Giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa đền Chín Giếng

Đền Chín Giếng, còn gọi là đền Cô Chín (phường Quang Trung) là địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng dân gian gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt, đặc biệt là những huyền tích về Thánh Mẫu Liễu Hạnh và Cửu Thiên Huyền Nữ. Không chỉ là nơi Nhân dân, du khách dâng hương, chiêm bái, ngôi đền còn lưu giữ những huyền tích, nghi lễ và ký ức văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Đền Chín Giếng (phường Quang Trung). Ảnh: Xuân Cường

Theo tư liệu lưu trữ tại Phòng Văn hóa - Xã hội (UBND phường Quang Trung), ngôi đền gắn với câu chuyện Cô Chín che chở, giúp đỡ Thánh Mẫu Liễu Hạnh khi lâm nạn trong cuộc giao tranh giữa Tiền QuânThánh và bà Chúa Liễu Hạnh tại Sòng Sơn. Bị vây hãm, Thánh Mẫu hóa rồng, ẩn về chín giếng thiêng - nơi Cửu Thiên Huyền Nữ ngự. Thánh Mẫu được Cửu Thiên Huyền Nữ che chở, lại được Phật Bà Quan Âm cứu giúp nên thoát khỏi vòng vây. Cảm kích ân tình ấy, Thánh Mẫu Liễu Hạnh đã kết nghĩa chị em với Cửu Thiên Huyền Nữ. Để tưởng nhớ công đức của vị thần nữ đã cứu giúp Thánh Mẫu, Nhân dân lập đền bên chín giếng thiêng, quen gọi là đền Chín Giếng (còn gọi là đền Cô Chín). Huyền tích trên thể hiện quan niệm và niềm tin dân gian, đồng thời gửi gắm lòng biết ơn, nghĩa tình và tinh thần tương trợ.

Chính mối liên hệ tín ngưỡng ấy đã tạo nên sự gắn bó giữa đền Chín Giếng với đền Sòng Sơn trong đời sống văn hóa của người dân địa phương. Sự gắn kết giữa hai di tích còn được thể hiện rõ qua Lễ hội Sòng Sơn - Ba Dội. Trong lễ hội, vào ngày 26 tháng 2 âm lịch, kiệu Thánh Mẫu được rước từ đền Sòng Sơn sang đền Chín Giếng rồi lên đèo Ba Dội. Ngày 9 tháng 9 âm lịch hằng năm, vào ngày giỗ Cô Chín, Nhân dân địa phương tổ chức dâng hương, lễ vật tưởng nhớ. Việc duy trì nghi lễ góp phần kết nối các thế hệ, gìn giữ bản sắc văn hóa của vùng đất xứ Thanh.

Trong không gian thờ tự, đền lưu giữ nhiều hoành phi, câu đối ngợi ca công đức và sự linh thiêng của Thánh Cô. Theo tư liệu, một đôi câu đối có phiên âm: “Thánh đức cao minh lưu quốc sử; Thần công quảng đại hộ dân sinh”, dịch nghĩa: “Đức của Thánh cao minh lưu sử nước; Công của Thần rộng lớn cứu giúp dân lành”. Những dấu tích văn tự ấy phản ánh sự tôn kính của cộng đồng đối với vị thần được thờ phụng.

Những năm vừa qua, đền Chín Giếng được quan tâm tu bổ, tôn tạo, chỉnh trang cảnh quan để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, tham quan và chiêm bái. Cùng với đó, công tác hướng dẫn tại di tích được chú trọng, góp phần nâng cao nhận thức về giá trị lịch sử, văn hóa của di tích; giúp Nhân dân và du khách thực hành tín ngưỡng đúng truyền thống, văn minh, phù hợp với thuần phong mỹ tục, giữ gìn sự trang nghiêm, linh thiêng của ngôi đền.

Bà Hoàng Thị Huế, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND phường Quang Trung, cho biết: Cùng với công tác bảo tồn, tôn tạo và gìn giữ những nét kiến trúc truyền thống tại Đền Chín Giếng, phường Quang Trung còn chú trọng bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt, góp phần phát triển du lịch văn hóa tâm linh theo hướng văn minh, bền vững. Phường chú trọng hướng dẫn thực hành tín ngưỡng văn minh, bảo đảm an ninh trật tự, an toàn cho du khách; huy động nguồn lực tu bổ, kết nối các điểm di tích và tổ chức hiệu quả lễ hội truyền thống. Quản lý các hoạt động kinh doanh, dịch vụ gắn với việc giữ gìn không gian linh thiêng, trang nghiêm của di tích. Phường cũng ứng dụng mã QR giúp người dân, du khách tiếp cận thông tin thuận tiện hơn và phân biệt được đâu là huyền tích, đâu là tư liệu về di tích. Đây là cách đưa câu chuyện của Đền Chín Giếng đến gần công chúng, để mỗi chuyến chiêm bái còn là dịp tìm hiểu văn hóa địa phương.

Trải qua thời gian, Đền Chín Giếng không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh mà còn là biểu tượng văn hóa gắn bó sâu sắc với đời sống tinh thần của Nhân dân xứ Thanh. Những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của ngôi đền được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ, trở thành nét đẹp trong đời sống văn hóa cộng đồng. Đến với Đền Chín Giếng, mỗi người dân, du khách không chỉ được chiêm bái, cầu mong những điều tốt đẹp mà còn có dịp tìm hiểu, cảm nhận chiều sâu văn hóa, lịch sử và những nét đẹp truyền thống của vùng đất xứ Thanh.

Thùy Dương