Cung cấp nước t­ưới và chống hạn cho cây trồng vụ chiêm-xuân

Hồ Cửa Đạt (xã Thường Xuân) với dung tích toàn bộ hồ chứa 1,45 tỷ m3 nước. Đây là một dự án lớn khai thác tổng hợp nguồn nước sông Chu để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa. Hồ chứa có diện tích lưu vực 5.938km2, trong đó thuộc địa phận Thanh Hóa 593km2.

Đập chính hồ Cửa Đạt.

Cho đến thời điểm này, hồ Cửa Đạt là hồ thủy lợi lớn thứ hai toàn quốc (sau hồ Dầu Tiếng) có nhiệm vụ giảm lũ, cấp nước cho công nghiệp và sinh hoạt; tạo nguồn nước tưới ổn định cho hơn 86.000ha; kết hợp phát điện; bổ sung nước mùa kiệt cho hạ du để đẩy mặn, cải tạo môi trường sinh thái....

Hồ Cửa Đạt thuộc loại đập, hồ chứa nước quan trọng đặc biệt theo Quyết định số 124/QĐ-TTg ngày 24/01/2019; danh mục công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia theo Quyết định số 1502/QĐ-TTg ngày 24/12/2024 của Thủ tướng Chính phủ. Vùng hưởng lợi của dự án nằm trên địa phận các xã, phường thuộc 11 huyện, thị xã, thành phố (cũ) của tỉnh Thanh Hóa, với tổng diện tích tự nhiên khoảng 365.182ha.

Chúng tôi đến thăm hồ Cửa Đạt vào ngày đầu năm mới 2026. Ngoài trời giá rét nhưng cán bộ, kỹ sư, công nhân, người lao động vẫn giữ tinh thần, khí thế rộn ràng, vui tươi. Mọi người đã và đang khắc phục khó khăn, hăng hái thi đua lao động, sáng tạo, lập thành tích xuất sắc chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Mục tiêu cụ thể là vận hành an toàn công trình; phối hợp với các đơn vị sử dụng nước triển khai các giải pháp ư­u tiên nguồn nước phục vụ làm đất, làm mạ, gieo cấy và chăm sóc, chống khô hạn cho hơn 86.000ha cây trồng vụ chiêm - xuân năm 2026, trong đó có hơn 80.000ha lúa của các xã, phường thuộc vùng tưới hệ thống thủy lợi Bái Thượng và hệ thống thủy lợi Bắc sông Chu - Nam sông Mã; cấp nước phục vụ sản xuất công nghiệp; nuôi trồng thủy sản và sinh hoạt của Nhân dân.

“Trên cơ sở nguồn nước hiện có của hồ Cửa Đạt và các hồ chứa thượng nguồn Cửa Đạt là hồ Thủy điện Hủa Na (tỉnh Nghệ An) và hồ Nậm Sam 3 (nước bạn Lào), bản tin dự báo, cảnh báo thời hạn mùa của Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Bắc Trung bộ, Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 3 đã chủ động phối hợp với các đơn vị liên quan và các đơn vị dùng nước hồ Cửa Đạt (Công ty TNHH MTV Sông Chu, Công ty TNHH MTV khai thác thủy lợi Nam Sông Mã, các Nhà máy thủy điện Cửa Đạt và Dốc Cáy) tính toán, xây dựng và thống nhất kế hoạch vận hành, điều tiết sử dụng nguồn nước hồ Cửa Đạt hợp lý trong từng thời điểm phục vụ sản xuất nông nghiệp, dân sinh, kinh tế. Quá trình vận hành, điều tiết nước, ban đã tuân thủ quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực Sông Mã” - đồng chí Lê Bá Huân, Phụ trách Chi nhánh khai thác công trình thủy lợi Cửa Đạt (thuộc Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 3 - Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết.

Hướng dẫn chúng tôi thăm hồ Cửa Đạt, đồng chí Hoàng Ngọc Cảnh, Tổ trưởng Tổ Kế hoạch - Kỹ thuật, Chi nhánh khai thác công trình thủy lợi Cửa Đạt chia sẻ: Ban đã bố trí cán bộ, công nhân thường xuyên tuần tra, theo dõi diễn biến công trình, chủ động rà soát, kiểm tra, sửa chữa, duy tu bảo dưỡng các hạng mục công trình và thiết bị, máy móc bảo đảm công trình vận hành an toàn theo thiết kế để phục vụ sản xuất, dân sinh. Phân công trách nhiệm cụ thể cho từng thành viên, thường xuyên tuần tra, theo dõi diễn biến công trình để phát hiện sự cố và có biện pháp duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa kịp thời những hư hỏng. Phối hợp với đơn vị chức năng và địa phương theo dõi, quan trắc thủy văn lưu vực Cửa Đạt, tính toán phương án điều tiết và vận hành hợp lý. Phối hợp, chỉ đạo Nhà máy thủy điện Cửa Đạt, Nhà máy thủy điện Dốc Cáy vận hành cấp nước kết hợp phát điện qua tuy-nel theo quy định của quy trình vận hành liên hồ chứa, ưu tiên xả nước đảm bảo phục vụ sản xuất cho hệ thống thủy lợi Bái Th­­ượng, hệ thống thủy lợi Nam sông Mã.

Để phục vụ tưới vụ chiêm - xuân năm 2026, dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 3 đã phân công cán bộ, công nhân thường trực 24/24h tại công trình, triển khai vận hành ưu tiên cấp nước phục vụ sản xuất vụ gieo cấy, chống rét, tưới dưỡng cho hơn 80.000ha lúa chiêm-xuân của các xã, phường vùng tưới hệ thống thủy lợi Bái Thượng và hệ thống thủy lợi Bắc sông Chu - Nam sông Mã. Cấp nước phục vụ sản xuất công nghiệp; nuôi trồng thủy sản và sinh hoạt của Nhân dân. Đồng thời thực hiện nhiệm vụ thường trực bảo vệ đảm bảo an ninh an toàn công trình hồ Cửa Đạt.

Bài và ảnh: Nguyễn Quân