Hương ước trong nhịp sống hiện đại

Hương ước thời hiện đại không chỉ là những quy ước chung nhằm duy trì nền nếp cộng đồng, mà còn là sợi dây gắn kết tình làng nghĩa xóm, khơi dậy tinh thần tự quản và trách nhiệm của mỗi người dân. Qua thực tiễn ở các địa phương, sức sống của hương ước được thể hiện bằng những chuyển biến cụ thể trong đời sống, góp phần gắn kết cộng đồng và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.

Người dân thôn Mỹ Dưa (xã Triệu Sơn) tham khảo tiêu chí văn hóa để đưa vào hương ước.

Về thôn Mỹ Dưa, xã Triệu Sơn, dễ dàng cảm nhận những đổi thay trong đời sống cộng đồng. Chiều xuống, người cao tuổi thong thả tản bộ, các nhóm nam nữ hào hứng chơi bóng chuyền hơi, trẻ nhỏ vui đùa tại sân nhà văn hóa. Nhịp sống bình dị ấy được vun đắp từ tinh thần đoàn kết, sẻ chia và trách nhiệm của người dân trong xây dựng gia đình văn hóa, giữ gìn an ninh trật tự.

Sau khi sáp nhập thôn Mỹ Dưa với một phần thôn Làng Sen, người dân đã bàn bạc, thống nhất xây dựng hương ước mới, kế thừa những nội dung phù hợp của hương ước cũ, đồng thời bổ sung quy định sát thực tế. Hương ước gồm 7 chương, 30 điều, tập trung vào xây dựng đời sống văn hóa, phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh trật tự và củng cố đoàn kết cộng đồng.

Đáng chú ý, hương ước bổ sung các nội dung về văn hóa số, kỹ năng sử dụng công nghệ, an toàn trên không gian mạng, phòng ngừa lừa đảo trực tuyến. Các quy định về xây dựng gia đình bình đẳng, an toàn, phòng, chống bạo lực gia đình cũng được chú trọng, góp phần hình thành chuẩn mực ứng xử tiến bộ.

Bà Lê Thị Hiền, thôn Mỹ Dưa, chia sẻ: “Người dân được tham gia bàn bạc, đóng góp ý kiến khi sửa đổi hương ước nên hiểu rõ ý nghĩa từng quy định, từ đó nâng cao ý thức, trách nhiệm thực hiện. Các nội dung gắn với đời sống thực tế giúp mỗi người tự giác chấp hành, cùng xây dựng thôn ngày càng văn minh”.

Ông Nguyễn Văn Đoán, trưởng thôn Mỹ Dưa, cho biết: “Hương ước sát thực tế nên người dân dễ hiểu, dễ nhớ và thực hiện. Bà con tích cực tham gia xây dựng nhà văn hóa, đường giao thông, chỉnh trang cảnh quan, giữ gìn vệ sinh môi trường. Hiện tỷ lệ gia đình văn hóa của thôn đạt trên 87%, góp phần duy trì phong trào và củng cố tinh thần đoàn kết”.

Không riêng Mỹ Dưa, sau sáp nhập, xã Triệu Sơn đã hướng dẫn 23/23 thôn rà soát, sửa đổi hương ước. Các địa phương chú trọng kế thừa quy định phù hợp, cập nhật pháp luật, bổ sung nội dung mới, phát huy dân chủ và nhu cầu tự quản của người dân, đồng thời gìn giữ phong tục, tập quán tốt đẹp.

Cách làm này cũng được triển khai tại xã Hà Trung. Đến nay, 100% thôn trên địa bàn đã bàn bạc, thống nhất xây dựng hương ước mới, bảo đảm phù hợp với thực tiễn. Bên cạnh các nội dung về phát triển kinh tế, xây dựng hạ tầng nông thôn, bảo vệ môi trường, thực hiện bình đẳng giới và phòng, chống bạo lực gia đình, các thôn chú trọng bổ sung quy tắc ứng xử trên môi trường số và chuẩn mực ứng xử trong gia đình Việt Nam.

Tại thôn Vạn Vinh, hương ước mới gồm 8 chương, 27 điều, được xây dựng trên cơ sở lấy ý kiến, bảo đảm sự đồng thuận của người dân. Là địa bàn có di tích, lễ hội, thôn chú trọng gìn giữ thuần phong mỹ tục, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng nếp sống văn minh và vận động người dân tham gia các phong trào thi đua. Những nội dung mới về văn hóa số và ứng xử trong gia đình cũng được đưa vào nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Trưởng thôn Vạn Vinh Hoàng Ngọc Minh cho biết: “Hương ước được người dân bàn bạc, thống nhất nên các quy định sát với thực tế, tạo sự đồng thuận trong quá trình thực hiện. Đặc biệt, những nội dung về ứng xử trên môi trường số và xây dựng gia đình bình đẳng, hạnh phúc giúp người dân nâng cao nhận thức, sử dụng mạng an toàn, ứng xử có trách nhiệm, cùng xây dựng cộng đồng văn minh, lành mạnh”.

Sau sáp nhập thôn, các địa phương trong tỉnh đang rà soát, sửa đổi, hoàn thiện hương ước theo hướng kế thừa những giá trị truyền thống tốt đẹp, bổ sung nội dung phù hợp với yêu cầu thực tiễn, phù hợp với pháp luật. Quá trình xây dựng, sửa đổi đề cao tính dân chủ, công khai, bảo đảm sự bàn bạc, thống nhất của cộng đồng dân cư, qua đó phát huy vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng và thực hiện các quy ước chung.

Sức sống của hương ước được khẳng định qua những chuyển biến trong đời sống, góp phần định hướng hành vi, nâng cao ý thức và trách nhiệm của người dân đối với cộng đồng. Để những giá trị ấy tiếp tục lan tỏa, cần gắn việc thực hiện hương ước với các phong trào thi đua, sinh hoạt cộng đồng, đồng thời phát huy dân chủ, tạo điều kiện để người dân tham gia xây dựng và tự giác thực hiện những quy ước đã thống nhất. Qua đó, hương ước trở thành sợi dây gắn kết cộng đồng, gìn giữ nếp quê, củng cố tình làng nghĩa xóm và xây dựng đời sống văn hóa ngày càng tiến bộ.

Bài và ảnh: Thùy Linh