Giới phân tích đánh giá về khả năng Mỹ tiến hành chiến dịch trên bộ ở Iran

Trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ và Iran chưa đạt được kết quả rõ ràng, các kịch bản leo thang tiếp tục được đặt ra, trong đó có khả năng triển khai lực lượng trên bộ. Mặc dù còn nhiều tranh cãi về tính khả thi và hệ quả, phương án này phản ánh những lựa chọn chiến lược mà các bên có thể cân nhắc khi cục diện đối đầu vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang diễn biến phức tạp, khó lường. (Ảnh: GI)

Động lực leo thang và những lựa chọn chiến lược của Mỹ

Sau nhiều tuần giao tranh căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran, cục diện xung đột đang rơi vào trạng thái giằng co. Các đòn không kích và tấn công chính xác đã làm suy yếu một phần năng lực quân sự của Iran, song chưa đạt được mục tiêu chiến lược mang tính quyết định. Cấu trúc nhà nước của Iran vẫn duy trì ổn định, trong khi các công cụ gây sức ép bất đối xứng, đặc biệt là khả năng kiểm soát và gây gián đoạn tại eo biển Hormuz, tiếp tục phát huy hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, cả hai bên đều chưa sẵn sàng cho một giải pháp hòa giải. Mỹ và Israel kiên định với yêu cầu Iran phải từ bỏ chương trình hạt nhân, tên lửa và hạn chế ảnh hưởng khu vực. Ngược lại, Iran đặt ưu tiên vào bảo đảm an ninh chế độ và duy trì năng lực răn đe chiến lược. Sự đối lập lợi ích căn bản này khiến khả năng “đóng băng xung đột” trở nên mong manh, đồng thời mở ra nguy cơ leo thang sang các hình thức đối đầu trực tiếp hơn.

Thời gian gần đây, truyền thông và giới phân tích phương Tây nói nhiều về khả năng triển khai lực lượng trên bộ. Về mặt lý thuyết, đây là bước đi có thể giúp Mỹ đạt được những mục tiêu mà không kích khó hoàn thành, như kiểm soát lãnh thổ, phá hủy triệt để cơ sở hạ tầng chiến lược hoặc bảo đảm an toàn vật lý cho các vật liệu nhạy cảm. Nhiều ý kiến cho rằng, dưới thời Tổng thống Donald Trump, khả năng sử dụng các biện pháp quân sự cứng rắn không bị loại trừ hoàn toàn, đặc biệt khi áp lực chính trị trong nước và quốc tế gia tăng.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa “khả năng” và “tính khả thi”. Theo Izvestia, triển khai một chiến dịch quân sự trên bộ quy mô lớn tại Iran là kịch bản gần như không thực tế. Với diện tích rộng lớn, địa hình phức tạp (nhiều dãy núi và sa mạc) và dân số đông, Iran khác xa các chiến trường mà Mỹ từng triển khai lực lượng quy mô lớn như trong Chiến tranh Iraq hay Chiến tranh Afghanistan. Bên cạnh đó, năng lực quân sự của Iran, đặc biệt là lực lượng tên lửa, máy bay không người lái và các đơn vị Vệ binh Cách mạng, vẫn đủ sức gây tổn thất đáng kể cho bất kỳ lực lượng đổ bộ nào. Do đó, nếu Mỹ lựa chọn phương án trên bộ, kịch bản hợp lý hơn là các chiến dịch giới hạn, mang tính mục tiêu cụ thể thay vì một cuộc chiến tranh tổng lực. Những chiến dịch này có thể nhằm vào các điểm then chốt về địa chiến lược hoặc kinh tế, qua đó tạo sức ép buộc Iran phải nhượng bộ trên bàn đàm phán.

Kịch bản tác chiến và những rủi ro chiến lược

Theo Izvestia, trong số các phương án khả dĩ, việc kiểm soát các đảo chiến lược tại Vịnh Ba Tư thường được nhắc đến như một lựa chọn “trung gian” giữa không kích và triển khai chiến dịch trên bộ quy mô lớn. Các đảo như Qeshm hay Hormuz có vị trí đặc biệt quan trọng khi nằm sát tuyến hàng hải huyết mạch của Eo biển Hormuz - nơi vận chuyển phần lớn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Nếu kiểm soát được các điểm này, Mỹ có thể gây áp lực trực tiếp lên hoạt động xuất khẩu năng lượng của Iran, đồng thời làm suy yếu công cụ phong tỏa của Tehran.

