Tự hào nông sản bản địa

Cuối chạp, chúng tôi trở lại thôn Phúc Gia, xã Nam Giang (nay là xã Thọ Long), con đường nhỏ dẫn ra cánh đồng như rộn ràng hơn trong nhịp làm việc hối hả cuối năm. Khu nhà xưởng đã được dựng thêm khang trang, không gian sản xuất mở rộng. Giữa guồng quay của máy móc, khó ai có thể hình dung loài cây từng mọc hoang, gắn với những bữa ăn đạm bạc một thời, nay đã được nâng tầm thành sản phẩm OCOP, từng bước khẳng định chỗ đứng trên thị trường.

Sản phẩm chế biến từ rau má của Công ty CP Xây dựng và Thương mại Phong Cách Mới (THQueenFarm) tham gia Hội chợ Mùa Xuân năm 2026. Ảnh: CTV

Tranh thủ phút nghỉ tay, Giám đốc HTX cây trồng và vật nuôi Đồng Ngâu Lê Viết Ngọc rót chén trà mời khách, kể lại “cơ duyên” với loài cây rất đỗi bình thường này.

Sinh ra và lớn lên ở vùng thuần nông, vợ chồng ông thuê 3,5ha đất tại xứ đồng Ngâu để làm trang trại từ năm 2012. Từ những bụi rau má mọc ven bờ ao, được giữ lại vì “ăn thấy ngon, thấy nhớ”, rồi nhân lên vài mét vuông để dùng trong gia đình, ông Ngọc không ngờ đó lại là khởi đầu cho cả một hướng đi mới: “Lúc đầu chỉ nghĩ trồng cho có rau ăn, dần dà diện tích trồng được nhân rộng, ăn không hết thì bán ngoài chợ. Ai ngờ có ngày “làm nên chuyện lớn”!.

Câu chuyện của người nông dân chân chất, sinh ra từ làng như ông Ngọc không bắt đầu bằng những toan tính lớn lao, mà từ những trải nghiệm rất đời. Đó là những mùa rau lúc được, lúc mất; khi lên giá, lúc lại ế ẩm; là nỗi trăn trở làm sao để rau má không còn phụ thuộc vào phiên chợ quê, để vợ ông không phải gánh rau đi rồi lại gánh về trong nỗi lo. “Không thể chỉ trông chờ bán rau tươi, muốn đi đường dài phải chế biến”, ông Ngọc nói.

Nghĩ là làm. Năm 2019 vợ chồng ông vay vốn ngân hàng, quyết định đầu tư máy móc sản xuất bột rau má với quy trình khép kín, thực hiện theo đúng tiêu chuẩn chất lượng an toàn thực phẩm. Cứ thế, bột rau má nguyên vị, bột rau má đậu xanh, rau má hạt sen, rau má ngũ vị, và mới đây nhất là trà rau má... lần lượt ra đời. Đáng chú ý, sản phẩm bột rau má nguyên chất đã được công nhận OCOP 3 sao - một “tấm giấy thông hành” quan trọng để HTX mở rộng thị trường, tham gia các chương trình xúc tiến thương mại; 2 sản phẩm bột rau má đậu xanh, bột rau má hạt sen cũng được hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận OCOP.

Theo ông Ngọc, điểm khác biệt làm nên thương hiệu rau má Đồng Ngâu nằm ở giống rau má cổ, lá nhỏ, hương vị đậm và rất riêng. Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ sấy lạnh giúp sản phẩm giữ được màu sắc tự nhiên, mùi thơm và hàm lượng dưỡng chất. Chính yếu tố này khiến người tiêu dùng phản hồi tích cực, đơn hàng ngày càng ổn định. Để đáp ứng nhu cầu thị trường, HTX đã đầu tư lắp đặt thêm máy móc phục vụ chế biến. Hiện nay, HTX cây trồng và vật nuôi Đồng Ngâu có hơn 2,5ha rau má, trong đó khoảng 1ha được liên kết với hơn 10 hộ dân trong xã, hình thành vùng nguyên liệu ổn định cho các sản phẩm chế biến.

