Đánh thức tiềm năng phát triển công nghiệp đóng tàu (Bài 1):

Tạo đà cho ngành đóng tàu phát triển

Với 120km bờ biển, hệ thống sông ngòi kết nối với biển và cảng nước sâu Nghi Sơn tạo điều kiện để Thanh Hóa phát triển ngành đóng, sửa chữa tàu thủy. Tuy nhiên, thực tế lĩnh vực này trên địa bàn tỉnh vẫn còn nhỏ lẻ, thiếu doanh nghiệp có quy mô lớn, năng lực công nghệ và sức cạnh tranh hạn chế. Từ những chuyển động bước đầu của một số cơ sở sản xuất, tỉnh cần có hướng đi phù hợp để khai thác tiềm năng, từng bước tạo dựng ngành công nghiệp đóng tàu phát triển.

Công ty CP Công nghiệp tàu thủy Hoàng Long, phường Hàm Rồng thực hiện đóng tàu trọng tải 4.500 tấn. Ảnh: Lê Hợi

Khởi sắc từ doanh nghiệp

Tại Công ty CP Công nghiệp tàu thủy Hoàng Long (phường Hàm Rồng), những tháng gần đây công nhân thường xuyên tăng ca thực hiện các công đoạn cắt thép, gia công kết cấu và lắp ráp thân tàu theo tiến độ hợp đồng. Những tấm thép được đưa vào hệ thống cắt CNC laser, tạo hình theo bản vẽ kỹ thuật, sau đó chuyển sang gia công, lắp ráp. Từng bộ phận được hoàn thiện, ghép nối để hình thành thân tàu. Đội trưởng đội sản xuất Trương Văn Biểu, cho biết: “Việc ứng dụng công nghệ cắt CNC laser giúp nâng cao độ chính xác, tiết kiệm vật liệu và giảm sức lao động cho công nhân. Nhờ đó, thời gian thi công được rút ngắn, góp phần bảo đảm tiến độ giao tàu cho khách hàng”.

Từ chỗ chủ yếu thực hiện các công đoạn gia công, doanh nghiệp đã từng bước tổ chức sản xuất theo quy trình tương đối khép kín, từ triển khai bản vẽ, cắt thép, gia công khung sườn đến lắp ráp, hoàn thiện. Công ty hiện là một trong những đơn vị đầu tiên tại Thanh Hóa đóng được tàu có trọng tải 4.500 tấn. Đây là bước tiến đáng chú ý trong điều kiện ngành đóng tàu của tỉnh chưa có nhiều cơ sở sản xuất quy mô lớn, năng lực chế tạo còn hạn chế.

Thời gian gần đây, Công ty CP Công nghiệp tàu thủy Hoàng Long đã ký 14 hợp đồng đóng mới tàu có trọng tải từ 2.200 đến 3.500 tấn cho khách hàng tại Hải Phòng, Nam Định, Thanh Hóa và một số địa phương phía Nam. Đến tháng 10/2026, doanh nghiệp đang triển khai đóng mới 10 tàu có trọng tải từ 2.500 đến 4.500 tấn, với tổng giá trị hợp đồng khoảng 350 tỷ đồng.

Cùng với đơn hàng, doanh thu của doanh nghiệp tăng từ 62 tỷ đồng năm 2023 lên 138 tỷ đồng năm 2025 và dự kiến đạt khoảng 250 tỷ đồng trong năm 2026. Công ty hiện tạo việc làm cho gần 200 lao động. Qua đó, cho thấy khi có thị trường và từng bước làm chủ quy trình sản xuất, doanh nghiệp đóng tàu của tỉnh vẫn có khả năng mở rộng hoạt động, tạo việc làm và tham gia thị trường ngoài tỉnh.

Để mở rộng sản xuất, đáp ứng nhu cầu đóng tàu trọng tải lớn, công ty đang tích cực chuẩn bị triển khai dự án sản xuất mới. Ông Ngô Hữu Tiến, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Công nghiệp tàu thủy Hoàng Long, cho biết: “Doanh nghiệp đã được UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án Cơ sở đóng mới và sửa chữa tàu thủy tại phường Quảng Phú, với diện tích gần 16ha, tổng mức đầu tư dự kiến 250 tỷ đồng. Dự án được thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy trình “làn xanh 24 giờ”. Hiện công ty đang hoàn tất các thủ tục theo quy định, phấn đấu khởi công vào tháng 12/2026. Khi đi vào hoạt động, cơ sở dự kiến thực hiện đóng mới tàu, sản xuất cấu kiện nổi và sản phẩm cơ khí tàu thủy; đồng thời lắp ráp, sửa chữa, bảo dưỡng và hoán cải tàu, phương tiện thủy. Việc UBND tỉnh áp dụng cơ chế “làn xanh” giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, tạo điều kiện để doanh nghiệp sớm triển khai dự án”.

Tiềm năng còn bỏ ngỏ

Theo tìm hiểu, ngành đóng tàu ở Thanh Hóa ra đời từ năm 1968. Trong giai đoạn đầu, hoạt động sản xuất chủ yếu phục vụ nhu cầu vận tải thủy trong tỉnh. Các sản phẩm khi đó còn đơn giản, độ chính xác kỹ thuật và sức cạnh tranh hạn chế, nhưng đã góp phần cơ giới hóa phương tiện vận tải thủy nội địa, đáp ứng một phần nhu cầu lưu thông hàng hóa trên hệ thống sông ngòi.

