Nâng tầm vai trò cơ quan dân cử trong giai đoạn mới

Nhiệm kỳ 2021-2026 diễn ra trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức đan xen. Với quyết tâm chính trị cao và tinh thần đổi mới mạnh mẽ, HĐND tỉnh Thanh Hóa đã không ngừng nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, khẳng định vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân. Đặc biệt, từ ngày 1/7/2025, cùng với cả nước, tỉnh Thanh Hóa chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp - bước chuyển quan trọng trong tổ chức bộ máy và phân cấp quản lý. Trước thềm cuộc bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, phóng viên Báo và Phát thanh, truyền hình Thanh Hóa đã trao đổi với đồng chí Lê Tiến Lam, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh.

Chính sách từ Nghị quyết số 248/2022/NQ-HĐND ngày 13/7/2022 của HĐND tỉnh hiện đã thu hút 3 hãng tàu mở tuyến container quốc tế và nội địa tại Cảng Nghi Sơn. (Trong ảnh: Hãng tàu CMA-CGM bốc xếp hàng hóa container đưa đi xuất khẩu). Ảnh: Minh Tuyết

Dấu ấn một nhiệm kỳ nhiều thử thách

Phóng viên: Thưa đồng chí, trong bối cảnh nhiều biến động từ đầu nhiệm kỳ đến nay, HĐND tỉnh đã để lại những dấu ấn nổi bật nào trong thực hiện chức năng quyết định và giám sát?

Đồng chí Lê Tiến Lam: Nhiệm kỳ 2021-2026 là giai đoạn có nhiều biến động chưa từng có: tác động kéo dài của đại dịch, thiên tai, biến động kinh tế toàn cầu, cùng yêu cầu tái cơ cấu tổ chức bộ máy theo chủ trương của Trung ương. Trong bối cảnh đó, HĐND tỉnh đã thể hiện rõ vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương - không chỉ ban hành nghị quyết mà còn mở hướng cho phát triển, giữ vững kỷ cương quản lý. Dấu ấn nổi bật là sự chuyển biến về chất trong hoạt động kỳ họp: thảo luận thực chất hơn, tranh luận nhiều chiều hơn, chất vấn thẳng thắn hơn. Đại biểu không chỉ phản ánh ý kiến cử tri mà chủ động phân tích chính sách, đề xuất giải pháp. Ở lĩnh vực giám sát, chúng tôi chuyển từ “kiểm tra, nhắc nhở” sang “giám sát, truy trách nhiệm, theo dõi đến cùng”, qua đó nâng cao vị thế của HĐND trong hệ thống chính trị địa phương.

Phóng viên: Trong nhiệm kỳ qua, HĐND tỉnh đã tổ chức 39 kỳ họp và ban hành 833 nghị quyết. Đồng chí đánh giá thế nào về chất lượng và tác động thực tiễn của các nghị quyết này?

Đồng chí Lê Tiến Lam: Đây là con số lớn, nhưng điều quan trọng là giá trị thực tiễn. Các nghị quyết tập trung vào ba trục chính: Tạo dư địa tăng trưởng mới: phát triển hạ tầng, thu hút đầu tư, công nghiệp chế biến - chế tạo; Nâng cao chất lượng an sinh xã hội; Cải thiện môi trường hành chính, minh bạch hóa quản lý.

Nhiều cơ chế, chính sách đã phát huy hiệu quả rõ nét, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống Nhân dân. Tuy nhiên, chúng tôi cũng thẳng thắn nhìn nhận có nghị quyết cần điều chỉnh để sát thực tế hơn. Trong quản trị hiện đại, chính sách phải được đánh giá và cập nhật liên tục.

Phóng viên: Trong số 753 nghị quyết liên quan trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội, đâu là những nhóm chính sách mang tính đột phá?

Đồng chí Lê Tiến Lam: Một số nhóm chính sách tạo chuyển biến rõ nét gồm: Hỗ trợ phát triển hạ tầng trọng điểm, tạo nền tảng thu hút đầu tư; Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp quy mô lớn, công nghệ cao; Giảm nghèo bền vững, đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường lao động. Điểm chung của các chính sách là hướng đến tăng trưởng bền vững, không đánh đổi môi trường và an sinh xã hội để lấy tăng trưởng ngắn hạn.

