Tục đốt Đình Liệu đêm 30 Tết ở làng Động Bồng

Tại xã Tống Sơn (Thanh Hóa) có tục đốt Đình Liệu (rước lửa) độc đáo. Nét đẹp dân gian này gần như đã chìm vào quên lãng, đến năm 2001 được địa phương khôi phục và tổ chức hằng năm vào đêm 30 Tết.

Đình Động Bồng, nơi diễn ra tục đốt Đình Liệu. (Ảnh: Thuỳ Linh)

Lẽ đương nhiên “món ăn tinh thần" mỗi nơi một vẻ. Ở làng Thanh Đớn, xã Hà Thanh (cũ) lưu giữ được tục đẹp thi nấu cơm tại đình làng, còn gọi là “Đình cơm thi”. Mỗi năm một lần, khi làng vào hội lại thu hút đông đảo “nam phụ lão ấu” với sự chứng kiến của đại diện cấp ủy, chính quyền, ban thôn đến dự, động viên cổ vũ làm cho không khí trở nên sôi động, náo nhiệt cả một vùng...

Tục đốt Đình Liệu ở làng Động Bồng. (Ảnh tư liệu)

Khác với Hà Thanh, tại xã Hà Tiến (cũ), nay là xã Tống Sơn, có tục lệ đốt Đình Liệu (rước lửa) độc đáo, hiếm thấy ở xứ Thanh. Nét đẹp dân gian này gần như đã chìm vào quên lãng, từ năm 2001 mới được khôi phục lại.

Ông Tống Văn Khuyên, bí thư chi bộ kiêm trưởng thôn Động Bồng, xã Tống Sơn cho biết: Để tái hiện tục đốt Đình Liệu thành công, mãn nhãn trước sự chứng kiến của dân làng, một nhóm người được cử vào núi Tượng Sơn, cách một cây số để đốn về một loại cây có tên gọi là “cây lè lè” (nặng khoảng 100kg) phơi thật khô.

Tại sân đình, các cụ cao tuổi có kinh nghiệm, tham gia làm một bó đuốc thể hiện hình dáng “con rồng bay" từ vật liệu được chuẩn bị sẵn. Bó đuốc làm xong được chuyển vào để ở gian cuối đình cất giữ, bảo quản chu đáo. Đến chiều 30 Tết, một lực lượng trẻ khoẻ đưa bó đuốc ra giữa sân đình để trang trí. Bó đuốc đặt trên một giá đỡ chân kiềng làm từ thân tre rắn chắc, chiều cao vừa đủ, trang trí đầu rồng hướng về phía Đông, đuôi rồng hướng về phía Tây...

Tối 30 Tết, vào lúc 20 giờ, 8 trai làng (chưa vợ) được chọn cử vận sắc phục dân tộc, đầu chít khăn, lưng thắt khăn đến ngôi đền Hạ ở núi Hang Chùa để lấy lửa. Đuốc (bó đóm) làm từ cây tre khô dễ cháy do 8 thanh niên này chịu trách nhiệm, lấy lửa và rước lửa từ đền Hạ về đình làng. Trên đường đi phải giữ cho các đuốc lửa liên tục cháy đến khi về tới đình làng để rước vào hậu cung.

Ảnh tư liệu.

Trước khi đốt Đình Liệu, ở sân đình, dân làng tổ chức lễ kính cáo trời đất, núi sông, các đấng thần linh về dự lễ. Lúc này, đại diện các cụ cao niên trong hậu cung thực hiện nghi lễ tâu trình thành hoàng, thổ công ngự ở hậu cung cho phép dân làng được rước lửa ra ngoài sân để đốt đình liệu đón chào năm mới. Bên ngoài sân đình, ban thờ đặt dưới hiên chính giữa đình, trên bàn thờ bài trí lô nhang, đầy đủ hương - hoa - đăng - trà - quả - thực (vật phẩm lục cúng).

Đến 23 giờ, khi đông đủ bà con dân làng và đại biểu, trưởng ban nghi lễ (thường là bí thư chi bộ, trưởng thôn) đại diện cho ban nghi lễ gồm có 15 người vận sắc phục dân tộc (đội mũ, áo thụng, đai, hia) tiến hành các thủ tục dâng tửu, đèn (3 lần) để “tống cựu” (tiễn năm cũ) và “nghinh tân” (đón năm mới) rồi hóa sớ, vàng, tiền mã.

Đúng thời khắc 0 giờ 00, lễ rước lửa từ hậu cung ra sân đình để tiến hành đốt Đình Liệu. Sau tiếng hô “Bắt đầu đốt đình liệu!” từ vị đại diện buổi lễ, lửa được châm vào bó đuốc “khổng lồ” bốc cháy ngùn ngụt sáng một góc trời. Bó đuốc cháy sáng và “hóa thần” trong khoảng 10 phút. Tổ nghi lễ vào xin lửa; theo đó, ai nấy tự lấy lửa vào bó đóm của mình và “rước lửa” đầu năm về nhà trong ánh mắt, nụ cười rạng rỡ, hân hoan. Lửa Đình Liệu được thắp lên những nén hương thơm, thắp sáng các cây đèn trên bàn thờ gia tiên, tâu trình với “thần bếp” - “người giữ lửa” trong thời khắc ấy để rồi làm những món cỗ thờ cúng tổ tiên vào ngày đầu năm mới và giữ lửa trong suốt mấy ngày Tết ấm áp, sum vầy...

Tục đốt Đình Liệu ở làng Đồng Bồng đêm giao thừa mang giá trị tinh thần, ý nghĩa nhân văn sâu sắc, cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu, người người an khang, mọi nhà thịnh vượng... Đó cũng là ý thức trân trọng giữ gìn, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa riêng có của làng quê Việt.

Lê Như Cương (CTV)