Sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên nước trước tác động của biến đổi khí hậu

Nhờ hệ thống sông ngòi dày đặc, như: Sông Mã, sông Chu, sông Bưởi, sông Yên... nên tỉnh ta có tiềm năng nước mặt lớn. Cùng với đó, nguồn nước ngầm cũng phong phú về trữ lượng và chủng loại. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau trong đó có tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH) đã ảnh hưởng đến chất lượng cũng như trữ lượng nước. Nhằm bảo vệ, quản lý và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn tài nguyên nước (TNN), Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) luôn quan tâm, phối hợp với ban, ngành chức năng tăng cường công tác quản lý Nhà nước trong lĩnh vực này.

Thực hiện đo triều - mặn năm 2025 tại Trạm Nguyệt Viên (phường Nguyệt Viên).

Bên cạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về TNN, Sở NN&MT đã đẩy mạnh việc thực hiện công tác quy hoạch TNN; điều tra cơ bản TNN và các chương trình, dự án, đề án, nhiệm vụ phục vụ công tác quản lý Nhà nước về TNN trên địa bàn tỉnh; rà soát, lập danh sách các tổ chức, cá nhân được cấp giấy phép khai thác, sử dụng nước mặt, nước dưới đất thuộc trường hợp phải nộp tiền cấp quyền khai thác TNN theo quy định của pháp luật. Hằng năm, các đơn vị chức năng của sở đều tổ chức các đợt thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân trong khai thác, sử dụng nguồn TNN. Nội dung kiểm tra tập trung chủ yếu vào việc chấp hành pháp luật về TNN trong hoạt động khai thác, sử dụng nước, xả nước thải vào nguồn nước, phòng, chống và khắc phục hậu quả, tác hại do nước gây ra của các tổ chức sản xuất, kinh doanh. Kết quả kiểm tra tại một số đơn vị trong năm 2025 cho thấy, trên địa bàn tỉnh không phát sinh sự việc nổi cộm, phức tạp trong lĩnh vực TNN. Về cơ bản các đơn vị, tổ chức đã chấp hành tốt quy định của pháp luật về TNN và giấy phép được cấp; có ý thức trong việc khai thác, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả và đầu tư, nâng cấp, hoàn chỉnh hệ thống xử lý nước thải đạt quy chuẩn trước khi xả ra nguồn tiếp nhận...

Cùng với công tác thanh, kiểm tra, hoạt động cắm mốc bảo vệ hành lang nguồn nước cũng được tỉnh và ngành chức năng chú trọng. Từ năm 2019 đến nay, các đơn vị chức năng của tỉnh đã cắm trên 1.600 mốc hành lang bảo vệ nguồn nước thuộc 66 đoạn sông suối trên địa bàn toàn tỉnh. Kết quả này đã góp phần phòng, chống lấn chiếm đất, xây dựng các công trình trong phạm vi hành lang bảo vệ nguồn nước đảm bảo sự ổn định của bờ; phòng, chống các hoạt động có nguy cơ gây ô nhiễm, suy thoái nguồn nước và môi trường; bảo vệ, bảo tồn và phát triển hệ sinh thái thủy sinh, các loài động, thực vật tự nhiên ven nguồn nước. Đặc biệt, trước tác động của BĐKH, Sở NN&MT đã, đang tích cực chỉ đạo đơn vị chức năng triển khai điều tra triều - mặn trên hệ thống sông Mã, sông Yên và sông Bạng nhằm bổ sung chuỗi số liệu để dự báo xâm nhập mặn phục vụ sản xuất và dân sinh trong mùa khô hằng năm. Trong năm 2025, Chi cục Thủy lợi, Sở NN&MT đã tiến hành 2 đợt quan trắc tại các trạm như: trạm Giàng, Hàm Rồng, Nguyệt Viên trên sông Mã; trạm Ngọc Hà, Bến Mắm trên dòng chính sông Yên; trạm Khoa Trường trên hệ thống sông Bạng; trạm Cầu De, Nam Huân, Cầu Tào, Cự Đà, Vạn Ninh trên kênh De, sông Lạch Trường... Theo đại diện Chi cục Thủy lợi, kết quả điều tra, quan trắc là căn cứ quan trọng để đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước. Khuyến cáo các địa phương thuộc vùng sông ảnh hưởng của thủy triều, cần có phương án chuyển đổi cây trồng, vật nuôi thích ứng với biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn; sử dụng nước tiết kiệm, hợp lý trong sản xuất và sinh hoạt...

Cùng với nhiệm vụ trên, ngành chức năng, cấp ủy, chính quyền các cấp trong tỉnh đã thực hiện nhiều giải pháp nâng cao chất lượng rừng phòng hộ đầu nguồn, chắn sóng lấn biển, chắn cát nhằm giảm thiểu tác động của BĐKH đến TNN, chống cạn kiệt và suy thoái nguồn nước. Ngoài ra, để tăng cường khả năng trữ nước và nâng cao hiệu quả sử dụng nước, tỉnh và ngành chức năng cũng đã quan tâm xây dựng, triển khai và nhân rộng các mô hình sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả. Đồng thời xây dựng bổ sung các công trình trữ nước, khai thác, sử dụng nguồn nước trong điều kiện hạn hán gia tăng do BĐKH. 2 năm gần đây toàn tỉnh đã, đang đầu tư, nâng cấp hàng chục hồ chứa, đập dâng, trạm bơm, cống, âu; xây dựng, tu bổ nhiều công trình đê điều...

Bảo vệ, quản lý và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn TNN là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong điều kiện nền kinh tế không ngừng phát triển như hiện nay. Với sự vào cuộc tích cực từ ngành chức năng, công tác quản lý Nhà nước về TNN trên địa bàn tỉnh thời gian qua đã, đang từng bước đi vào nền nếp. Hiện ngành chức năng đang tiếp tục chủ động phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về TNN đến các tổ chức, cá nhân, người dân; nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của TNN trong phát triển bền vững kinh tế - xã hội, đồng thời, tăng cường công tác kiểm tra theo kế hoạch đã được phê duyệt. Tuy nhiên, việc làm này sẽ chưa đủ nếu thiếu sự vào cuộc quyết liệt từ phía cấp ủy, chính quyền các địa phương. Đặc biệt, mỗi tổ chức, cá nhân cần nêu cao ý thức về trách nhiệm bảo vệ, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên quý giá này trước tác động của BĐKH.

Bài và ảnh: Phong Sắc