Về Dương Xá thăm đền thờ tướng quân Dương Đình Nghệ

Trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc, thế kỷ X là giai đoạn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, khi Nhân dân ta từng bước giành lại và củng cố nền tự chủ sau hơn 1.000 năm Bắc thuộc. Trong dòng chảy lịch sử ấy, Dương Đình Nghệ là một trong những nhân vật lịch sử tiêu biểu, có vai trò quan trọng trong cuộc đấu tranh chống quân Nam Hán và khôi phục nền tự chủ của đất nước.

Đền thờ Dương Đình Nghệ ở làng Dương Xá, phường Hàm Rồng.

Dương Đình Nghệ sinh ra trong một gia đình hào phú ở làng Dương Xá (còn gọi là làng Giàng), trước thuộc xã Thiệu Dương, huyện Thiệu Hóa (cũ), nay là phường Hàm Rồng. Ông có lòng yêu nước thương dân. Thời Khúc Hạo cầm quyền (907-917), Dương Đình Nghệ từng là một trong những bộ tướng của họ Khúc. Đến năm 930, vua Nam Hán sai tướng là Lương Khắc Chính đem quân sang đánh và bắt được Khúc Thừa Mỹ - con Khúc Hạo, người đã thay cha làm Tiết độ sứ từ năm 917.

Sau khi họ Khúc thất bại, Dương Đình Nghệ lui về làng Giàng tập hợp lực lượng, chiêu nạp hiền tài liên kết với địa phương. Ông có 3.000 “con nuôi” trong nhà, thực chất đấy là những chiến sĩ ngày đêm luyện tập võ nghệ chuẩn bị tiến ra Giao Châu tiêu diệt quân xâm lược. Từ đây, dinh cơ Dương Đình Nghệ đã trở thành nơi tụ nghĩa của hào kiệt khắp nơi trong nước tìm về.

Mùa thu năm 930, quân Nam Hán xâm lược nước ta, Dương Đình Nghệ lãnh đạo Nhân dân đấu tranh chống giặc. Tháng 3/931, Dương Đình Nghệ bất ngờ đem quân từ Ái Châu ra tiến đánh quân địch, giải phóng thành Đại La. Nhận được tin cấp báo xin viện binh, triều đình Nam Hán tức tốc phái Thừa chỉ là Trinh Bảo dẫn quân sang tiếp viện, khi quân tiếp viện chưa kịp đến nơi, thành Đại La đã bị nghĩa quân Dương Đình Nghệ chiếm giữ. Quân Nam Hán tan vỡ, tướng giặc là Lý Khắc Chính bị giết tại trận. Thứ sử Lý Tiến trong thế đường cùng phá vòng vây đem tàn quân trốn về nước. Dương Đình Nghệ dẫn quân ra ngoài thành đánh tan quân tiếp viện và giết tướng giặc Trình Bảo. Chính quyền đô hộ nhà Nam Hán hoàn toàn sụp đổ trước sức mạnh của quân dân ra.

Tháng 7/931, Dương Đình Nghệ lên cầm quyền và tự xưng Tiết độ sứ, “trông coi việc châu”. Không lâu sau khi lên nắm quyền, Dương Đình Nghệ bị một tướng dưới quyền ông là Kiều Công Tiễn sát hại, đoạt chức và rước quân Nam Hán vào nước ta. Trước tình thế ấy, Ngô Quyền - con rể Dương Đình Nghệ đã đem quân ra Bắc diệt trừ tên phản nghịch, quét sạch giặc Nam Hán. Cũng như người cha vợ đầy bản lĩnh, khí phách của mình, Ngô Quyền đã viết nên trang sử hào hùng vào năm 938 với chiến thắng Bạch Đằng lừng lẫy, kết thúc “đêm trường” tăm tối hơn 1.000 năm Bắc thuộc, mở ra thời kỳ độc lập, tự chủ cho dân tộc Việt.

Dù sự nghiệp không kéo dài, nhưng những đóng góp của Dương Đình Nghệ có ý nghĩa đặc biệt đối với tiến trình giành lại độc lập, tự chủ của dân tộc. Ông không chỉ trực tiếp đánh quân Nam Hán mà còn xây dựng lực lượng, củng cố chính quyền và chuẩn bị những điều kiện quan trọng cho sự phát triển của nền tự chủ dân tộc trong những năm tiếp theo.

Tưởng nhớ công lao to lớn của bậc anh hùng, hào kiệt, người con ưu tú của quê hương, đền thờ Dương Đình Nghệ đã được xây dựng ngay trên đất cũ nhà họ Dương theo lối kiến trúc truyền thống “thượng sàng hạ mộ”. Trải qua nhiều lần trùng tu và tu sửa, đền thờ Dương Đình Nghệ vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính và uy nghiêm vốn có. Trong khuôn viên đền hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật quý, như: tượng voi quỳ, ngựa đá, phỗng đá, cùng tấm bia đá khắc ghi công đức của ông. Mỗi chi tiết, mỗi đường nét đều mang đậm dấu ấn thời gian và thể hiện sự khéo léo của bàn tay người xưa. Ngay bên cạnh đền còn có ngôi chùa Phúc Hưng được xây dựng khang trang, tạo nên một quần thể di tích vừa linh thiêng vừa hài hòa, góp phần tôn thêm vẻ trang trọng và thiêng liêng của nơi thờ tự vị Anh hùng dân tộc Dương Đình Nghệ. Với những giá trị lịch sử, văn hóa năm 1996 đền thờ Dương Đình Nghệ được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

Bài và ảnh: Khắc Công

(Bài viết có sử dụng nguồn tư liệu trong cuốn “Danh nhân Thanh Hóa” của Nhà Xuất bản Thanh Hóa).