Tạo nền móng bảo vệ trẻ em từ cộng đồng

Sau hơn một năm triển khai giai đoạn 1 (từ tháng 4/2024 đến hết tháng 6/2025), Dự án “Nâng cao năng lực cộng đồng trong phòng, chống bạo lực thể chất đối với trẻ em tỉnh Thanh Hóa” (gọi tắt là Dự án) do Tổ chức Terre des Hommes (Cộng hòa Liên bang Đức) tài trợ đã tạo chuyển biến bước đầu về nhận thức và cách tiếp cận tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh. Từ phụ huynh, cán bộ cơ sở đến chính trẻ em đều được trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết. Bước sang giai đoạn 2 (từ tháng 6/2025 đến hết tháng 10/2026), dự án đứng trước yêu cầu “nâng chất”, hướng tới thay đổi hành vi bền vững và cơ chế bảo vệ hiệu quả hơn cho trẻ em.

Cán bộ cơ sở tham gia tập huấn nâng cao năng lực cộng đồng trong phòng, chống bạo lực thể chất đối với trẻ em.

Trên nền tảng nhận thức ban đầu đã được hình thành, các hoạt động của dự án trong giai đoạn 1 tập trung vào việc xây dựng lực lượng nòng cốt tại cơ sở. Thông qua 15 lớp tập huấn dành cho cha mẹ, người chăm sóc trẻ, 752 học viên đã được tiếp cận các phương pháp nuôi dạy con tích cực, thay thế dần thói quen quát mắng, đòn roi. Nhiều phụ huynh thừa nhận sự thay đổi trong cách ứng xử, tạo môi trường gia đình an toàn hơn cho trẻ.

Song song với đó, 450 cán bộ cấp xã, đại diện các tổ chức đoàn thể, ban, ngành và các cơ sở cung cấp dịch vụ hỗ trợ nạn nhân bạo lực đã hoàn thành các lớp tập huấn nâng cao năng lực. Việc trang bị kiến thức về nhận diện hành vi bạo lực, quy trình đánh giá mức độ tổn hại, trách nhiệm pháp lý và cơ chế phối hợp đã giúp cán bộ cơ sở chủ động hơn trong công tác bảo vệ trẻ em, thay vì né tránh hoặc xử lý mang tính tình thế như trước.

Một điểm nổi bật khác là sự tham gia trực tiếp của trẻ em. Dự án đã tổ chức 15 lớp đào tạo cho 456 trẻ em từ 10 đến 15 tuổi, trong đó có trẻ khuyết tật vận động, trẻ mồ côi và trẻ có hoàn cảnh khó khăn. Các em được trang bị kiến thức về quyền trẻ em, kỹ năng nhận diện bạo lực và cách tự bảo vệ bản thân. Quan trọng hơn, từ lực lượng này đã có hàng nghìn trẻ em khác được tiếp cận gián tiếp thông qua việc chia sẻ, tuyên truyền trong trường học và cộng đồng.

Cùng với tập huấn, hoạt động truyền thông cơ sở được triển khai rộng khắp. Dự án đã tổ chức 75 buổi sinh hoạt cộng đồng với gần 3.000 lượt người tham gia, đồng thời thực hiện 360 lượt phát thanh tuyên truyền trên hệ thống loa truyền thanh tại các xã, phường. Qua đó, hàng chục nghìn người dân được tiếp cận thông tin về phòng, chống bạo lực thể chất đối với trẻ em và phương pháp nuôi dạy con tích cực. Trên các phương tiện truyền thông cấp tỉnh, 38 tin, bài, phóng sự đã được đăng tải, góp phần đưa vấn đề bạo lực trẻ em ra khỏi phạm vi “chuyện riêng của gia đình” để trở thành mối quan tâm chung của xã hội.

Bên cạnh những kết quả đạt được, nhìn thẳng vào thực tế, giai đoạn 1 của dự án mới chủ yếu dừng ở việc giúp cộng đồng “biết” và “hiểu”. Việc thay đổi hành vi một cách bền vững, cũng như xây dựng cơ chế phản ứng hiệu quả khi có nguy cơ hoặc vụ việc xảy ra, vẫn là thách thức lớn. Chính từ yêu cầu đó, giai đoạn 2 của dự án được xác định với trọng tâm rõ ràng hơn và vai trò điều phối trung tâm của Hội Bảo trợ người khuyết tật, trẻ mồ côi và bảo vệ quyền trẻ em tỉnh Thanh Hóa.

Bước sang giai đoạn 2, Hội Bảo trợ xác định nhiệm vụ cốt lõi không chỉ là tiếp tục duy trì các hoạt động đã triển khai, mà là “nâng chất” và gắn trách nhiệm cụ thể cho từng cấp, từng lực lượng. Trọng tâm đầu tiên là hoàn thiện cơ chế phối hợp trong phòng, chống bạo lực thể chất đối với trẻ em ở cơ sở. Điều này bao gồm việc làm rõ vai trò của chính quyền xã, các đoàn thể, nhà trường, gia đình và cộng đồng trong phát hiện, tiếp nhận thông tin, can thiệp và theo dõi hỗ trợ trẻ em.

Một nội dung quan trọng khác của giai đoạn 2 là triển khai các diễn đàn về quyền trẻ em và hội thảo về cơ chế phối hợp - những hoạt động chưa thực hiện trong giai đoạn trước. Đây sẽ là không gian để trẻ em trực tiếp bày tỏ ý kiến, phản ánh những vấn đề các em đang đối mặt, đồng thời là dịp để người lớn rà soát lại cách tiếp cận, cách lắng nghe và phản ứng của mình. Khi tiếng nói của trẻ em được coi trọng hơn, cơ chế bảo vệ mới thực sự phát huy hiệu quả.

Ở cấp cộng đồng, các hoạt động sinh hoạt và tuyên truyền sẽ tiếp tục được duy trì nhưng theo hướng cụ thể, sát thực tế hơn. Thay vì truyền đạt chung chung, nội dung sẽ tập trung vào các tình huống thường gặp như bạo lực trong gia đình, xung đột trong trường học, dấu hiệu trẻ có nguy cơ bị tổn hại. Người dân không chỉ được nghe thông tin, mà còn được hướng dẫn cách xử lý an toàn, đúng pháp luật và biết rõ các kênh hỗ trợ khi cần thiết.

Có thể nói, nếu giai đoạn 1 giúp dự án tạo được độ phủ và sự đồng thuận trong cộng đồng, thì giai đoạn 2 chính là giai đoạn “bản lề”, quyết định mức độ bền vững của kết quả. Vai trò điều phối, kết nối của Hội Bảo trợ người khuyết tật, trẻ mồ côi và bảo vệ quyền trẻ em tỉnh Thanh Hóa vì thế càng trở nên quan trọng, không chỉ trong phạm vi dự án, mà còn trong chiến lược dài hạn về bảo vệ trẻ em tại địa phương.

Từ những kết quả cụ thể của giai đoạn 1, dự án đang đứng trước cơ hội tạo ra chuyển biến thực chất trong công tác phòng, chống bạo lực thể chất đối với trẻ em. Giai đoạn 2 đòi hỏi sự kiên trì, rõ trách nhiệm và cách làm sát thực tế hơn. Khi gia đình thay đổi cách dạy con, cộng đồng chủ động phát hiện nguy cơ và chính quyền cơ sở phản ứng kịp thời, mục tiêu xây dựng môi trường an toàn, không bạo lực cho trẻ em sẽ không còn là kỳ vọng, mà trở thành thực tế bền vững.

Bài và ảnh: Trần Hằng