Thay đổi tư duy, nâng tầm giá trị cho sản phẩm OCOP

Sau gần 8 năm triển khai thực hiện, Chương trình OCOP đã trở thành một trong những “đòn bẩy” thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn hiệu quả, xây dựng nhiều chuỗi giá trị sản xuất bền vững. Trong giai đoạn mới, với nền kinh tế mở, hội nhập quốc tế, Chương trình OCOP không còn dừng lại ở việc phát triển số lượng mà đòi hỏi các chủ thể cần có sự đột phá trong tư duy sản xuất để xây dựng thêm những sản phẩm OCOP chất lượng cao, có tầm ảnh hưởng trên thị trường.

HTX Dịch vụ nông nghiệp và Thương mại Yên Lạc tham gia Hội nghị kết nối cung cầu sản phẩm nông sản, thực phẩm an toàn tỉnh Thanh Hóa năm 2025.

Với 661 sản phẩm OCOP, gồm 2 sản phẩm 5 sao, 59 sản phẩm 4 sao và 600 sản phẩm 3 sao, tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng được hệ sinh thái sản phẩm đa dạng, có sức cạnh tranh trên thị trường. Trong đó khoảng 60% sản phẩm OCOP có sự phát triển mạnh mẽ ở cả quy mô sản xuất và tăng trưởng. Tuy nhiên, cũng không ít sản phẩm vẫn rơi vào tình trạng “được mùa mất giá” hoặc chỉ quanh quẩn ở thị trường nội địa nhỏ lẻ hoặc sản xuất và tiêu thụ mang tính mùa vụ. Nguyên nhân được các chủ thể đưa ra chính là nằm ở tư duy sản xuất manh mún, dựa trên kinh nghiệm truyền thống. Cùng với đó là “yếu” về nguồn lực, trình độ quản lý dẫn đến thiếu đi sự nghiên cứu nhu cầu thị trường.

Tại HTX Dịch vụ nông nghiệp và Thương mại Yên Lạc, xã Yên Thọ - một HTX truyền thống vốn sản xuất nhỏ lẻ, song nhờ sự năng động, linh hoạt, đổi mới tư duy trong sản xuất, hoạt động kinh doanh dịch vụ, đến nay đã chủ động liên kết, sản xuất quy mô lớn, hằng năm sản xuất, tiêu thụ từ 20 - 25 tấn miến thành phẩm, doanh thu hơn 2 tỷ đồng/năm, tạo việc làm, thu nhập thường xuyên cho 6 lao động.

Giám đốc HTX Phạm Công Bảo cho biết: Mặc dù đã xây dựng phát triển sản phẩm miến dong Yên Lạc được thị trường đánh giá cao về chất lượng. Song, những năm trước đây do chưa đủ năng lực tài chính để phát triển vùng nguyên liệu và đầu tư máy móc sản xuất quy mô lớn nên sản phẩm chủ yếu bán, tiêu thụ theo mùa từ tháng 10 đến tháng 4 của năm sau. Điều này làm giảm sự chuyên nghiệp, sức cạnh tranh trên thị trường. Do đó, từ năm 2024 HTX đã tham mưu cho UBND xã Yên Lạc (cũ) phát triển vùng nguyên liệu hàng trăm ha; HTX đứng ra ký hợp đồng liên kết, bao tiêu sản phẩm cho Nhân dân. Ngoài ra, HTX được tiếp cận với nguồn vốn vay ưu đãi của Quỹ hỗ trợ phát triển HTX tỉnh Thanh Hóa để đầu tư máy móc, nhà xưởng, kho lưu hàng... nên có đủ điều kiện để bảo quản nguồn nguyên liệu, sản xuất quanh năm”.

Được biết, với việc chủ động sản xuất, HTX có nguồn sản phẩm quanh năm không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ nội vùng, nội tỉnh mà còn tích cực tham gia các hội chợ thương mại để quảng bá, kết nối với những điểm tiêu thụ lớn. Hiện HTX đã có mặt tại 20 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Cũng là một trong những HTX được thành lập để thúc đẩy phát triển nông nghiệp địa phương, HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn, xã Thọ Bình đã tích cực học hỏi để thay đổi tư duy sản xuất. Thành quả của sự đổi mới tư duy chính là xây dựng thành công 4 sản phẩm OCOP, trong đó có 1 sản phẩm OCOP 4 sao trà xanh sạch Bình Sơn, với lượng têu thụ lớn. Giám đốc HTX Lê Đình Tú, cho biết: "Hiện doanh thu của HTX đạt hơn 3 tỷ đồng/năm, cao hơn 2,5 lần so với thời điểm mới tham gia xây dựng sản phẩm OCOP. Thành công này chính là nhờ sự thay đổi tư duy của ban quản trị HTX”.

Được biết, HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn đã nâng tầm nguồn nguyên liệu thành sản phẩm mang đậm chất văn hóa, giàu giá trị gia tăng thông qua câu chuyện sản phẩm gắn với đời sống sản xuất và sinh hoạt của người dân. Cùng với đó, HTX đã xây dựng được sản phẩm OCOP mang đặc trưng bản địa và tiêu chuẩn chất lượng. Việc áp dụng các tiêu chuẩn ISO, VietGAP không chỉ giúp kiểm soát chất lượng mà còn là “giấy thông hành” để sản phẩm OCOP tiến vào các hệ thống siêu thị lớn và kênh tiêu dùng hiện đại.

“Thay vì chỉ bán “cái mình có” thì chúng tôi đã chuyển sang bán “cái thị trường cần”. Do đó, HTX đã đầu tư máy móc để chế biến tạo nên các sản phẩm chè búp truyền thống, chè túi lọc... đáp ứng các nhu cầu, thị hiếu của thị trường và người tiêu dùng mang lại hiệu quả kinh tế cao”, ông Tú chia sẻ.

Thực tế cho thấy, khi phát triển được sản phẩm OCOP hầu hết các chủ thể đều chủ động đầu tư phát triển công nghệ, kỹ thuật sản xuất và nắm bắt xu hướng phát triển của thị trường để tìm ra hướng đi hiệu quả, khẳng định được vị thế của sản phẩm. Đồng thời, đẩy mạnh quảng bá, tiêu thụ sản phẩm thông qua nền tảng số. Bài học về thay đổi tư duy trong xây dựng sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh đã được khẳng định ở nhiều sản phẩm tưởng chừng nhỏ lẻ nhưng lại có sức cạnh tranh lớn trên thị trường như: Chè Bình Sơn, miến gạo Thăng Long, muối Mắc khẻn Mường Đeng, mắc ca Thành Phát...

Năm 2026, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Thay đổi tư duy về kênh phân phối là yếu tố then chốt. Thay vì chỉ trông chờ vào các hội chợ truyền thống, các chủ thể OCOP cần chủ động đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và sử dụng livestream như một công cụ bán hàng trực tiếp hiệu quả. Đồng thời, ứng dụng mã QR để truy xuất nguồn gốc, minh bạch hóa quy trình từ trang trại đến bàn ăn không chỉ tạo niềm tin cho khách hàng mà còn giúp nâng cao năng lực quản trị cho các HTX, doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chương trình OCOP đang bước vào giai đoạn mới - giai đoạn của chất lượng và chiều sâu. Cùng với đó, thay đổi tư duy sản xuất không phải là chuyện một sớm một chiều. Do đó, bên cạnh sự nỗ lực của người sản xuất rất cần sự đồng hành, hỗ trợ của các cấp chính quyền địa phương và sở, ngành liên quan của tỉnh. Chỉ khi thay đổi được tư duy từ “sản xuất” sang “kinh doanh”, từ “lượng” sang “chất”, các sản phẩm OCOP mới thực sự trở thành những “viên ngọc quý”.

Bài và ảnh: Lê Hòa