Gìn giữ bản sắc Dao giữa nhịp sống hiện đại

Cùng với nỗ lực vươn lên phát triển kinh tế, cộng đồng dân tộc Dao, ở miền Tây xứ Thanh còn chú trọng gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống độc đáo từ tiếng nói, chữ viết, trang phục truyền thống và tín ngưỡng, phong tục, tập quán được gìn giữ và phát huy trong đời sống của người dân.

Người dân tộc Dao xã Cẩm Thạch, cùng nhau gìn giữ nghề thêu truyền thống.

Thành lập năm 2012 với chỉ 30 thành viên ban đầu, đến nay Câu lạc bộ (CLB) văn hóa dân gian dân tộc Dao, thôn Bình Thuận, xã Cẩm Thạch đã thu hút hơn 50 hội viên tham gia. Không chỉ phục vụ các sự kiện chính trị, văn hóa của xã, của thôn, tham gia các hội diễn văn nghệ quần chúng, CLB còn là “cầu nối” trao truyền những điệu hát ru, điệu múa đặc sắc của đồng bào Dao cho thế hệ trẻ. Từ cái nôi này, nhiều hạt nhân văn nghệ trẻ đã được bồi dưỡng, kế cận và tiếp tục “giữ lửa” cho phong trào văn nghệ quần chúng của địa phương.

Bà Triệu Thị Hợp, thành viên CLB văn hóa dân gian thôn Bình Thuận, chia sẻ: “Nhận thức được trách nhiệm của bản thân trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, tôi đã tham gia CLB ngay từ những ngày đầu thành lập. Qua những bài hát và điệu múa truyền thống, tôi hy vọng có thể giới thiệu, quảng bá nét đẹp văn hóa của dân tộc mình đến với mọi người, đồng thời truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ biết trân quý những giá trị mà cha ông để lại”.

“Thôn Bình Thuận có 165 hộ dân tộc Dao. Để bản sắc văn hóa dân tộc Dao có sức lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống của người dân, ban quản lý thôn Bình Thuận đã chủ động lồng ghép nội dung tuyên truyền về giá trị truyền thống vào các buổi họp dân và sinh hoạt đoàn thể. Song song với đó, các hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng được tổ chức sôi nổi, góp phần tôn vinh bản sắc độc đáo của người Dao. Những nỗ lực này đã khơi dậy ý thức tự giác của người dân trong việc gìn giữ và phát huy di sản của dân tộc. Đây là nền tảng quan trọng để thôn Bình Thuận gìn giữ nguyên vẹn cái “hồn” của văn hóa Dao giữa nhịp sống hiện đại, đồng thời thắt chặt khối đại đoàn kết toàn dân”, bà Lê Thị Chung, trưởng thôn Bình Thuận, chia sẻ.

Hiện nay, đồng bào dân tộc Dao tại xã Cẩm Thạch sinh sống tập trung ở các thôn Bình Minh, Bình Thuận và Liên Sơn. Để gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào, hàng năm, xã đều tổ chức liên hoan văn nghệ nhằm tạo sân chơi cho các đội nghệ thuật quần chúng giao lưu, từ đó phát hiện hạt nhân mới làm lực lượng kế cận. Bên cạnh đó, xã Cẩm Thạch cũng đặc biệt chú trọng vận động người dân tích cực học chữ Nôm Dao, truyền dạy nghề thêu truyền thống, duy trì lễ cấp sắc, cũng như khuyến khích bà con mặc trang phục và giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ. Nhờ đó, bản sắc văn hóa dân tộc Dao được gìn giữ và phát huy góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa của đồng bào các dân tộc sinh sống trên vùng đất Cẩm Thạch.

Tại xã Thạch Lập, cùng với nhiệm vụ phát triển kinh tế và nâng cao đời sống Nhân dân, xã luôn chú trọng công tác gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Dao. Minh chứng rõ nét cho nỗ lực này là việc thành lập và duy trì hoạt động hiệu quả CLB văn hóa dân gian dân tộc Dao, thôn Minh Tiến, để tạo không gian thực hành và trao truyền các làn điệu dân ca, dân vũ độc đáo cho thế hệ trẻ. Bên cạnh đó, xã còn chủ động phối hợp với Hội Dân tộc học và Nhân học tỉnh Thanh Hóa tổ chức thành công 3 lớp dạy học và viết chữ Nôm Dao cho 120 học viên.

Ông Triệu Đăng Khoa (dân tộc Dao), người cao tuổi thôn Minh Tiến, xã Thạch Lập, chia sẻ: “Những năm qua, nhờ sự quan tâm của Nhà nước, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào Dao thôn Minh Tiến ngày càng khởi sắc, các giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ và phát huy. Nhìn thấy thế hệ trẻ hào hứng học thêu trang phục truyền thống, học viết chữ của dân tộc mình, tôi lại có thêm động lực để tuyên truyền, vận động người dân cùng chung tay bảo tồn nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Dao”.

Hiện nay, cộng đồng dân tộc Dao tại Thanh Hóa có hơn 7.000 người, sinh sống tập trung tại các xã Nguyệt Ấn, Ngọc Lặc, Thạch Lập, Cẩm Thạch, Cẩm Thủy, Cẩm Vân, Quang Chiểu, Pù Nhi. Những năm qua, nhờ sự quan tâm sát sao của chính quyền các địa phương trong công tác tuyên truyền và vận động, các giá trị truyền thống từ tiếng nói, trang phục đến tín ngưỡng tâm linh của đồng bào luôn được bảo tồn, phát huy. Đặc biệt, phong trào học chữ Nôm Dao đã lan tỏa mạnh mẽ và đạt nhiều kết quả ấn tượng. Minh chứng là từ năm 2017 đến nay, Hội Dân tộc học và Nhân học tỉnh Thanh Hóa đã phối hợp với các địa phương tổ chức thành công 32 lớp học, thu hút 1.175 học viên. Việc ngày càng có nhiều người biết đọc, biết viết chữ Nôm Dao từ các lớp học này đã góp phần gìn giữ bền vững kho tàng văn hóa vô giá của cha ông.

Trải qua nhiều thế hệ, đồng bào dân tộc Dao đã kiến tạo và lưu giữ một nền văn hóa đặc sắc. Tuy nhiên, trước những tác động đa chiều của nền kinh tế thị trường và xu thế hội nhập, bản sắc văn hóa ấy đang có những biến đổi sâu sắc. Để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, sự đồng hành và định hướng từ các cấp chính quyền là điều kiện cần thiết, nhưng yếu tố quyết định nhất vẫn là ý thức tự giác của chính người dân trong gìn giữ cội nguồn văn hóa của dân tộc.

Bài và ảnh: Xuân Anh