Ứng dụng công nghệ - đột phá trong vận hành truyền tải điện

Với vai trò “mắt xích” trọng yếu bảo đảm dòng điện thông suốt liên miền Bắc - Nam, Truyền tải điện Thanh Hóa đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý vận hành. Thay vì tuần tra thủ công, ghi chép sổ sách, việc quản lý, vận hành các “siêu” trạm biến áp và hơn 1.100km đường dây cao thế đã được thực hiện đồng bộ trên nền tảng thiết bị thông minh và hệ thống dữ liệu số hóa đồng bộ.

Tại Trạm biến áp 220kV Nông Cống, thao tác giám sát thông số được thực hiện bằng máy tính bảng để truy xuất tức thời thông số kỹ thuật.

Trạm biến áp 220kV Nông Cống đưa vào vận hành từ năm 2017. Với vai trò là nút quan trọng trên lưới truyền tải điện quốc gia, cung cấp điện cho tỉnh Thanh Hóa và các khu vực lân cận, ngay từ khi đầu tư xây dựng, trạm đã được định hướng vận hành theo mô hình trung tâm điều khiển, tích hợp đầy đủ hệ thống điều khiển - giám sát hiện đại và tối ưu nhân lực.

Các thiết bị trong trạm được kết nối và giám sát thông qua hệ thống máy tính tại phòng điều khiển trung tâm, nhận lệnh trực tiếp từ Trung tâm Điều độ hệ thống điện miền Bắc. Tại đây, mô hình vận hành một người trực thể hiện mức độ tự động hóa cao. Toàn bộ thao tác giám sát thông số được thực hiện bằng máy tính bảng để truy xuất tức thời thông số kỹ thuật, lịch sử vận hành của từng thiết bị thông qua mã QR. Quy trình kiểm tra này không chỉ rút ngắn thời gian mà còn nâng cao độ chính xác, giảm thiểu sai sót chủ quan khi con người vận hành.

Ông Lê Minh Toàn, Trưởng Trạm biến áp 220kV Nông Cống, chia sẻ:“ Được tích hợp công nghệ tự động hóa ở mức tiên tiến, với toàn bộ thiết bị kết nối với hệ thống máy tính và liên thông trực tiếp với điều độ quốc gia, cùng với đó là các giải pháp công nghệ 4.0 như hệ thống đo đếm từ xa, mạch tự động, mạch liên động được áp dụng đồng bộ đã góp phần giảm nhân lực vận hành và nâng cao độ tin cậy trong cung cấp điện”.

Đặc biệt, với hơn 1.100km đường dây cao áp 220kV và 500kV, địa hình trải dài qua nhiều khu vực đồi núi hiểm trở, việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) và các công cụ giám sát hiện đại đã giúp Truyền tải điện Thanh Hóa phát hiện sớm các hư hỏng bất thường trên lưới điện, giảm thiểu nguy cơ tai nạn lao động trong vận hành lưới điện truyền tải. Theo đó, các UAV sẽ được tích hợp camera quang học, thiết bị soi phát nhiệt, cảm biến chuyên dụng cho phép kiểm tra chi tiết các vị trí trên đỉnh cột, dây dẫn, phụ kiện - những điểm mà quan sát thủ công khó tiếp cận đầy đủ. Máy đo cảm biến nhiệt cũng giúp phát hiện sớm các điểm tiếp xúc phát nóng, cảnh báo nguy cơ sự cố ngay từ giai đoạn đầu.

Ông Dương Quảng Hàm, Tổ phó Tổ quản lý vận hành đường dây Thiệu Hóa, cho biết: “Việc sử dụng UAV đặc biệt hiệu quả tại các khu vực địa hình phức tạp. Dữ liệu thu thập được cũng sẽ phục vụ việc xây dựng mô hình 3D tuyến đường dây, hỗ trợ phát hiện nhanh các khiếm khuyết để xử lý kịp thời. Đồng thời, thiết bị này góp phần giảm nhân công, nâng cao an toàn lao động và tăng hiệu quả kinh tế trong quản lý vận hành”.

Theo Truyền tải điện Thanh Hóa, cùng với UAV, các thiết bị đo cường độ tia UV, thiết bị phát hiện điểm phát nhiệt được đưa vào sử dụng thường xuyên cũng giúp chuyển phương thức kiểm tra từ bị động sang chủ động, từ xử lý sự cố sang phòng ngừa rủi ro. Công tác quản lý vì thế ngày càng khoa học, dựa trên dữ liệu và phân tích kỹ thuật thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm thực địa thủ công.

Từ cuối năm 2025, khối lượng quản lý vận hành của Truyền tải điện Thanh Hóa tiếp tục tăng khi tiếp nhận thêm hơn 556km đường dây 500kV. Hiện đơn vị quản lý 5 trạm biến áp 220kV, 2 trạm biến áp 500kV với tổng dung lượng 2.100MVA; tổng chiều dài đường dây 500kV hơn 556km, đường dây 220kV gần 578km. Năm 2025, tổng lưu lượng điện truyền tải qua hệ thống đạt gần 29,8 tỷ kWh; riêng phụ tải cấp cho tỉnh Thanh Hóa hơn 9,7 tỷ kWh. Những con số này cho thấy quy mô và áp lực vận hành ngày càng lớn trong bối cảnh nhu cầu phụ tải phục vụ tăng trưởng kinh tế tiếp tục gia tăng. Do đó, yêu cầu nâng cao độ tin cậy, bảo đảm vận hành an toàn, liên tục của lưới truyền tải càng trở nên cấp thiết.

“Năm 2026, đơn vị đặt mục tiêu toàn bộ tuyến đường dây được kiểm tra bằng UAV kết hợp quét Lidar, thiết lập dữ liệu đường bay tự động. Khi đó, công tác kiểm tra định kỳ sẽ được thực hiện chủ yếu bằng công nghệ, giảm tối đa yếu tố thủ công và nâng cao khả năng dự báo. Cùng với các trang bị thiết bị hiện đại, chúng tôi tiếp tục đổi mới tư duy, từ vận hành theo kinh nghiệm sang vận hành dựa trên dữ liệu; từ xử lý sự cố sang phòng ngừa chủ động. Sự kết hợp giữa đội ngũ cán bộ kỹ thuật giàu kinh nghiệm và hệ thống công nghệ thông minh là cơ sở để công tác quản lý, vận hành lưới điện cao thế trên địa bàn luôn an toàn, linh hoạt, đáp ứng yêu cầu phụ tải khu vực Thanh Hóa và miền Bắc dự báo tiếp tục tăng trưởng cao trong thời gian tới".

Bài và ảnh: Tùng Lâm