Yên Thắng gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống

Yên Thắng là nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào Thái đen. Những cái tên như Mường Đeng, Chá Mùn, bản Peo, bản Tráng, bản Vặn đã dần được du khách nhắc đến trên bản đồ du lịch. Hiện nay, cấp ủy, chính quyền xã đang quan tâm nghiên cứu phát triển du lịch theo hướng lấy văn hóa truyền thống làm nền tảng, coi cộng đồng là chủ thể, thiên nhiên là không gian phát triển.

Lễ hội Chá Mùn được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đang được người dân xã Yên Thắng giữ gìn và phát huy.

Những giá trị từng gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của đồng bào các dân tộc như guồng nước, ruộng bậc thang, lễ hội dân gian, chợ phiên đang từng bước được đánh thức, trở thành nguồn lực hình thành du lịch cộng đồng theo hướng bền vững, có chiều sâu. Đến với Yên Thắng, hình ảnh những chiếc guồng nước ngày ngày quay bên suối đã tạo cho du khách cảm giác thích thú, nhất là vào thời điểm hoàng hôn buông xuống.

Cùng với guồng nước, ruộng bậc thang cũng là điểm nổi bật của Yên Thắng, thể hiện rõ nét bản sắc văn hóa canh tác của đồng bào vùng cao. Với khoảng 45ha ruộng bậc thang, trong đó gần 20ha tập trung tại các bản Peo, Tráng và Vặn, được đánh giá là một trong những khu vực có cảnh quan ruộng bậc thang đẹp của miền Tây xứ Thanh, những thửa ruộng xếp tầng theo sườn núi, thay màu theo mùa vụ, không chỉ tạo nên bức tranh thiên nhiên sinh động mà còn phản ánh tinh thần lao động bền bỉ, gắn bó với đất đai của người dân. Đây là lợi thế để xã phát triển du lịch trải nghiệm gắn với nông nghiệp, thay vì khai thác theo hướng ngắn hạn, thiếu bền vững.

Bên cạnh cảnh quan, đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng là yếu tố then chốt tạo nên sức hút cho Yên Thắng. Những năm trở lại đây, cấp ủy, chính quyền và Nhân dân địa phương đã chú trọng khôi phục, duy trì và tổ chức các lễ hội truyền thống gắn với phát triển du lịch, tiêu biểu là Lễ hội ruộng bậc thang và Lễ hội Mường Đeng được tổ chức định kỳ vào khoảng tháng 10 hằng năm. Các lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tinh thần của Nhân dân, mà còn là dịp quảng bá hình ảnh địa phương, giới thiệu những giá trị văn hóa đặc sắc đến du khách. Không gian lễ hội trở thành nơi hội tụ của trang phục truyền thống, dân ca, dân vũ, ẩm thực và các nghề thủ công, tạo nên sức lan tỏa tự nhiên, bền vững.

Đặc biệt, Lễ hội Chá Mùn - một lễ hội tín ngưỡng tiêu biểu của người Thái đen ở Yên Thắng, sau thời gian dài bị gián đoạn đã được phục dựng thành công từ năm 2017. Với giá trị nhân văn sâu sắc, lễ hội này không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, mà còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, khơi dậy tinh thần đoàn kết, cùng nhau thi đua lao động sản xuất, xây dựng bản làng. Việc Lễ hội Chá Mùn được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024 là sự ghi nhận đối với nỗ lực bảo tồn văn hóa của địa phương, đồng thời mở ra cơ hội mới trong phát triển du lịch văn hóa.

Một nét đặc sắc khác góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch của Yên Thắng là phiên chợ Ngàm - nơi giao lưu, buôn bán giữa cư dân địa phương với các bản thuộc huyện Sầm Tớ (nước CHDCND Lào) - không chỉ là không gian trao đổi hàng hóa, mà còn là điểm gặp gỡ văn hóa, nơi người dân chia sẻ đời sống, thắt chặt tình đoàn kết vùng biên. Với du khách, chợ phiên mang lại trải nghiệm chân thực về đời sống vùng cao, từ sản vật địa phương đến phong tục, tập quán. Nếu được tổ chức bài bản, gắn với các hoạt động văn hóa, lễ hội, chợ phiên hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch đặc thù, tạo điểm nhấn khác biệt cho Yên Thắng.

Song song với việc khôi phục lễ hội và chợ phiên, Yên Thắng chú trọng bảo tồn, phát triển các nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, đan lát. Các câu lạc bộ nghề được thành lập, thu hút đông đảo hội viên tham gia, tạo điều kiện truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, đồng thời hình thành các sản phẩm phục vụ du lịch. Địa phương cũng phối hợp tổ chức các lớp tập huấn về du lịch cộng đồng, trang bị cho người dân kỹ năng đón tiếp, giao tiếp, giới thiệu văn hóa, quảng bá sản phẩm. Việc bảo tồn dân ca, dân vũ, dân nhạc gắn với phát triển du lịch được triển khai đồng bộ, bám sát các đề án của tỉnh và Trung ương, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển lâu dài.

Chủ tịch UBND xã Yên Thắng Vũ Thế Vinh cho biết: "Xã lựa chọn cách làm du lịch từ việc lấy văn hóa làm gốc, cộng đồng làm trung tâm, thiên nhiên làm nền tảng. Đây là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế của một xã vùng cao, đồng thời đáp ứng xu hướng du lịch trải nghiệm, du lịch xanh đang ngày càng được ưa chuộng. Khi các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và phát huy đúng cách, du lịch không chỉ mang lại nguồn thu, mà còn góp phần nâng cao đời sống Nhân dân, tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội".

Bài và ảnh: Minh Hiếu