Qua nhiều giai đoạn, một số cơ sở đã tích lũy kinh nghiệm, đầu tư thiết bị và từng bước mở rộng hoạt động. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, ngành đóng tàu của tỉnh vẫn phát triển chậm, quy mô sản xuất nhỏ, thiếu doanh nghiệp đầu tàu có khả năng dẫn dắt thị trường. Năng lực công nghệ, nguồn nhân lực kỹ thuật và mối liên kết giữa các cơ sở sản xuất chưa đáp ứng yêu cầu phát triển ở quy mô lớn. Theo Phòng Quản lý Công nghiệp (Sở Công Thương), thực trạng ngành đóng tàu thủy của tỉnh hiện nay còn manh mún, nhỏ lẻ về cơ sở vật chất, chưa có doanh nghiệp lớn. Hoạt động tổ chức, hợp tác sản xuất, sử dụng lao động kỹ thuật và đào tạo nhân lực phần lớn còn tự phát; cơ chế, chính sách của Nhà nước chưa tạo được tác động rõ nét đối với doanh nghiệp. Vì vậy, cần có sự quan tâm, chỉ đạo và định hướng phát triển để từng bước khắc phục những yếu kém, tạo nền tảng cho ngành đóng tàu phát triển.

Thực tế này đặt ra không ít khó khăn. Đóng tàu là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn, mặt bằng phù hợp, thiết bị chuyên dụng và đội ngũ lao động có tay nghề. Mỗi hợp đồng thường kéo dài qua nhiều công đoạn, yêu cầu chặt chẽ về chất lượng, tiến độ và an toàn. Trong khi đó, các cơ sở quy mô nhỏ khó chủ động nguồn vốn, đầu tư đồng bộ thiết bị hoặc nhận những đơn hàng lớn nếu chưa có đủ năng lực sản xuất.

Mặc dù, có lợi thế về biển, sông ngòi hay cảng nước sâu không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đóng tàu đương nhiên có đơn hàng. Cùng với hoạt động của Cảng Nghi Sơn, hệ thống sông ngòi và các tuyến vận tải thủy tạo ra nhu cầu vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, đường thủy nội địa. Đội tàu hoạt động trên các tuyến này cũng phát sinh nhu cầu bảo dưỡng, sửa chữa, thay thế thiết bị và cung ứng vật tư kỹ thuật. Đây là thị trường tiềm năng để các doanh nghiệp trong tỉnh nghiên cứu khai thác phù hợp với năng lực của doanh nghiệp.

Theo ông Tạ Mạnh Dũng, Phó Giám đốc Công ty CP Vận tải container ven biển MacStar (MacStar Lines): “Hiện doanh nghiệp khai thác tuyến container ven biển Hải Phòng - Nghi Sơn với tần suất 1 chuyến/tuần, đến năm 2026 nâng lên 2 chuyến/tuần. Tuy nhiên, tại Khu Kinh tế Nghi Sơn hiện chưa có cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu trọng tải lớn. Điều này khiến các hãng tàu còn cân nhắc khi đưa tàu vào khai thác tuyến, bởi nếu phát sinh nhu cầu bảo dưỡng, sửa chữa hoặc gặp sự cố kỹ thuật, việc tìm kiếm cơ sở đáp ứng yêu cầu sẽ gặp khó khăn, làm tăng thời gian và chi phí khai thác. Đây cũng là một trong những điều kiện hạ tầng dịch vụ cần được quan tâm để nâng cao sức hấp dẫn của Cảng Nghi Sơn đối với các hãng tàu”.

Từ thực trạng trên, các ngành có liên quan của tỉnh cũng nên nghiên cứu rà soát thực trạng các cơ sở đóng, sửa chữa tàu thủy trên địa bàn; làm rõ năng lực nhà xưởng, thiết bị, nhân lực, quy mô đơn hàng và những vướng mắc trong quá trình sản xuất. Trên cơ sở đó, tỉnh có thể xác định những lĩnh vực có khả năng phát triển, đồng thời xây dựng giải pháp hỗ trợ phù hợp, tránh đầu tư dàn trải hoặc đặt mục tiêu vượt quá khả năng thực tế. Bên cạnh đó, cùng với tháo gỡ thủ tục cho các dự án có tính khả thi, cần khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đào tạo thợ kỹ thuật và tăng cường liên kết sản xuất.

Từ thực tế tại Công ty CP Công nghiệp tàu thủy Hoàng Long có thể thấy, Thanh Hóa đã có những doanh nghiệp bước đầu mở rộng sản xuất và tiếp cận các đơn hàng có giá trị. Song, để những chuyển động riêng lẻ trở thành động lực phát triển chung, cần thêm các dự án được triển khai hiệu quả, thị trường ổn định và chính sách hỗ trợ sát với nhu cầu thực tế. Đây sẽ là cơ sở để ngành đóng, sửa chữa tàu thủy từng bước khắc phục tình trạng nhỏ lẻ, khai thác tốt hơn lợi thế biển và cảng, tạo thêm việc làm và đóng góp thiết thực cho quá trình công nghiệp hóa của tỉnh.

Lê Hợi

(Còn nữa)