Vạn Lộc bền bỉ xây dựng cộng đồng an toàn cho trẻ

Ở xã Vạn Lộc, chuyện nuôi dạy con từng có lúc gói gọn trong câu “thương cho roi cho vọt”. Không ít người nghĩ đánh mắng là cách để con “nên người”, để nghe lời. Nhưng từ khi dự án “Nâng cao năng lực cộng đồng trong phòng, chống bạo lực thể chất đối với trẻ em” do Tổ chức Terre des Hommes (CHLB Đức) tài trợ được triển khai, nhiều điều đã đổi khác.

Một buổi sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã Vạn Lộc.

Tháng 4/2024, dự án chính thức bắt đầu triển khai tại Thanh Hóa, hướng tới mục tiêu nâng cao nhận thức của cộng đồng, cha mẹ, người chăm sóc trẻ và chính quyền cơ sở về phòng, chống bạo lực thể chất đối với trẻ em. Không chỉ dừng lại ở chuyện “nói cho biết”, dự án còn thúc đẩy áp dụng các phương pháp giáo dục tích cực - nghĩa là dạy con bằng cách tôn trọng, đồng hành, thay vì quát tháo hay dùng đòn roi. Quan trọng hơn, dự án còn tăng cường năng lực cho hệ thống bảo vệ trẻ em ở cơ sở, để khi có chuyện xảy ra, không ai phải loay hoay một mình.

Vạn Lộc là một địa bàn đặc thù, người dân sống chủ yếu bằng nghề biển, cuộc sống bận rộn theo con nước, mùa vụ. Nhà nào cũng quay cuồng với mưu sinh, nhiều khi “thương con” nhưng thương theo kiểu... gấp gáp. Có người đi biển dài ngày, có người làm nghề tự do, chuyện học hành của con giao cho ông bà, cho mẹ, hoặc “tự nó lớn”. Trong nhịp sống ấy, những va chạm trong gia đình, những lần nóng giận bột phát cũng dễ xảy ra. Và không ít lần, cái tát, đòn roi được coi như “chuyện bình thường”.

Dự án đến với xã Vạn Lộc (trước khi sáp nhập là xã Ngư Lộc) như một sự “lay thức” nhẹ nhàng. Không phải kiểu nói đạo lý, cũng không phải “cấm đoán cho sợ”, mà là giúp người lớn hiểu: bạo lực không làm trẻ tốt hơn, chỉ làm trẻ im lặng hơn. Và im lặng lâu ngày thì thành lì lợm, thành chống đối, hoặc thành thu mình, tự ti. Điều đáng mừng là sự thay đổi ở Vạn Lộc không chỉ lời nói suông, mà trong cách người dân trò chuyện với nhau về chuyện nuôi con.

Ngay trong giai đoạn đầu triển khai, xã đã mở được 3 lớp tập huấn cho gần 100 người, gồm trẻ em, phụ huynh và cán bộ, chính quyền địa phương. Điều đặc biệt của dự án là không biến việc nuôi dạy con thành một cuộc thi ai “đúng”, ai “sai”. Mà là cùng nhau học cách làm cha mẹ, người chăm sóc trẻ một cách hiệu quả. Có phụ huynh chia sẻ rằng trước đây cứ nghĩ “đánh một cái cho chừa”, nhưng rồi thấy con càng ngày càng lì, càng khó nói chuyện. Khi thử đổi cách, thay vì đánh chửi thì ngồi xuống nói chuyện, con lại chịu mở lòng hơn. Những câu chuyện như thế lan đi rất nhanh, vì nó phù hợp với thực tế của đời sống. Sau tập huấn, nhiều người tham gia đã trở thành các tuyên truyền viên. Đây chính là điểm khiến dự án “bám rễ” được ở cơ sở.

Bên cạnh các lớp tập huấn, xã còn tổ chức 9 đợt tuyên truyền qua hệ thống loa truyền thanh của xã, mỗi tháng 1 lần. Nội dung tuyên truyền không chỉ là khẩu hiệu “không bạo lực”, mà là gợi ra những việc rất cụ thể: không đánh trẻ khi tức giận; không bắt trẻ chịu đòn vì điểm kém; không lôi lỗi ra kể trước mặt người khác; không mắng con bằng những lời làm con tổn thương. Thay vào đó, người lớn được khuyến khích dùng lời nói tích cực, lắng nghe và thống nhất nguyên tắc trong gia đình. Những điều tưởng nhỏ, nhưng thực ra là cả một cuộc thay đổi thói quen. Song song với tuyên truyền qua loa truyền thanh, xã cũng tổ chức các buổi sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa các thôn. Đây là nơi câu chuyện được nói sâu hơn.

Cũng từ dự án, năng lực của hệ thống bảo vệ trẻ em ở cơ sở được củng cố thêm. Cán bộ hội, cán bộ thôn, những người tham gia dự án hiểu rõ hơn dấu hiệu nhận biết bạo lực, hiểu cách tiếp cận phù hợp và biết phối hợp khi cần thiết. Trước đây, nhiều chuyện trong nhà thường được coi là “việc riêng”, hàng xóm thấy cũng ngại can. Nhưng khi đã có kiến thức và có sự thống nhất chung, cộng đồng sẽ bớt im lặng. Và sự im lặng đôi khi chính là thứ làm bạo lực kéo dài.

Trong giai đoạn tiếp theo, xã Vạn Lộc tiếp tục duy trì các hoạt động truyền thông định kỳ, mở rộng nhóm tuyên truyền viên nòng cốt, đồng thời tăng cường các buổi sinh hoạt cộng đồng theo hướng thực chất hơn, đi sâu vào từng nhóm đối tượng: cha mẹ có con ở tuổi dậy thì, gia đình có trẻ mồ côi, người chăm sóc trẻ là ông bà... Bởi mỗi nhóm có một kiểu khó khăn riêng. Dạy trẻ nhỏ khác dạy trẻ lớn. Chăm trẻ khi cha mẹ đi làm ăn xa lại khác chăm trẻ trong gia đình đủ đầy. Muốn làm bền, phải “đúng người, đúng cách”.

Ông Lê Quang Hòa, Phó Chủ tịch Hội Bảo trợ người khuyết tật, trẻ mồ côi và bảo vệ quyền trẻ em xã Vạn Lộc, cho biết: Dự án là “cú hích” quan trọng giúp người dân địa phương thay đổi cách nuôi dạy trẻ, giảm dần tư tưởng “thương cho roi cho vọt”, hướng tới môi trường an toàn hơn cho trẻ em, nhất là trẻ mồ côi. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục duy trì tuyên truyền định kỳ, mở thêm tập huấn kỹ năng làm cha mẹ, nhân rộng nhóm tuyên truyền viên ở các thôn, đồng thời tăng phối hợp giữa các đoàn thể và hệ thống bảo vệ trẻ em để phát hiện sớm, can thiệp kịp thời các nguy cơ bạo lực.

Bài và ảnh: Trần Hằng