Khơi dậy sức sống miền di sản

Giữa cảnh sắc núi rừng xứ Thanh, vùng đất Vân Du lưu giữ những dấu tích lịch sử, chiều sâu tín ngưỡng gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của Nhân dân. Gìn giữ vốn quý ấy, là trách nhiệm đối với di sản, vừa mở ra dư địa phát triển du lịch văn hóa, tâm linh theo hướng bền vững.

Đền Quan Giám Sát (thuộc Di tích thắng cảnh Phố Cát).

Mạch nguồn văn hóa giữa đại ngàn

Lên vùng đất Vân Du, du khách chiêm bái di tích thắng cảnh Phố Cát - nơi thiên nhiên và văn hóa tâm linh hòa quyện. Nếp đền tựa lưng núi, dòng suối nhỏ len qua đá, những tầng nước tung bọt trắng xóa giữa màu xanh cây lá gợi cảm giác thanh bình. Trong không gian ấy, những câu chuyện về Thánh Mẫu Liễu Hạnh vẫn được trao truyền, bồi đắp tình yêu quê hương qua nhiều thế hệ.

Di tích thắng cảnh Phố Cát gồm đền Phố Cát, đền Quan Giám Sát cùng hệ thống hang động, thác nước, núi non, hồ và những cánh rừng xanh bát ngát, đã được xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 2013. Theo hồ sơ di tích lưu giữ tại địa phương, đền Phố Cát được xây dựng vào niên hiệu Cảnh Hưng (1740-1786), thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, một trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam.

Trong tâm thức dân gian, đền Phố Cát gắn với truyền thuyết Thánh Mẫu Liễu Hạnh giáng trần lần thứ ba, cứu dân độ thế. Tương truyền, Thánh Mẫu Liễu Hạnh là Tiên chúa Quỳnh Nương, con gái của Ngọc hoàng Thượng đế, xinh đẹp, tài giỏi, vì phạm lỗi làm rơi chén ngọc trong một buổi lễ chầu thiên đình nên bị phạt xuống trần gian trải qua kiếp người với 3 lần giáng sinh. Hiện nay, đền Phố Cát thuộc Di tích thắng cảnh Phố Cát là một trong 3 trung tâm thờ Mẫu lớn nhất cả nước.

Qua những câu chuyện được lưu truyền, ước vọng về cuộc sống bình an, lòng hướng thiện và sự chở che dành cho con người được gửi gắm. Cùng trong quần thể, đền Quan Giám Sát thờ Quan lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn, đã góp thêm chiều sâu cho không gian tín ngưỡng nơi đây.

Đền Phố Cát có nghi môn, sân, nhà che bia và đền chính với các cung đệ nhất, đệ nhị, đệ tam. Trải qua thời gian và nhiều lần tu bổ, di tích mang dấu ấn chăm lo của các thế hệ. Đặc biệt, giai đoạn 1990-1995, chính quyền huyện Thạch Thành (cũ), Nhân dân và các nhà hảo tâm đã đóng góp công sức, kinh phí tôn tạo đền, thể hiện sự gắn bó của cộng đồng với di sản quê hương.

Hằng năm, lễ hội đền Phố Cát diễn ra từ ngày 15 tháng Giêng đến ngày 3 tháng 3 âm lịch, chính lễ vào ngày 18 tháng 2. Bên cạnh nghi lễ truyền thống và trò chơi dân gian, lễ rước bóng Thánh Mẫu là nét đặc sắc thu hút người dân, du khách. Mỗi mùa lễ hội cũng là dịp để những giá trị văn hóa được thực hành, tiếp nối trong đời sống.

Sức hấp dẫn của vùng đất Vân Du còn đến từ cảnh quan núi rừng, dòng suối, thác và những món ăn truyền thống của đồng bào Mường. Thác Voi với dòng nước đổ xuống tung bọt trắng xóa gợi vẻ đẹp phóng khoáng của thiên nhiên. Anh Nguyễn Văn Thanh, du khách từ phường Hạc Thành, chia sẻ: “Đến tham quan vùng đất Vân Du, tôi và gia đình cảm thấy bình yên, tĩnh lặng và mong muốn có dịp được trở lại”.

Gìn giữ vốn quý để phát triển bền vững

Cùng với thắng cảnh Phố Cát, trên địa bàn xã Vân Du còn có 4 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh được xếp hạng. Nguồn tài nguyên ấy mở ra cơ hội phát triển du lịch, đồng thời đặt lên vai địa phương trách nhiệm bảo vệ những giá trị đã được trao truyền.

Đồng chí Mai Văn Cường, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Vân Du, cho biết: Xã Vân Du định hướng gắn bảo tồn di sản với phát huy giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng những điểm đến có chiều sâu, thu hút đông đảo du khách tham quan, chiêm bái. Xã đã tiến hành rà soát, kiểm kê, đánh giá hiện trạng, lập hồ sơ đề nghị cơ quan chức năng hỗ trợ kinh phí trùng tu các di tích xuống cấp; tiếp tục huy động nguồn lực tu bổ, tôn tạo; quan tâm đầu tư hoàn thiện giao thông và dịch vụ phục vụ du khách. Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Trong đó, việc quét mã QR giúp Nhân dân và du khách tiếp cận thông tin thuận tiện hơn. Công tác quản lý, ngăn ngừa xâm hại di tích cũng được chú trọng. Xã tuyên truyền nâng cao ý thức người dân trong bảo vệ cảnh quan, ứng xử văn minh tại nơi thờ tự. Kết nối các điểm đến của xã với những cụm di tích, thắng cảnh trong vùng, từng bước hình thành tuyến du lịch liên kết, góp phần lan tỏa vẻ đẹp vùng đất, con người Vân Du nói riêng, xứ Thanh nói chung.

Di sản có sức sống khi được gìn giữ bằng hiểu biết, trách nhiệm và tình yêu của cộng đồng. Với Vân Du, hành trình phát triển du lịch được xây dựng từ nền tảng ấy. Để rồi, bên những nếp đền và dòng suối giữa núi rừng, người dân thêm tự hào về nơi mình sống, còn du khách mang theo ký ức đẹp về một miền quê biết trân trọng quá khứ và xây đắp tương lai giàu đẹp.

Bài và ảnh: Thu Hòa