“Đồng hồ tận thế” còn 85 giây: Cảnh báo đa rủi ro trong kỷ nguyên xung đột và công nghệ mới

Ngày 27/1, Bản tin các nhà khoa học nguyên tử (Bulletin of the Atomic Scientists - BAS), tổ chức khoa học phi lợi nhuận có trụ sở tại Chicago (Mỹ), thông báo điều chỉnh “Đồng hồ tận thế” xuống còn 85 giây trước nửa đêm - mức cảnh báo cho thấy thế giới đang đối mặt với rủi ro mang tính tồn vong ở ngưỡng đặc biệt cao.

“Đồng hồ Ngày tận thế” đã được điều chỉnh lên 85 giây, mốc gần nhất mà thế giới từng tiến đến. Ảnh: AP.

Theo BAS, quyết định này không xuất phát từ một mối đe dọa đơn lẻ mà phản ánh sự chồng lấn của nhiều nguy cơ lớn. Bên cạnh rủi ro truyền thống từ vũ khí hạt nhân, các yếu tố như biến đổi khí hậu, công nghệ sinh học và đặc biệt là sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) – vượt xa khả năng xây dựng khuôn khổ kiểm soát – đang tạo ra một môi trường an ninh toàn cầu ngày càng phức tạp và khó dự báo.

“Đồng hồ tận thế” được giới thiệu lần đầu vào năm 1947, trong bối cảnh căng thẳng của Chiến tranh Lạnh, với trọng tâm ban đầu là nguy cơ hạt nhân. Từ năm 2007, biến đổi khí hậu được đưa vào các tiêu chí đánh giá, và trong những năm gần đây, phạm vi tiếp tục mở rộng sang các công nghệ mới nổi. BAS cho rằng cách tiếp cận này phản ánh thực tế các rủi ro hiện nay có tính liên kết, có thể khuếch đại lẫn nhau và không bị giới hạn trong phạm vi biên giới quốc gia.

Trong gần tám thập niên tồn tại, “Đồng hồ tận thế” chưa từng chạm mốc nửa đêm – thời điểm tượng trưng cho một thảm họa toàn cầu không thể đảo ngược. Đại diện BAS nhấn mạnh, đây không phải là một dự báo mang tính định mệnh, mà là công cụ cảnh báo nhằm thúc đẩy các nhà hoạch định chính sách và cộng đồng quốc tế hành động kịp thời.

Trong gần 8 thập niên tồn tại, thời gian trên đồng hồ đã thay đổi tùy theo mức độ mà các nhà khoa học tin rằng nhân loại tiến gần đến sự hủy diệt. Ảnh: ABC News.

Nhóm chuyên gia của BAS nhận định, môi trường quốc tế hiện nay đang chứng kiến sự suy giảm lòng tin cũng như hiệu quả của các cơ chế phối hợp đa phương, trong khi cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc gia tăng. Nguy cơ leo thang tại các điểm nóng liên quan tới những quốc gia sở hữu năng lực hạt nhân, cùng với những bất định trong kiểm soát các công nghệ nhạy cảm, được xem là những yếu tố chính đẩy mức cảnh báo lên cao.

Ở lĩnh vực khí hậu, BAS cảnh báo về tần suất và cường độ ngày càng gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan, trong khi tiến trình đạt được các thỏa thuận ràng buộc nhằm hạn chế mức tăng nhiệt toàn cầu vẫn diễn ra chậm chạp. Song song đó, việc ứng dụng AI và công nghệ sinh học trong bối cảnh thiếu chuẩn mực chung và cơ chế giám sát hiệu quả đang tạo ra lớp rủi ro mới nổi.

Theo BAS, mốc 85 giây là tín hiệu cho thấy thế giới đang ở thời điểm cần những quyết định chính sách mang tính phối hợp và dài hạn. Đồng hồ có thể được điều chỉnh lùi lại nếu các quốc gia tăng cường kiểm soát vũ khí, đẩy nhanh hành động ứng phó biến đổi khí hậu và xây dựng khuôn khổ quản trị phù hợp đối với các công nghệ mới – những yếu tố được coi là then chốt để giảm thiểu rủi ro hệ thống trong giai đoạn hiện nay.

Thu Uyên

Nguồn: ABC News, CBS News.