Gìn giữ một miền tâm linh xứ Thanh: Bài 2 - Khi lối lên Am Tiên rộng mở
Vượt qua màn sương mờ và quãng đường dài gần 4km, Quần thể di tích thắng cảnh Am Tiên (Núi Nưa - Đền Nưa - Am Tiên) hiện ra với không gian thanh tịnh, linh thiêng. Từ con đường nhỏ hẹp, gập ghềnh đất đá trước đây, tuyến đường lên di tích nay đã được bê tông hóa khang trang, thuận tiện cho việc đi lại của Nhân dân và du khách, góp phần rút ngắn khoảng cách tiếp cận di tích, đồng thời tạo điều kiện thúc đẩy phát triển du lịch tâm linh tại địa phương.
Đường lên Quần thể di tích thắng cảnh Am Tiên nay đã rộng mở thênh thang.
Mở đường - mở lối du lịch
Sáng sớm, con đường lên Quần thể di tích thắng cảnh Am Tiên được bao phủ bởi lớp sương mờ. Trước đây, để tiếp cận khu di tích, người dân và du khách phải vượt qua nhiều đoạn đường núi dốc, gập ghềnh, rậm rạp lau sậy, nứa, giang. Hiện nay, tuyến đường đã được mở rộng, thông thoáng, bảo đảm hai ô tô có thể tránh nhau thuận tiện. Gắn bó lâu năm với địa phương và từng công tác trong lĩnh vực văn hóa - xã hội xã Tân Ninh, ông Lê Văn Sơn am hiểu rõ từng tuyến đường, hạng mục và không gian kiến trúc của quần thể di tích này.
Nhớ lại câu chuyện người “mở đường” lên đỉnh núi Nưa năm xưa, ông Sơn kể: Có được con đường rộng rãi này phải nhớ đến công lao khai phá của gia đình ông Lê Bật Huỳnh, làng Mậu (xã Tân Ninh). Khi ông Huỳnh bắt đầu “mở đường”, tôi là người được chứng kiến nên còn nhớ như in những vất vả, nhọc nhằn mà ông ấy đã trải qua. Khi ấy là vào khoảng năm 2007, gia đình ông Huỳnh được địa phương giao khoán việc trông coi rừng xung quanh khu vực núi Nưa, thấy con đường lên rừng gian nan, vất vả nên gia đình ông đã thuê máy móc, nhân công và hàng ngày vạt rừng, rẽ núi, vật lộn với những lớp đất trộn đá để khai mở nên con đường mới lên đỉnh núi Nưa. Ròng rã trong suốt một thời gian dài cuối cùng con đường mới cũng đã hiện hình trong niềm hân hoan của người dân địa phương và du khách thập phương tới chiêm bái, hành lễ.
Sau này, con đường tiếp tục được đầu tư nâng cấp, mở rộng hơn nên các phương tiện qua lại, lưu thông khá dễ dàng và thuận lợi, tạo điều kiện cho du khách đến tham quan, hành lễ.
Nhờ hệ thống giao thông được đầu tư, hoạt động du lịch tại Quần thể di tích thắng cảnh Am Tiên ngày càng phát triển. Đáp ứng nhu cầu tham quan, chiêm bái của du khách và thể hiện sự tri ân công đức Bà Triệu, nhiều công trình kiến trúc tâm linh tại đây từng bước được đầu tư xây dựng, góp phần hình thành không gian văn hóa – tâm linh – sinh thái đặc sắc, hấp dẫn.
Đến Am Tiên, du khách có dịp tham quan, khám phá nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu như: đền Am Tiên – nơi thờ Đức Thánh Mẫu, thờ Phật; bàn cờ Tiên gắn với truyền thuyết các tiên ông ngắm cảnh núi non, làng mạc; giếng Tiên quanh năm đầy nước trong xanh; cùng huyệt đạo thiêng – nơi được xem là điểm giao hòa giữa trời và đất. Với giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh đặc biệt, năm 2009, Quần thể di tích thắng cảnh Am Tiên được xếp hạng di tích lịch sử – danh lam thắng cảnh cấp quốc gia, qua đó đặt ra trách nhiệm cho các cấp, các ngành và Nhân dân trong công tác bảo tồn, trùng tu và phát huy giá trị di tích.