Tại Trang trại THQueenFarm (xã Lưu Vệ) - thuộc Công ty CP Xây dựng và Thương mại Phong Cách Mới, sau hơn 5 năm kiên trì theo đuổi con đường nông nghiệp công nghệ cao, hành trình phát triển các sản phẩm mang thương hiệu rau má xứ Thanh đã để lại nhiều dấu ấn rõ nét, từng bước đưa rau má bản địa hiện diện trên kệ hàng nhiều tỉnh, thành trong cả nước.

Ngay từ những bước đầu tiên, ông Trần Văn Tân - chủ nhân THQueenFarm đã xác định chiến lược rõ ràng để xây dựng một chuỗi sản xuất hoàn chỉnh. Sau những chuyến khảo sát học hỏi mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tại Nhật Bản và Israel, ông quyết tâm đưa rau má vào sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ và VietGAP. Từ 0,5ha thử nghiệm ban đầu đến việc mở rộng thành vùng nguyên liệu hữu cơ, liên kết sản xuất với khoảng 100ha tại nhiều địa phương trong tỉnh. Năm 2021 được đánh dấu là bước ngoặt quan trọng khi THQueenFarm đầu tư hệ thống dây chuyền sơ chế - chế biến công nghệ cao, sử dụng thiết bị hiện đại do liên doanh Nhật Bản - Việt Nam cung cấp, với công suất xử lý hơn 1 tấn rau tươi mỗi ngày. Việc áp dụng công nghệ tiên tiến không chỉ giúp sản phẩm giữ nguyên giá trị dinh dưỡng, màu sắc và hương vị đặc trưng của rau má xứ Thanh, mà còn đáp ứng yêu cầu minh bạch nguồn gốc sản phẩm qua tem truy xuất mã QR - điều kiện tiên quyết khi mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.

Sau hơn 5 năm nỗ lực, THQueenFarm đã cho ra đời đa dạng các sản phẩm như bột rau má, trà túi lọc, thạch rau má, sữa non rau má... Các sản phẩm đều thể hiện sự chuyển mình rõ rệt từ khái niệm “nông sản truyền thống” sang thực phẩm tiện lợi, chất lượng cao, tốt cho sức khỏe, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Một số sản phẩm rau má của THQueenFarm đã đạt OCOP 4 sao và trở thành một trong những đại diện tiêu biểu của nông nghiệp công nghệ cao. Sự năng động của THQueenFarm còn được thể hiện qua mô hình liên kết với nhiều hộ nông dân - chuyển giao công nghệ, giống, kỹ thuật chăm sóc và bao tiêu sản phẩm, giúp tạo ra mạng lưới sản xuất bền vững và đồng thuận trong cộng đồng, đồng thời góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động nông thôn.

Không dừng lại ở các sản phẩm chế biến hiện có, ông Trần Văn Tân cho biết: "Năm 2026 doanh nghiệp nghiên cứu, dự kiến đầu tư dây chuyền công nghệ chiết xuất tinh chất saponin từ rau má nhằm phục vụ lĩnh vực dược liệu và mỹ phẩm. Khi dây chuyền đi vào vận hành, vùng nguyên liệu rau má sẽ tiếp tục được mở rộng, ước đạt khoảng 300ha, tạo nền tảng cho sản xuất quy mô lớn và phát triển chuỗi giá trị bền vững".

Dọc dài xứ Thanh nhiều nắng gió, cây rau má theo một cách rất riêng gợi lên hình dung về vùng Bắc Trung bộ lắm vất vả, nhiều gian khó. Mảnh mai, bình dị, nhưng bền bỉ, rau má hiện lên như một biểu tượng lặng thầm của miền đất chịu thương, chịu khó, nơi con người và cây cỏ cùng học cách vươn lên giữa nắng hanh, gió Lào và những mùa mưa bão khắc nghiệt. Vượt ra ngoài giá trị của một món ăn dân dã, loài cây nhỏ bé từng gắn với những thửa ruộng lam lũ ngày nào, nay đang mang trong mình một câu chuyện lớn - câu chuyện về bản sắc nông sản bản địa, về cách đánh thức tiềm năng từ những gì quen thuộc nhất, và về con đường làm giàu bền vững cho người nông dân.

Việt Hương