Về mặt tác chiến, một chiến dịch như vậy có thể được triển khai bằng lực lượng lính thủy đánh bộ với quy mô vài nghìn quân, sử dụng các phương tiện cơ động cao như V-22 Osprey để đổ bộ nhanh. Nếu kết hợp với các đòn tấn công phủ đầu nhằm vô hiệu hóa hệ thống phòng thủ của Iran trên đảo, khả năng chiếm giữ ban đầu là có thể đạt được.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở việc “chiếm”, mà ở việc “giữ”. Khoảng cách gần giữa các đảo này với đất liền Iran khiến lực lượng Mỹ dễ bị đặt trong tầm bắn của pháo binh, tên lửa và máy bay không người lái. Trong điều kiện đó, việc duy trì hậu cần, đặc biệt là tiếp tế bằng đường biển, sẽ đối mặt với rủi ro cao, khi Iran có thể sử dụng tàu không người lái hoặc thủy lôi để gây gián đoạn.

Một mục tiêu khác mang tính kinh tế là đảo Khark, vốn được xem là trung tâm xuất khẩu dầu mỏ quan trọng của Iran. Kiểm soát khu vực này có thể làm gián đoạn tới phần lớn nguồn thu ngoại tệ của Tehran. Tuy nhiên, hệ quả lan tỏa là rất đáng kể: thị trường năng lượng toàn cầu có thể biến động mạnh, đẩy giá dầu lên cao và gây tác động tiêu cực đến kinh tế thế giới, bao gồm cả các đồng minh của Mỹ.

Ngoài ra, các cơ sở hạt nhân và tên lửa như Natanz, Fordow hay Isfahan cũng có thể trở thành mục tiêu của các chiến dịch đặc nhiệm. Không giống các cuộc không kích, việc triển khai lực lượng trên bộ cho phép kiểm tra, kiểm soát và phá hủy triệt để hơn các cơ sở này. Tuy nhiên, đây là những mục tiêu được bảo vệ nghiêm ngặt, thường nằm sâu trong lòng đất hoặc trong các khu vực địa hình phức tạp, khiến rủi ro đối với lực lượng tấn công tăng cao.

Bên cạnh yếu tố quân sự, chi phí chính trị và nhân đạo cũng là một biến số quan trọng. Trong giai đoạn đầu của xung đột, thương vong của Mỹ có thể được kiểm soát ở mức thấp nhờ ưu thế công nghệ và tác chiến từ xa. Tuy nhiên, một khi chuyển sang chiến tranh trên bộ, quy luật này sẽ thay đổi. Kinh nghiệm từ Iraq và Afghanistan cho thấy việc chiếm đóng và kiểm soát lãnh thổ thường kéo theo thương vong kéo dài và khó dự đoán.

Theo giới quan sát, đối với Tổng thống Donald Trump, yếu tố này đặc biệt nhạy cảm về mặt chính trị. Cam kết hạn chế các cuộc chiến tranh kéo dài và giảm thiểu thương vong cho binh sĩ Mỹ từng là một phần quan trọng trong thông điệp tranh cử của ông. Do đó, bất kỳ quyết định leo thang nào dẫn đến tổn thất lớn đều có thể tác động tiêu cực đến mức độ ủng hộ trong nước.

Liệu Mỹ có triển khai một chiến dịch trên bộ quy mô lớn nhằm vào Iran? (Ảnh: Global Look Press)

Tuy vậy, không thể loại trừ khả năng Mỹ sử dụng “đe dọa triển khai trên bộ” như một công cụ gây sức ép chiến lược. Việc điều động các lực lượng viễn chinh, chẳng hạn như các đơn vị lính thủy đánh bộ trên tàu đổ bộ, có thể mang ý nghĩa răn đe và buộc Iran phải cân nhắc lại các bước đi của mình. Trong nhiều trường hợp, sức mạnh quân sự không nhất thiết phải được sử dụng toàn diện; chỉ riêng khả năng sử dụng nó cũng đã có giá trị chính trị và ngoại giao đáng kể.

Tổng thể, khả năng Mỹ tiến hành một chiến dịch trên bộ tại Iran tồn tại về mặt lý thuyết, nhưng bị giới hạn bởi các yếu tố địa lý, quân sự và chính trị. Kịch bản khả dĩ nhất không phải là một cuộc chiến tranh toàn diện, mà là các chiến dịch quy mô nhỏ, tập trung vào mục tiêu cụ thể như kiểm soát điểm nghẽn chiến lược hoặc vô hiệu hóa cơ sở hạ tầng quan trọng.

Tuy nhiên, ngay cả những chiến dịch giới hạn này cũng tiềm ẩn rủi ro cao, đặc biệt trong việc duy trì kiểm soát lãnh thổ và bảo đảm an toàn cho lực lượng triển khai. Trong bối cảnh đó, chiến tranh trên bộ, nếu xảy ra, nhiều khả năng sẽ mang tính chất ngắn hạn, mang tính biểu dương sức mạnh và gây sức ép, hơn là một chiến lược dài hạn nhằm thay đổi cục diện toàn diện tại Iran.

Nói cách khác, phương án trên bộ là một lựa chọn “cực đoan nhưng hạn chế”: có thể được sử dụng trong những tình huống đặc biệt, song khó trở thành trụ cột trong chiến lược tổng thể của Mỹ đối với Iran trong bối cảnh hiện nay.

Hùng Anh (CTV)