Giữ bình yên bản làng từ những cuộc hòa giải không biên bản

Ở vùng cao Thanh Hóa, nhiều vụ việc mâu thuẫn được hóa giải ngay tại bản, bằng lời nói của người có uy tín và sự vào cuộc trách nhiệm của cán bộ cơ sở.

Ông Vàng Na Pó, người uy tín, tổ trưởng tổ hòa giải ở cơ sở bản Muống 2, xã Mường Lý chia sẻ về những bài thuốc dân gian của dân tộc mình.

Bản Muống 2, xã Mường Lý, nằm nép mình bên sườn núi, là nơi người Mông sinh sống qua nhiều thế hệ. Ông Vàng Na Pó, người có uy tín trong cộng đồng, tổ trưởng tổ hòa giải ở cơ sở bản Muống 2, chia sẻ: "Làm hòa giải ở bản Mông không thể nóng vội. Người Mông mình quý chữ tín. Mình nói phải đúng, phải công bằng thì bà con mới nghe”.

Mới đây, trong bản nảy sinh mâu thuẫn giữa hai gia đình V.A.S. và V.A.C. Chỉ từ việc dựng lại hàng rào chăn nuôi trâu bò, lấn sang phần nương rẫy, lời qua tiếng lại dần trở thành căng thẳng. Con cháu hai bên bắt đầu tụ tập, nguy cơ xô xát hiện rõ. Không để sự việc đi xa hơn, ông Pó chủ động tìm đến từng nhà, lắng nghe từng người trình bày. Ông nhắc lại chuyện cũ, những ngày mới về bản, đất ít, bà con nhường nhau từng khoảnh nương để cùng sống yên ổn. “Đất có thể chia lại, nhưng tình anh em mà rạn thì con cháu khổ”, ông nói với cả hai bên.

Ông còn phân tích ranh giới theo tập quán cũ, đề nghị hai gia đình cùng đo lại phần đất, thống nhất mốc giới, tránh để trâu, bò phá nương rẫy. Quan trọng hơn, ông nhắc con cháu hai nhà phải dừng ngay việc tụ tập, tránh để chuyện nhỏ thành chuyện lớn. Nghe theo ông Pó, hai gia đình đồng ý tháo dỡ phần hàng rào dựng sai, cùng nhau làm lại mốc giới. Không ai ký giấy tờ, không lập biên bản.

Ông Phạm Văn Sơn, Bí thư Đảng ủy xã Mường Lý, cho rằng: "Hòa giải ở cơ sở không chỉ là một thiết chế pháp lý, mà còn là cầu nối giữa chính quyền với Nhân dân, là phương thức phát huy dân chủ và tăng cường đồng thuận xã hội. Khi những mâu thuẫn nhỏ được giải quyết sớm, đúng pháp luật và hợp tình, niềm tin của Nhân dân đối với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước được củng cố; trật tự xã hội được giữ vững; khối đại đoàn kết toàn dân tộc ngày càng bền chặt".

Ở bản Lát, xã Tam Chung, câu chuyện giữ bình yên nay mang một sắc thái khác. Đây là bản người Thái từng chìm trong “cái chết trắng” gần hai thập kỷ trước. Nhưng nay, bản Lát đã trở thành bản đạt chuẩn NTM đầu tiên của xã Tam Chung - một thành quả rất đáng ghi nhận được xây nên từ tinh thần đoàn kết, chung sức của cả cộng đồng.

Người góp phần quan trọng trong hành trình ấy là anh Hoàng Văn Yêu, bí thư chi bộ, trưởng bản Lát - một cán bộ trẻ, năng nổ, nói đi đôi với làm, được bà con tin tưởng. Anh Yêu cho biết, giữ bình yên ở bản Lát không chỉ là phòng, chống tệ nạn, mà còn là giữ sự đồng thuận trong phát triển. Khi đời sống đi lên, những mâu thuẫn mới cũng nảy sinh theo cách khác.

Cách đây không lâu, trong bản xảy ra tranh chấp giữa hai hộ gia đình Hoàng Văn Lương và Lò Văn Hợi liên quan đến việc mở rộng lối đi nội bản phục vụ làm đường bê tông. Một bên cho rằng đất bị thu hẹp, bên kia lại lo tuyến đường không đủ rộng cho xe vận chuyển nông sản. Lời qua tiếng lại kéo dài, có nguy cơ ảnh hưởng đến tiến độ thi công.

Anh Hoàng Văn Yêu, bí thư chi bộ, trưởng bản Lát (xã Tam Chung) trao đổi với người dân tại khu chợ bản.

Anh Yêu không đưa sự việc ra họp bản ngay. Buổi tối hôm đó, anh cùng chi ủy đến từng nhà, lắng nghe từng ý kiến. Anh phân tích để hai bên cùng hiểu, con đường không phải của riêng nhà nào, mà là lợi ích chung của bản. Đồng thời, anh cũng thừa nhận nếu việc mở đường ảnh hưởng quá lớn đến sinh kế của hộ dân thì cần tính toán lại. Sau nhiều lần trao đổi, hai hộ thống nhất phương án điều chỉnh tuyến đường, mỗi bên tự nguyện nhường một phần đất; bản hỗ trợ ngày công, vật liệu để gia đình bị ảnh hưởng sớm ổn định lại hàng rào, chuồng trại. Sáng hôm sau, khi máy trộn bê tông vào bản, chính hai hộ từng mâu thuẫn lại là những người đầu tiên ra góp công. “Muốn hòa giải được thì mình phải công tâm, minh bạch và đặt lợi ích chung lên trước. Khi bà con thấy cán bộ không thiên vị, họ sẽ tự nhường nhau”, anh Yêu nói.

Thực tiễn cho thấy, trong công tác bảo đảm an ninh trật tự ở Mường Lý và Tam Chung nói riêng, cũng như tại các xã vùng cao nói chung, hòa giải ở cơ sở luôn được xác định là “tuyến phòng ngừa từ sớm, từ xa”. Khi người có uy tín trong bản đứng ra trao đổi trước, lực lượng công an xã phối hợp hỗ trợ phía sau bằng việc phân tích quy định pháp luật, nhắc nhở đúng - sai, thì bà con dễ nghe, dễ tiếp thu và tự điều chỉnh hành vi. Nhiều vụ việc, nếu đưa ra xử lý hành chính chưa chắc đã hiệu quả bằng cách hòa giải hợp tình, hợp lý ngay tại bản.

Bài và ảnh: Tăng Thúy