Không gian văn hóa Thái trên đất Nam Xuân

Dưới ánh nắng hanh hao của những ngày đầu năm mới 2026, chúng tôi ngược ngàn đến thăm vùng đất Nam Xuân, nơi đồng bào dân tộc Thái chiếm gần 34% dân số của toàn xã. Trải qua nhiều biến cố của lịch sử, đồng bào dân tộc Thái ở Nam Xuân vẫn gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Đồng bào dân tộc Thái xã Nam Xuân biểu diễn văn nghệ phục vụ khách du lịch.

Tại bản Bút có 106 hộ với hơn 480 nhân khẩu, đồng bào dân tộc Thái chiếm hơn 95% dân số của bản. Bản nằm trong thung lũng khí hậu mát mẻ, cảnh quan tươi đẹp với hồ Pha Đay rộng lớn, thấp thoáng những nếp nhà sàn.

Tại đây du khách sẽ được hòa mình vào không gian hoang sơ, thoáng đãng, trải nghiệm những món ăn mang đậm văn hóa ẩm thực của đồng bào dân tộc Thái như xôi ngũ sắc, cá suối nướng, cá đồ, thịt lợn cỏ, gỏi cá dốc, cơm lam, bánh ú; khi màn đêm xuống được đốt lửa trại, uống rượu cần, thưởng thức các điệu xòe, điệu khặp Thái và được nghỉ ngơi trong những nếp nhà sàn truyền thống. Vào mùa lúa chín, du khách được chiêm ngưỡng những thửa ruộng bậc thang đẹp đến ngỡ ngàng.

Những năm gần đây xã Nam Xuân đã tuyên truyền, khuyến khích những hộ dân trong bản có điều kiện đầu tư vốn để cải tạo, xây dựng nhà sàn, mua sắm trang thiết bị phát triển du lịch cộng đồng, nâng cao thu nhập cho gia đình. Hiện bản Bút có 5 hộ tham gia làm homestay, hằng năm bản đón gần 10.000 lượt du khách.

Chị Phạm Thị Tuyết, hộ dân làm du lịch ở bản Bút cho biết: "Năm 2020 gia đình tôi cải tạo nhà sàn truyền thống để làm dịch vụ lưu trú. Năm 2023 do lượng khách đến lưu trú tăng lên, gia đình đầu tư làm thêm một căn nhà sàn, mua sắm trang thiết bị, cải tạo cảnh quan để phục vụ nhu cầu của khách. Nhờ làm các dịch vụ du lịch, gia đình có thêm thu nhập, tạo việc làm cho 6 lao động".

Bí thư chi bộ, Trưởng bản Bút Hà Công Chức chia sẻ: "Bản đã thành lập các nhóm phục vụ cho hoạt động du lịch như: ẩm thực, văn nghệ, tiếp đón khách, an ninh trật tự, vệ sinh môi trường. Với việc phát triển du lịch sinh thái, cộng đồng, cảnh quan môi trường của bản được bảo vệ tốt hơn, các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái được gìn giữ và phát huy; nông sản làm ra được tiêu thụ dễ dàng. Đời sống vật chất và tinh thần của bà con Nhân dân ngày càng được nâng cao, thu nhập bình quân đạt 42 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 3,7%".

Để gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, xã Nam Xuân đã chỉ đạo các bản có đồng bào dân tộc Thái sinh sống đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức để người dân cùng chung tay với cấp ủy, chính quyền địa phương gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Xã đã khôi phục, phát huy nhiều nghề truyền thống của đồng bào dân tộc Thái như dệt thổ cẩm, chưng cất rượu cần men lá, đan lát... Những điệu múa dân gian truyền thống như múa luống, múa xòe, múa sạp dân tộc Thái và các làn điệu dân ca được các đội văn nghệ trong xã tập luyện phục vụ hoạt động chính trị của địa phương và nhu cầu của khách du lịch.

Chị Hà Thị Bích, công chức Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Nam Xuân cho biết: "Các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái có sức lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống Nhân dân, thúc đẩy phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” phát triển. Thời gian tới xã tiếp tục quan tâm khôi phục, dàn dựng các làn điệu dân ca, dân vũ cho các đội văn nghệ phục vụ nhu cầu của khách du lịch. Huy động nguồn lực xây dựng các thiết chế văn hóa phục vụ sinh hoạt cộng đồng của đồng bào. Qua đó, góp phần gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Thái, làm phong phú đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc trên địa bàn xã".

Bài và ảnh: Nguyễn Anh