Về sự khác nhau giữa hai cuốn Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (bài 5)

Trong 4 bài đã đăng kì trước, chúng tôi đã chỉ ra sự khác biệt giữa hai cuốn từ điển do Hoàng Phê chủ biên: 1. Từ điển tiếng Việt - Viện Ngôn ngữ - Hoàng Phê chủ biên (gọi là bản Hoàng Phê - Viện Ngôn ngữ); 2. Từ điển tiếng Việt - Trung tâm Từ điển học Vietlex - Hoàng Phê chủ biên (gọi là bản Hoàng Phê - Vietlex). Trong bài tiếp theo này, chúng tôi tiếp tục so sánh cách giải thích một số mục từ, trong đó bản Hoàng Phê - Viện Ngôn ngữ giải thích sai, hoặc chưa hợp lí so với của Hoàng Phê - Vietlex (đánh số tiếp theo kì trước):

11- ăn chắc mặc bền: Hoàng Phê - Viện Ngôn ngữ “ăn chắc mặc bền đg. Ăn mặc trước hết cần thứ vải bền, dùng được lâu”.

Giảng như vậy là thiếu nghĩa rộng - nghĩa được dùng nhiều hơn.

Cách giải thích của Hoàng Phê - Vietlex mang tính khái quát và chính xác hơn: “ăn chắc mặc bền trong sinh hoạt thường ngày chú trọng về mặt chất lượng chứ không chú trọng đến vẻ hình thức, bề ngoài [như ăn thì cần loại thức ăn chắc dạ còn mặc thì cần loại vải bền]. “Giàu thì mua lọng sắm kèn, Đói thì ăn chắc mặc bền là hơn.” (Cdao)”.

3- ăn chịu: Hoàng Phê - Viện Ngôn ngữ giảng: “ăn chịu đg. (ph.). Chịu, chịu đựng. Ăn chịu được mưa nắng”.

Giảng nghĩa như vậy là phiến diện, thiếu nghĩa.

Hoàng Phê - Vietlex chia thành 2 mục và giảng đầy đủ, chính xác hơn: “ăn chịu đg. [ph] chịu, chịu đựng. ăn chịu được mưa nắng ~ “Lấy chi bảo dưỡng toàn gia?, Lấy chi ăn chịu cho qua tháng ngày?” (Cdao).”; và “ăn chịu đg. ăn nhưng phải chịu tiền, chưa có tiền trả ngay. ra quán ăn chịu ~ “(...) nghĩ mà lo quá không có lẽ lại nhịn đói hay sao, bèn cứ định đến nhà hàng mà mặc cả ăn chịu.” (Nguyễn Công Hoan)”.

4- cá nóc: Hoàng Phê - Viện Ngôn ngữ: “cá nóc d. Cá sống ở vùng cửa sông, thân tròn và ngắn, miệng nhỏ”.

Lời giảng không chính xác.

Cá nóc có 4 họ (Cá nóc hòm, Cá nóc ba răng, Cá nóc bốn răng và Cá nóc nhím). Trên thế giới có khoảng 246 loài cá nóc, bao gồm cả nước mặn và nước ngọt. Ở Việt Nam có khoảng 67 loài thuộc 4 họ nói trên và bắt gặp gần như ở toàn vùng biển Việt Nam. Đặc điểm quan trọng để nhận biết và phân biệt cá nóc với các loài cá khác là cá nóc không có vây bụng và các vây đều không có vây cứng. Loại “thân tròn và ngắn, miệng nhỏ”, mà Hoàng Phê - Viện Ngôn ngữ mô tả thuộc họ Cá nóc hòm (Ostraciidae), xuất hiện nhiều ở vùng biển miền Trung và Đông Nam Bộ (chứ không phải “ở vùng cửa sông”).

Như vậy, lời giảng cá nóc sống “ở vùng cửa sông” của Hoàng Phê - Viện Ngôn ngữ không chính xác. Ngoài ra, sách này còn thiếu thông tin quan trọng về độc tố có thể gây chết người của cá nóc.

Hoàng Phê - Vietlex giảng chính xác, đầy đủ hơn: “cá nóc d. cá sống ở biển nhiệt đới, vùng gần bờ, thân tròn và ngắn, miệng nhỏ, trong gan có chứa độc tố gây chết người, thường được khai thác để lấy dược liệu”.

Mẫn Nông (CTV)