7/1945 đã trở thành một sự kiện lịch sử trọng đại. Đây là cuộc khởi nghĩa đầu tiên, sớm nhất trong cả nước giành thắng lợi, ít đổ máu và hạn chế thiệt hại nhất, mở đầu cho các cao trào khởi nghĩa giành chính quyền và đưa phong trào cách mạng toàn tỉnh phát triển đến đỉnh cao, góp phần cùng cả nước làm nên thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Cồn Ba Cây đã được UBND tỉnh xếp hạng là Di tích lịch sử cấp tỉnh. Hằng năm, ở đây diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, và là nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ trẻ.

Bài và ảnh: Khắc Công

(Bài viết sử dụng tư liệu sách Di tích lịch sử cách mạng tỉnh Thanh Hóa).