Phóng viên: HĐND tỉnh đã tổ chức 7 phiên chất vấn và nhiều cuộc tái giám sát. Kết quả cụ thể cho thấy hoạt động chất vấn đã “đi đến cùng vấn đề” ra sao, thưa đồng chí?

Đồng chí Lê Tiến Lam: Chất vấn là tạo áp lực thay đổi. Cả 7 phiên chất vấn đều ban hành nghị quyết kèm theo, xác định rõ trách nhiệm, thời hạn và kết quả cần đạt. Sau chất vấn, Thường trực HĐND tổ chức tái giám sát, yêu cầu báo cáo tiến độ, thậm chí chất vấn lại nếu chưa đạt yêu cầu. Cơ chế này buộc các cơ quan liên quan hành động quyết liệt hơn.

Từ “nhắc nhở” sang “yêu cầu thực thi”

Phóng viên: Từ đầu nhiệm kỳ, HĐND tỉnh đã thành lập 42 đoàn giám sát với 33 chuyên đề. Vậy điều gì tạo nên sự khác biệt về phương thức giám sát của nhiệm kỳ này?

Đồng chí Lê Tiến Lam: Giám sát có trọng tâm, dựa trên dữ liệu, không dàn trải. Trước mỗi chuyên đề đều khảo sát kỹ, thu thập thông tin đa chiều. Kết luận giám sát chỉ rõ trách nhiệm từng cơ quan, từng cấp - chuyển từ “khuyến nghị” sang “yêu cầu thực thi”. Điểm mới là chú trọng theo dõi, đôn đốc sau giám sát và thực hiện tái giám sát. Thường trực HĐND tỉnh đã triển khai 2 chuyên đề về thực hiện nghị quyết chất vấn và các kết luận sau giám sát từ đầu nhiệm kỳ đến nay.

Phóng viên: Hoạt động giải trình giữa hai kỳ họp được xem là điểm mới. Đồng chí đánh giá vai trò của các phiên giải trình trong việc xử lý những vấn đề nổi cộm đang được cử tri và Nhân dân quan tâm?

Đồng chí Lê Tiến Lam: Đây là công cụ linh hoạt, kịp thời xử lý vấn đề nóng mà không phải chờ kỳ họp chính thức. Qua giải trình, nhiều vấn đề về đất đai, bảo hiểm xã hội, hành nghề y dược tư nhân được làm rõ trách nhiệm và chấn chỉnh sớm, góp phần giảm bức xúc xã hội, nâng cao hiệu quả quản lý.

Chủ động thích ứng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Phóng viên: Từ ngày 1/7/2025, cùng với cả nước, tỉnh Thanh Hóa vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Bước chuyển này có ý nghĩa gì và HĐND tỉnh đã hỗ trợ HĐND cấp xã như thế nào?

Đồng chí Lê Tiến Lam: Đây không chỉ là sắp xếp tổ chức mà là tái cấu trúc phương thức quản trị. Quyền hạn phân định rõ hơn, trách nhiệm cụ thể hơn, yêu cầu đối với đại biểu cao hơn. Đây là cơ hội nâng cao hiệu lực, nhưng cũng là thách thức lớn về năng lực và tổ chức.

Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Lê Tiến Lam phát biểu tại buổi giám sát công tác chuẩn bị bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 tại các xã Hà Trung, Tống Sơn, Hà Long, Hoạt Giang, Lĩnh Toại. Ảnh: phan nga

Về vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, chúng tôi chuẩn bị từ sớm, tổ chức vận hành thử nghiệm, diễn tập kỳ họp thứ nhất tại các xã, phường để tránh lúng túng khi triển khai chính thức. HĐND tỉnh đã ban hành 495 nghị quyết chỉ định nhân sự nhằm ổn định bộ máy, bảo đảm hoạt động thông suốt, không để khoảng trống quản lý ở cơ sở. Đồng thời, rà soát, điều chỉnh quy chế làm việc; phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp; ban hành hướng dẫn thống nhất; phân công các ban theo dõi địa bàn; duy trì cơ chế trao đổi thông tin thường xuyên giữa tỉnh và cơ sở, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động theo mô hình mới.