Phá "rào cản” để phát triển xứng tầm
Không thể phủ nhận rằng, nhờ hệ thống giao thông được cải thiện, việc đi lại thuận lợi cùng giá trị tâm linh của di tích và nhân vật được thờ phụng, hoạt động du lịch tại Quần thể di tích thắng cảnh Am Tiên ngày càng phát triển, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương đến chiêm bái, hành lễ, nhất là vào các dịp lễ, Tết. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh lượng khách cũng đặt ra nhiều thách thức, khiến cảnh quan di tích từng thời gian bị tác động, xâm hại.
Hình ảnh bảng biển nhếch nhác tại Quần thể di tích thắng cảnh Am Tiên làm mất cảnh quan môi trường.
Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Bá Linh, Giám đốc Ban quản lý Di sản thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, cho biết: Thời gian qua, do công tác quản lý lỏng lẻo dẫn đến khu vực Quần thể di tích thắng cảnh Am Tiên bị xâm hại theo kiểu “muôn hình vạn trạng”. Đặc biệt, là tình trạng dọc hai bên đường dẫn lên di tích có rất nhiều ki-ốt kinh doanh tự phát hoạt động vào mùa lễ hội. Tại khu vực giếng Tiên, xuất hiện công trình tín ngưỡng xây dựng trái phép. Trong khuôn viên di tích, có những công trình trùng tu, cải tạo, sửa chữa không đúng quy định; nhiều tượng cổ không được bảo quản đúng cách, có nguy cơ bị hư hỏng, mai một. Bên cạnh đó, việc quản lý đất đai, rừng phòng hộ trong phạm vi di tích cũng còn nhiều bất cập. Ngoài ra, công tác vệ sinh môi trường cũng chưa thật sự quy củ, để lại nhiều hình ảnh không đẹp trong mắt du khách khi về hành hương núi thiêng.
Từ khoảng cách giữa bảo tồn và khai thác, từ tâm lý coi di tích như “điểm đến” hơn là “không gian thiêng”. Trong bối cảnh đó, Quần thể di tích thắng cảnh Am Tiên đang trước nguy cơ bị giản lược thành nơi cầu xin nhanh - lễ bái vội nếu không có sự điều chỉnh kịp thời về cách ứng xử văn hóa và quản lý di tích. Nói về vấn đề này, ông Nguyễn Bá Linh, Giám đốc Ban quản lý Di sản thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, lý giải: Do bản thân người dân chưa nhận thức được sâu sắc và toàn diện giá trị của về di tích, ý thức pháp luật chưa cao nên vẫn xảy ra hiện tượng vi phạm di tích. Không chỉ vậy, mà bao năm qua việc phát triển du lịch ở đây cũng mới chỉ dừng lại ở việc tham quan, chiêm bái, hành lễ mà thiếu đi hệ thống đón tiếp, hướng dẫn viên lịch để hướng dẫn du khách. Trong thời đại công nghệ hiện nay, việc số hóa di tích, ứng dụng công nghệ vào việc bảo tồn, phát huy giá trị của di tích ở đây cũng chưa được chú trọng thực hiện. Từ đó, làm giảm đi giá trị thực tại cũng như “tính thiêng” của di tích.
Rời quần thể di tích thắng cảnh Am Tiên, có thể cảm nhận rõ những điều kiện thuận lợi mà hệ thống giao thông mới mang lại, tạo đà cho hoạt động du lịch phát triển và rút ngắn khoảng cách giữa di tích với Nhân dân, du khách. Tuy nhiên, từ thực trạng di tích từng bị xâm hại, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có giải pháp quản lý, bảo tồn phù hợp; nếu thiếu sự gìn giữ kịp thời và hiệu quả, những giá trị lịch sử, văn hóa và tính linh thiêng của di tích có nguy cơ bị mai một.
Nguyễn Đạt
Gìn giữ một miền tâm linh xứ Thanh: Bài 1 - Về Am Tiên tìm sự an yênTrong không gian văn hóa - lịch sử xứ Thanh, Di tích lịch sử - danh lam thắng cảnh quốc gia Địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu không chỉ là một tọa độ địa lý, mà còn là miền ký ức thiêng liêng. Với người dân Cổ Định xưa nói riêng, người dân xứ Thanh nói chung, hành trình lên Am Tiên không chỉ là một cuộc hành hương đơn thuần, mà còn là sự tri ân lịch sử, gìn giữ cốt cách tinh thần của vùng đất khởi nghĩa.
Bình luận
Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu