Tây Đô đánh thức tiềm năng di tích lịch sử - văn hóa

Xã Tây Đô nằm bên tả ngạn sông Mã, hội tụ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống phong phú. Tự hào về quê hương giàu truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời, thời gian qua, xã Tây Đô luôn quan tâm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, tạo điểm đến hấp dẫn khách thập phương, góp phần phát triển du lịch.

Một góc chùa Thái Bình, xã Tây Đô.

Trong những ngày đầu tháng 3, chúng tôi có dịp du xuân thăm vùng đất Tây Đô. Điểm dừng chân đầu tiên là chùa Thái Bình (hay còn gọi là chùa Bèo) - ngôi cổ tự linh thiêng, nơi không chỉ lưu giữ những pho tượng cổ giá trị mà còn sở hữu khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, hữu tình.

"Theo tài liệu còn lưu giữ tại phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Tây Đô, chùa Thái Bình được khởi công xây dựng cùng thời điểm hình thành Kinh đô nhà Hồ vào cuối thế kỷ XIV, gắn liền với quá trình khai hoang lập làng Bèo Thôn nay là thôn Bèo, xã Tây Đô. Ban đầu, chùa tọa lạc tại cánh đồng Khua Cụ, nhưng do địa thế vùng trũng thường xuyên bị ngập lụt, đến thời Lê Trung Hưng (năm 1642), chùa được di dời về vị trí hiện nay. Chùa có kiến trúc quy mô gồm: 5 gian tiền đường mái cong, sân thiên tỉnh và hậu cung 3 gian làm bằng gỗ quý. Trong dòng chảy lịch sử cách mạng của Đảng bộ và Nhân dân xã Tây Đô, chùa Thái Bình từng là địa điểm tập kết quan trọng của các đội tự vệ cứu quốc. Đây cũng là nơi vận động, quy tụ các tổ chức, như: Hội mẹ chiến sĩ, thanh niên, phụ nữ cứu quốc... tham gia vào Mặt trận Việt Minh, Liên Việt, đóng góp sức người, sức của cho cuộc kháng chiến chống Pháp.

Hiện nay, chùa Thái Bình vẫn lưu giữ được 9 pho tượng cổ từ thời Lê Trung Hưng với giá trị cao về văn hóa, kiến trúc và mỹ thuật. Bên cạnh đó, hệ thống đồ thờ tự tại chùa cũng rất phong phú với các hiện vật quý hiếm như bát hương đá, cây đèn gỗ, lục bình sứ, giá treo chuông và chuông đồng... Đây là những tư liệu hiện vật quan trọng, giúp các nhà khoa học nghiên cứu sâu hơn về một giai đoạn phát triển mỹ thuật rực rỡ của dân tộc.

Với những giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, năm 2010, chùa Thái Bình được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Từ năm 2019-2022, được sự quan tâm của Nhà nước, cấp ủy, chính quyền địa phương và các tăng ni, phật tử, du khách thập phương, chùa được tu bổ, tôn tạo, xây dựng nhiều hạng mục, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh của Nhân dân.

Hiện xã Tây Đô có 20 di tích, trong đó có 1 di tích được công nhận là di sản văn hóa thế giới, 1 di tích quốc gia và 18 di tích lịch sử, văn hóa, kiến trúc lịch sử cấp tỉnh. Để bảo tồn, phát huy các giá trị di tích, xã Tây Đô tiến hành rà soát, kiểm kê, giám sát định kỳ, thống kê hiện vật, cổ vật, đồ thờ và nội thất tại các di tích thuộc phạm vi quản lý, dựa trên hồ sơ khoa học di tích. Huy động mọi nguồn lực để tu bổ, tôn tạo di tích nhằm phát huy tối đa giá trị lịch sử - văn hóa và thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm. Chị Phạm Thị Hằng, ở phường Hạc Thành - du khách đến vùng đất Tây Đô tham quan, trải nghiệm, chia sẻ: "Xã Tây Đô là vùng đất có thiên nhiên hùng vĩ với sông nước, núi non cùng hệ thống di tích văn hóa dày đặc và con người hiếu khách. Đến đây, được tận hưởng sự yên bình của làng quê khiến tâm hồn tôi trở nên thư thái, nhẹ nhàng. Vùng đất Tây Đô thực sự rất đáng để trải nghiệm, khám phá và nhất định tôi sẽ trở lại nơi này thêm nhiều lần nữa".

Qua tìm hiểu thực tế được biết, giai đoạn 2021-2025 trên địa bàn xã Tây Đô có 2 di tích, gồm: di tích lịch sử cách mạng chùa Xuân Áng, đền Tam Tổng được tu bổ, tôn tạo với tổng mức đầu tư trên 30 tỷ đồng. Hiện nay, xã Tây Đô đã có báo cáo đề xuất danh mục bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích trên địa bàn xã giai đoạn 2026-2030 đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất UBND tỉnh hỗ trợ kinh phí tu bổ, tôn tạo các di tích, gồm: nghè Đồn, đình Yên Tôn Thượng.

Ông Đỗ Văn Nam, Phó Chủ tịch UBND xã Tây Đô cho biết: Thời gian tới, xã tập trung đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích để đưa các nội dung quảng bá giá trị di sản lên các nền tảng công nghệ. Chú trọng đầu tư hạ tầng giao thông, phát triển dịch vụ và tổ chức các hoạt động văn hóa dân gian lành mạnh, tiết kiệm, tạo điểm nhấn đặc sắc nhằm thu hút du khách đến tham quan, chiêm bái. Qua đó, xây dựng thương hiệu du lịch tâm linh vùng đất Tây Đô dựa trên giá trị văn hóa, lịch sử, tạo sinh kế bền vững cho người dân sống ở xung quanh các di tích, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Bài và ảnh: Xuân Cường