Đổi mới tư duy hoạt động trong quản trị hiện đại

Phóng viên: Từ những kết quả và bài học rút ra trong nhiệm kỳ qua, HĐND tỉnh xác định những trọng tâm đột phá nào cho giai đoạn 2026-2031?

Đồng chí Lê Tiến Lam: Bài học lớn nhất là đổi mới tư duy hoạt động của cơ quan dân cử trong điều kiện quản trị hiện đại là chuyển từ “thực hiện chức năng” sang “tạo giá trị công”; từ giám sát thủ tục sang giám sát gắn với trách nhiệm giải trình và kết quả cuối cùng. Từ đó, nhiệm kỳ 2026-2031, HĐND tỉnh xác định ba trụ cột chiến lược: Nâng tầm giám sát theo hướng chuyên sâu, dựa trên bằng chứng và đo lường hiệu quả; Chuyên nghiệp hóa đội ngũ đại biểu, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của HĐND. Mục tiêu là xây dựng HĐND tỉnh thực sự năng động, chuyên nghiệp, có khả năng dẫn dắt cải cách ở địa phương.

Phóng viên: Để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thực sự hiệu lực, hiệu quả và bền vững, theo đồng chí cần tập trung vào những giải pháp căn cơ nào?

Đồng chí Lê Tiến Lam: Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu rất cao về phân cấp, phối hợp và kiểm soát quyền lực. Theo chúng tôi, để mô hình này vận hành hiệu lực và bền vững, cần tập trung vào bốn nhóm giải pháp nền tảng: Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế và quy định phân cấp rõ ràng, minh bạch. Hai là, thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả. Ba là, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức và đại biểu. Bốn là, xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động dựa trên tiêu chí cụ thể, định lượng.

Phóng viên: Thời gian tiến hành cuộc bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND tỉnh đang đến rất gần. Mục tiêu cuối cùng của cuộc bầu cử là lựa chọn những người xứng đáng nhất, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân. Đồng chí có thể chia sẻ rõ hơn về những khâu quan trọng để cuộc bầu cử bảo đảm dân chủ, công bằng, khách quan, minh bạch?

Đồng chí Lê Tiến Lam: Tỉnh xác định toàn bộ quy trình từ hiệp thương, giới thiệu ứng cử đến vận động bầu cử và bỏ phiếu đều phải được thực hiện dân chủ, công khai, minh bạch, đúng luật và đặt dưới sự giám sát chặt chẽ của Nhân dân. Công tác hiệp thương được triển khai chặt chẽ qua ba vòng theo đúng quy định, bảo đảm hài hòa giữa tiêu chuẩn và cơ cấu. Việc lấy ý kiến nhận xét, tín nhiệm của cử tri nơi cư trú được tổ chức nghiêm túc, công khai, thể hiện rõ quyền làm chủ của Nhân dân. Ủy ban Bầu cử tỉnh đã công bố danh sách chính thức 29 người ứng cử ĐBQH khóa XVI; 143 người ứng cử đại biểu HĐND tỉnh khóa XIX; và 5.807 người ứng cử đại biểu HĐND cấp xã nhiệm kỳ 2026-2031. Thông tin, tiểu sử, chương trình hành động của các ứng cử viên đều được niêm yết công khai; các hội nghị tiếp xúc cử tri bảo đảm bình đẳng, đúng quy định, không để xảy ra vận động trái luật.

Tôi tin rằng, với sự chuẩn bị nghiêm túc, trách nhiệm và minh bạch trong từng khâu, cuộc bầu cử sẽ thực sự là ngày hội của toàn dân, củng cố niềm tin của cử tri và lựa chọn được những đại biểu xứng đáng, đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn đồng chí.

Minh Tuyết (thực hiện)