Nhịp chèo đầu xuân

Dọc dài dải đất miền Trung nắng gió, xứ Thanh được thiên nhiên ban tặng 102km bờ biển và nhiều con sông lớn với những cái tên đã đi vào lịch sử. Từ sông Mã anh hùng, sông Chu trầm tích, sông Yên êm đềm, đến sông Lạch Trường vang dội chiến công... Mỗi dòng sông chở nặng phù sa, bồi tụ nên xóm làng trù phú, hun đúc nên một không gian văn hóa đặc sắc. Và mỗi độ xuân về, trên những dòng sông ấy lại rộn ràng tiếng trống hội, tiếng hò reo của những lễ hội đua thuyền truyền thống.

Lễ hội đua thuyền truyền thống làng văn hóa Trù Ninh, xã Hoằng Hóa. Ảnh: Minh Hiền

Sáng mùng 2 Tết Nguyên đán Bính Ngọ, khi sương xuân còn bảng lảng trên mặt nước hồ Đình, làng Trù Ninh (xã Hoằng Hóa) đã rộn ràng tiếng trống vào hội. Mặt hồ phẳng lặng thường ngày bỗng trở thành đường đua; cờ đỏ sao vàng rực rỡ khắp nơi, người dân và du khách đứng quanh hồ, háo hức chờ đợi giờ khai cuộc. Không khí đầu xuân như được hâm nóng bởi tiếng trống dồn dập trong tiết mưa xuân phơi phới bay.

Lễ hội đua thuyền được tổ chức tại hồ Đình thuộc Cụm di tích lịch sử, văn hóa làng Trù Ninh - nơi có nghè Vạn Vót thờ Bà Chúa Vót - người được truyền tụng là đã dạy dân nghề đan thuyền. Xưa kia, Trù Ninh là xóm chài bên sông Lạch Trường. Nghề sông nước nuôi sống bao thế hệ, vì thế đua thuyền không đơn thuần là cuộc vui đầu xuân mà còn là cách người dân tri ân dòng sông, tri ân tiền nhân, gửi gắm ước vọng một năm mưa thuận, gió hòa.

Theo lời các cụ cao niên, lễ hội có từ rất lâu đời, từng có thời gian gián đoạn bởi những biến động lịch sử. Từ năm 1990, khi các trò diễn dân gian được khôi phục, tiếng trống đua thuyền lại vang lên trên mặt nước. Đến năm 2002, làng thống nhất tổ chức hội vào sáng mùng 2 tết hằng năm. Cứ thế, qua hơn hai thập niên, lễ hội trở thành một “mốc thời gian văn hóa” mở đầu năm mới của người dân nơi đây.

Năm nay, 4 đội đua - cả nam lẫn nữ - cùng bước vào đường đua với tinh thần đoàn kết. Mỗi đội có 1 thuyền trưởng và 6 tay chèo, thi đấu 3 vòng quanh hồ để chọn đội xuất sắc nhất. Khi tiếng trống lệnh vang lên, những mái chèo quạt nước đều tăm tắp. Trên bờ, tiếng hò reo dậy lên từng đợt rôm rả cả không gian vùng quê.

Đứng giữa dòng người chen kín bên bờ hồ, bà Cao Thị Nhung, một người dân đã ngoài 60 tuổi, vui vẻ kể, hầu như năm nào bà cũng đi xem hội, “không đi thấy thiếu cái gì đó trong tết”. Với bà, tiếng trống đua thuyền là âm thanh của ký ức - của những ngày còn trẻ theo lũ bạn nô đùa, reo hò đến khản giọng khi thuyền làng lao về phía trước. Năm tháng có thể làm đổi thay nhiều điều, nhưng cảm giác hồi hộp khi nghe tiếng hô nhịp chèo thì vẫn vẹn nguyên. Giờ đây, giữa lớp lớp người trẻ háo hức giơ điện thoại ghi lại khoảnh khắc sôi động, bà vẫn thấy tim mình rộn ràng: “Xem để vui, nhưng cũng để nhớ”, bà cười hiền - nụ cười như gom cả một quãng đời thanh xuân gửi vào mặt nước hồ dập dềnh sóng. Còn với anh Lê Văn Nam, một thanh niên làm việc xa quê vừa trở về dịp tết, hội đua thuyền là khoảnh khắc anh thực sự cảm nhận mình thuộc về nơi này. “Đi đâu thì đi, cứ nghe tiếng trống hội là thấy quê hương ở ngay trước mặt”, anh nói.

Giữa ồn ào náo nhiệt, người xem hội không chỉ mang theo sự háo hức, mà còn mang theo cả niềm tự hào và sợi dây gắn kết vô hình với vùng đất nơi “chôn rau, cắt rốn”. “Lễ hội không chỉ tạo không khí vui tươi đầu xuân mà còn cổ vũ tinh thần rèn luyện sức khỏe, hăng say lao động, cống hiến, lập thành tích mừng Đảng, mừng Xuân, mừng đất nước đổi mới. Quan trọng hơn, đó là dịp để bà con gặp gỡ, thắt chặt tình làng nghĩa xóm, cùng cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu”, ông Đinh Trọng Hảo, Trưởng thôn Trù Ninh, chia sẻ trong tiếng trống rộn ràng.

Cũng vào những ngày tết, trên dòng Lãng Giang, lễ hội đua thuyền truyền thống xã Trung Chính lại khuấy động cả một vùng sông bằng âm thanh trống hội rộn ràng. Khác với quy mô ở Trù Ninh, lễ hội đua thuyền xã Trung Chính năm nay có tới 9 đội đến từ 9 thôn trong xã. Mỗi đội 13 người, gồm 10 tay chèo, 1 tay lái, 1 người đánh mõ giữ nhịp và 1 người tát nước. Khi tiếng mõ vang lên, mái chèo rẽ sóng dồn dập, từng con thuyền lao đi mạnh mẽ trong tiếng reo hò vang dậy hai bên bờ sông. Mỗi cú bứt tốc về đích là một lần khán giả vỡ òa cảm xúc.

Ông Lương Khắc Bình, Phó Chủ tịch UBND xã Trung Chính, cho biết: “Lễ hội đua thuyền là hoạt động thể thao mang đậm bản sắc văn hóa quê hương, là dịp để gắn kết cộng đồng, thắt chặt tình làng nghĩa xóm, tạo khí thế phấn khởi trong dịp đầu xuân năm mới”.

Giữa nhịp sống đổi thay từng ngày, khi đô thị hóa và công nghệ đã len lỏi về từng thôn xóm, những lễ hội truyền thống trên sông nước vẫn giữ được sức hút riêng. Người ta đến hội không đơn thuần để dõi theo cuộc đua thắng - thua, mà để tìm lại cảm giác được hòa mình vào không gian văn hóa cộng đồng thân thuộc, để nghe lại câu chuyện về dòng sông quê hương mình. Và trong tiếng trống hội rộn ràng đầu xuân, họ gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, no đủ.

Minh Hiền