Người trẻ rối loạn tâm thần vì thuốc lá điện tử

Thuốc lá điện tử đang len lỏi ngày càng sâu vào đời sống thanh, thiếu niên, để lại những hệ lụy không chỉ dừng ở nghiện nicotine. Thực tế điều trị tại Bệnh viện Tâm thần tỉnh Thanh Hóa cho thấy, ngày càng nhiều người trẻ nhập viện vì rối loạn hành vi, rối loạn cảm xúc, thậm chí tự hủy hoại bản thân có liên quan trực tiếp đến việc sử dụng thuốc lá điện tử kéo dài.

Một buổi truyền thông phòng, chống tác hại thuốc lá tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Quan Sơn.

Từ làn khói điện tử đến những tổn thương tâm trí

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khoảng 20% người sử dụng thuốc lá điện tử trên toàn cầu là thanh, thiếu niên. Tại Việt Nam, điều tra năm 2023 cho thấy tỷ lệ học sinh từ 13 - 17 tuổi từng sử dụng thuốc lá điện tử đã tăng gấp nhiều lần so với giai đoạn trước năm 2020, đặc biệt ở khu vực đô thị và học sinh THPT. Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Nguyễn Thị Phương, Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Tâm thần tỉnh Thanh Hóa, cho biết: "Thời gian gần đây, bệnh viện tiếp nhận ngày càng nhiều ca bệnh là thanh, thiếu niên có rối loạn tâm thần liên quan đến sử dụng thuốc lá điện tử. Điểm chung ở các bệnh nhân trẻ không chỉ là thói quen hút thuốc sớm, mà còn là những khoảng trống lớn trong gia đình, sự thiếu giám sát và các sang chấn tâm lý kéo dài".

N.T.Q.A. (16 tuổi) được bà nội đưa đến bệnh viện trong trạng thái hoảng loạn. Trên cánh tay non trẻ của em vẫn còn những vết rạch mới - dấu vết của hành vi tự hủy hoại bản thân.

Theo lời kể của gia đình, Q.A. bắt đầu sử dụng thuốc lá điện tử từ năm lớp 10, khi còn sống cùng bố mẹ tại TP Hồ Chí Minh. Môi trường gia đình bất ổn, người bố nghiện rượu, thường xuyên bạo hành khiến em sớm rơi vào trạng thái lo âu, căng thẳng kéo dài. Theo nhóm bạn xấu, Q.A. tập hút thuốc lá điện tử rồi nhanh chóng lệ thuộc. Từ một học sinh ngoan, em dần trốn học, bỏ học, sống thu mình và bất cần. Gia đình đưa Q.A. về Thanh Hóa với hy vọng thay đổi môi trường sẽ giúp con gái từ bỏ thói quen xấu. Tuy nhiên, những tổn thương tâm lý tích tụ cùng tình trạng lệ thuộc thuốc lá điện tử khiến tình trạng của em ngày càng trầm trọng. Để “giải tỏa”, Q.A. nhiều lần dùng dao lam tự rạch vào tay, chân.

Sau thăm khám, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân rối loạn hỗn hợp cảm xúc và hành vi khởi phát ở tuổi thanh, thiếu niên, có liên quan đến lạm dụng thuốc lá điện tử. Bệnh nhân được chỉ định nhập viện điều trị kết hợp thuốc và trị liệu tâm lý. Sau 4 tuần, tình trạng ổn định dần: cảm xúc cân bằng hơn, giảm hành vi tự làm đau bản thân, ăn ngủ cải thiện và đã quay lại trường học. Tuy nhiên, theo bác sĩ Phương, bệnh nhân vẫn cần theo dõi lâu dài để phòng nguy cơ tái sử dụng thuốc lá điện tử và tái phát rối loạn tâm thần.

Trường hợp khác khiến các bác sĩ không khỏi trăn trở là P.Q.N., 21 tuổi và em gái P.L.A., 15 tuổi - hai anh em cùng nhập viện vì rối loạn tâm thần. Người anh từng sử dụng ma túy đá nhiều năm. Thấy anh hút, em gái bắt chước, ban đầu là thuốc lá điện tử vì cho rằng “nhẹ hơn, không nguy hiểm”. Bố mẹ ly hôn, hai anh em sống thiếu sự quản lý, giám sát. Việc sử dụng thuốc lá điện tử diễn ra âm thầm cho đến khi các triệu chứng tâm thần bộc lộ rõ. Người em gái xuất hiện đau đầu kéo dài, mất ngủ, chán ăn, buồn chán và mệt mỏi. Trong khi đó, người anh có biểu hiện loạn thần, nói chuyện lẩm bẩm một mình, hoang tưởng bị truy đuổi, thường mang dao bên người để “tự vệ”, ăn ngủ kém. Chỉ khi các biểu hiện ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, gia đình mới đưa hai anh em đi khám.

Kết quả thăm khám cho thấy, P.Q.N. có biểu hiện loạn thần, còn P.L.A. chủ yếu là rối loạn giấc ngủ, rối loạn cảm xúc và lệ thuộc thuốc lá điện tử. Cả hai được chỉ định điều trị nội trú, song người anh bỏ dở liệu trình, tiềm ẩn nguy cơ tái phát và tái nghiện. Ngược lại, người em gái tuân thủ điều trị, sau 4 tuần đã cải thiện rõ rệt về giấc ngủ, tinh thần, và nhận thức được tác hại của thuốc lá điện tử.

Đồng hành để loại bỏ thuốc lá điện tử trong giới trẻ

Theo thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Thị Phương, nhiều thanh, thiếu niên và phụ huynh vẫn lầm tưởng thuốc lá điện tử “ít hại” hoặc chỉ gây nghiện nicotine. Thực tế, để tăng cảm giác kích thích, che mùi và tạo sự lệ thuộc, nhiều loại tinh dầu thuốc lá điện tử đã bị pha trộn các chất gây nghiện, thậm chí ma túy tổng hợp, tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương. Ở lứa tuổi vị thành niên, não bộ và khả năng kiểm soát cảm xúc chưa hoàn thiện, việc sử dụng thuốc lá điện tử có thể làm gia tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm, rối loạn hành vi, thậm chí loạn thần. Đáng lo hơn, nhiều em sử dụng trong bối cảnh gia đình đổ vỡ, từng trải qua sang chấn tâm lý, khiến thuốc lá điện tử trở thành một cách “giảm đau cảm xúc” và rất dễ lệ thuộc.

Từ thực tế điều trị, các bác sĩ cảnh báo, nếu không được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, việc sử dụng thuốc lá điện tử ở người trẻ có thể kéo theo những rối loạn tâm thần dai dẳng, ảnh hưởng lâu dài đến học tập, nhân cách và tương lai, phụ huynh cần quan tâm nhiều hơn đến đời sống tinh thần của con em mình, kịp thời nhận diện các dấu hiệu bất thường như thay đổi tính cách, cáu gắt kéo dài, mất ngủ, thu mình hoặc có hành vi tự làm đau bản thân. Nhà trường cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục kỹ năng từ chối và phát hiện sớm học sinh có nguy cơ sử dụng thuốc lá điện tử. Quan trọng hơn, mỗi gia đình cần trở thành điểm tựa an toàn cho trẻ, bởi trong nhiều trường hợp, thuốc lá điện tử chỉ là “lối thoát giả” mà người trẻ tìm đến khi thiếu sự chia sẻ, lắng nghe và đồng hành từ người lớn.

Bài và ảnh: Hà Phương