Tôm càng xanh giúp ruộng lúa “sinh lời”

Sau hơn 4 năm triển khai, mô hình nuôi tôm càng xanh kết hợp trồng lúa tại phường Quang Trung (Thanh Hóa) đã khẳng định hiệu quả kinh tế vượt trội, mở ra hướng chuyển đổi phù hợp cho các vùng sản xuất nông nghiệp kém hiệu quả, có tiềm năng nhân rộng.

Trước đó, từ năm 2013, xã Quang Trung (nay là phường Quang Trung) thực hiện dồn điền đổi thửa và phát triển mô hình cá - lúa. Tuy nhiên, qua thời gian, mô hình này cho hiệu quả kinh tế thấp, khó đáp ứng yêu cầu nâng cao thu nhập cho người dân. Trước thực tế đó, năm 2022, Hội Nông dân thị xã Bỉm Sơn (trước khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp) đã phối hợp với Trung tâm Khuyến nông và Hội Nông dân tỉnh triển khai thí điểm mô hình nuôi tôm càng xanh kết hợp cấy lúa.

Kết quả cho thấy, mô hình mới mang lại giá trị kinh tế cao gấp 4 - 5 lần so với mô hình cá - lúa trước đây. Gia đình ông Trần Xuân Hạnh (Tổ dân phố 1, phường Quang Trung) là một trong các hộ tham gia thí điểm trên diện tích 5.300m². Ông Hạnh cho biết, năm 2022 gia đình nuôi thử nghiệm 12.000 con tôm giống trên 0,5ha và thu lãi 50 triệu đồng ngay vụ đầu. Từ kết quả này, gia đình mở rộng sản xuất, thành lập Tổ hợp tác và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, tiêu thụ sản phẩm.

Theo ông Hạnh, trước kia mô hình cá - lúa chỉ mang lại thu nhập khoảng 30 triệu đồng/năm. Từ khi chuyển sang nuôi tôm càng xanh kết hợp cấy lúa, đến nay mỗi năm gia đình xuất bán khoảng 800kg tôm với giá trung bình 320.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí thu lãi khoảng 150 triệu đồng.

Theo các hộ nuôi, thị trường tiêu thụ tôm càng xanh hiện khá ổn định. Thức ăn chủ yếu là cá rô phi và các tạp sẵn có tại địa phương nên chi phí thấp. Tuy nhiên, mô hình cũng đối mặt với một số khó khăn như hệ thống kênh mương phục vụ sản xuất lúa còn nhỏ hẹp, chưa đáp ứng yêu cầu cấp thoát nước. Bên cạnh đó, nguồn giống tôm hiện vẫn phụ thuộc vào các tỉnh phía Nam, chưa chủ động tại chỗ.

Thức ăn chính của tôm càng xanh là cá rô phi, cá tạp có sẵn tại địa phương được ông Hạnh nấu chính trộn với bột ngô.

Cùng địa bàn, gia đình ông Mai Văn Sỹ (55 tuổi) nuôi tôm càng xanh trên diện tích 2.000m², mỗi năm thu lãi gần 100 triệu đồng.

Theo ông Sỹ, yếu tố quyết định hiệu quả là chủ động được nguồn thức ăn. Gia đình dành 0,5ha nuôi cá rô phi; cá thương phẩm bán ra thị trường, cá nhỏ và cá tạp được tận dụng làm thức ăn cho tôm, giúp giảm đáng kể chi phí đầu vào.

Bằng việc cấp đông cá tạp làm thức ăn, ông Mai Văn Sỹ chủ động nguồn dinh dưỡng cho tôm càng xanh, góp phần nâng cao hiệu quả mô hình nuôi tôm kết hợp cấy lúa.

Hiện nay, ông Trần Xuân Hạnh còn là Tổ trưởng Tổ hợp tác nuôi tôm càng xanh phường Quang Trung với 3 thành viên, tổng diện tích nuôi khoảng 20.000m², sản lượng hàng năm đạt gần 3 tấn. Riêng Tổ dân phố 1 có khoảng 50ha đất nuôi trồng thủy sản, tạo dư địa lớn để mở rộng mô hình. Thời gian tới, Tổ hợp tác tiếp tục vận động các hộ chuyển đổi từ mô hình cá - lúa sang nuôi tôm càng xanh, từng bước mở rộng quy mô, tạo sản lượng lớn, hướng tới tham gia các chuỗi cung ứng sau khi đạt chứng nhận VietGAP.

Theo kinh nghiệm của các hộ nuôi, mỗi năm có thể nuôi 2 vụ tôm, trong đó vụ chính vào mùa hè khi tôm sinh trưởng tốt nhờ nguồn thức ăn tự nhiên từ lúa. Tôm càng xanh là loài ăn chìm, vì vậy việc xác định lượng thức ăn phù hợp đóng vai trò then chốt. Cho ăn dư thừa dễ gây ô nhiễm môi trường nước, trong khi thiếu thức ăn có thể dẫn đến hiện tượng tôm ăn lẫn nhau. Giai đoạn đầu, người nuôi nên cho tôm ăn bằng sàng để dễ theo dõi và điều chỉnh. Mật độ nuôi phù hợp khoảng 5 con/m².

Vào mùa mưa, môi trường nước thường thừa axit, người nuôi cần thường xuyên kiểm tra độ pH, duy trì ở mức 7,5 - 8,5; khi pH vượt ngưỡng cho phép cần xử lý bằng nước vôi pha loãng. Ngoài ra, giai đoạn tôm lột xác cần theo dõi độ cứng vỏ, mức độ lột đồng đều và bổ sung khoáng chất kịp thời khi cần thiết.

Mô hình nuôi tôm càng xanh kết hợp cấy lúa tạo mối quan hệ cộng sinh hiệu quả: tôm ăn rong rêu, sục bùn giúp cải thiện môi trường cho lúa sinh trưởng; ngược lại, ruộng lúa là nơi trú ẩn an toàn cho tôm trong thời kỳ lột xác, đồng thời màu lúa là nguồn thức ăn tự nhiên quan trọng.

Bà Tống Thị Hồng Liên, Phó Chủ tịch Hội Nông dân phường Quang Trung cho biết, sau hơn 4 năm triển khai, mô hình đã chứng minh hiệu quả kinh tế rõ rệt. Các hộ tham gia đã nắm vững quy trình kỹ thuật, tạo nền tảng thuận lợi để mở rộng sản xuất. Việc có chứng nhận VietGAP sẽ mở ra cơ hội đưa sản phẩm vào siêu thị và các hệ thống phân phối lớn. Trên cơ sở đó, địa phương định hướng mở rộng diện tích, khuyến khích các hộ có đất nuôi trồng thủy sản kém hiệu quả chuyển đổi vật nuôi, góp phần phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.

Hoàng Đông