Giết mổ gia cầm tại chợ dân sinh - nhiều nguy cơ tiềm ẩn

Tại nhiều chợ dân sinh, dịch vụ “mua gia cầm sống - làm thịt tại chỗ” vẫn được xem là lựa chọn tiện lợi, đáp ứng tâm lý chuộng hàng tươi của người tiêu dùng. Tuy nhiên, phía sau sự tiện lợi ấy là cảnh giết mổ diễn ra ngay giữa khu vực buôn bán, nước thải, lông, nội tạng vương vãi, gây ô nhiễm môi trường, tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh và mất an toàn thực phẩm.

Nước thải, lông gia cầm vương vãi trên nền tại chợ đầu mối rau quả, thực phẩm Đông Hương (phường Hạc Thành), gây mất vệ sinh, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Khi chợ trở thành “lò mổ” tạm bợ

Tại chợ đầu mối rau quả, thực phẩm Đông Hương (phường Hạc Thành), phía cuối chợ là khu nhà buôn bán, giết mổ gia cầm, tại đây không khí đặc quánh bởi mùi tanh nồng của lông, phân, nội tạng gia cầm trộn lẫn hơi nước bốc lên từ nền chợ. Bên trong khu vực buôn bán những lồng sắt, lưới chụp gia cầm được đặt sát lối đi, gà vịt chen chúc, tiếng gia cầm lẫn trong tiếng gọi nhau của tiểu thương tạo nên một khung cảnh nhộn nhạo, bức bối. Dưới nền chợ, nước đọng thành vũng, đen sẫm, trộn lẫn lông, rác vụn, thức ăn thừa và chất thải. Người đi chợ phải nép bước, tránh trượt ngã, tránh dẫm vào những mảng bẩn nhầy nhụa.

Ở một góc chợ, những người làm hàng ngồi bệt dưới nền gạch, trước mặt là các chậu nhôm, thau inox lớn chứa nước đỏ lờ lợ. Gia cầm sau khi cắt tiết được nhúng nước nóng, vặt lông, mổ bụng ngay tại chỗ. Lông gà bám vào sàn, bay lơ lửng theo gió, dính cả lên xe máy, thùng hàng. Nội tạng được đặt trong rổ, phân loại sơ sài, có lúc để ngay cạnh các dụng cụ sinh hoạt, túi nilon, thùng nhựa. Mọi thao tác diễn ra nhanh, gọn, theo thói quen của người bán, bởi khách chờ “làm luôn cho nóng, cho tươi”.

Điều đáng lo là hoạt động giết mổ này không chỉ “nằm gọn” trong khu vực buôn bán mà còn lan ra phía ngoài. Ngay sát chợ, phía ngoài còn có hàng ăn sáng nằm kề bên, vẫn cảnh gia cầm sống - làm thịt - xả nước thải diễn ra liên tục. Nước rửa chảy tràn ra rãnh thoát, có đoạn tắc nghẽn khiến mùi hôi bốc lên nồng nặc.

Tương tự, tại chợ Bắc Cầu Sâng, hoạt động giết mổ gia cầm không quá “ồ ạt” như chợ đầu mối, song vẫn tồn tại dưới dạng nhỏ lẻ, rải rác theo các quầy bán thịt gia cầm. Người mua có nhu cầu thường chọn gà vịt còn sống, sau đó yêu cầu làm ngay tại chợ để “mắt thấy tay làm”. Chính tâm lý chuộng hàng tươi khiến việc giết mổ tại chỗ trở thành “dịch vụ ngầm”, khó dẹp triệt để.

Quan sát ở một số khu vực, gia cầm được nhốt lồng sắt đặt sát nền, phía dưới là phân và nước rỉ. Khi làm hàng, người bán tận dụng nước rửa từ xô chậu, đổ thẳng xuống rãnh hoặc ra nền chợ. Lông gia cầm, túi nilon, bì rác lẫn trong nước thải tạo thành những mảng bẩn khó vệ sinh. Đáng nói, khu vực bán gia cầm lại nằm gần quầy thực phẩm khác, khiến nguy cơ nhiễm chéo tăng cao.

Ở nhiều chợ xã, phường, chợ phiên, tình trạng giết mổ gia cầm diễn ra theo kiểu tự phát, không có khu riêng biệt; người bán tận dụng góc chợ, ven rãnh thoát nước, thậm chí dưới gầm sạp để làm thịt... Đáng lo hơn, các chợ xã thường nằm sát khu dân cư. Chỉ cần vài điểm giết mổ tự phát hoạt động mỗi ngày, mùi hôi phát tán vào không khí, ruồi nhặng sinh sôi, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân xung quanh.

Tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường

Giết mổ gia cầm tại chợ dân sinh không chỉ gây mất mỹ quan, mà còn kéo theo hàng loạt nguy cơ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Chất thải từ giết mổ gồm máu, nước rửa, lông, nội tạng hư hỏng... nếu không được xử lý sẽ ngấm xuống nền chợ, chảy vào hệ thống thoát nước, gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm. Cùng với đó, gia cầm sống được tập kết từ nhiều nguồn, nhốt chật chội trong môi trường ẩm thấp là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn, mầm bệnh phát sinh. Khi giết mổ ngay tại chợ, nguy cơ phát tán dịch bệnh qua không khí, nước thải và dụng cụ dùng chung càng gia tăng. Người trực tiếp làm hàng nếu không có bảo hộ đầy đủ rất dễ tiếp xúc với máu, dịch tiết, tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm.

Vấn đề an toàn thực phẩm cũng là nỗi lo lớn. Thịt gia cầm giết mổ trong điều kiện mất vệ sinh dễ bị nhiễm khuẩn, nhiễm chéo từ nền bẩn, nước rửa không đảm bảo. Thực phẩm bày bán xung quanh khu vực giết mổ cũng khó tránh khỏi nguy cơ nhiễm vi sinh vật, lông, bụi bẩn.

Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có hơn 2.100 điểm giết mổ gia cầm nhỏ lẻ, chủ yếu là tự phát, không đăng ký hoạt động kinh doanh. Phần lớn các điểm này chưa quan tâm đến kiểm soát dịch bệnh, vệ sinh an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường, gây khó khăn cho công tác quản lý. Một trong những nguyên nhân khiến tình trạng giết mổ tại chợ vẫn tồn tại đến từ chính thói quen tiêu dùng của khách hàng. Chị Trịnh Thị Hằng ở đường Tống Duy Tân, phường Hạc Thành chia sẻ: “Do không yên tâm với gia cầm giết mổ sẵn nên tôi thường mua gà, vịt còn sống rồi thuê làm ngay tại chợ. Biết là không đảm bảo vệ sinh nhưng vì tiện nên đành chấp nhận”. Chính thói quen này vô tình tiếp tay cho hoạt động giết mổ tự phát, khiến các “điểm nóng” ô nhiễm môi trường tại chợ dân sinh khó được xóa bỏ.

Chợ dân sinh là không gian mưu sinh của tiểu thương, đồng thời là “bếp ăn” của mỗi gia đình. Nhưng hoạt động giết mổ gia cầm vẫn diễn ra ngay giữa lòng chợ, hiểm họa môi trường và dịch bệnh sẽ không còn là cảnh báo xa xôi mà là nguy cơ hiện hữu mỗi ngày. Để chấm dứt tình trạng này, không thể chỉ trông chờ vào sự tự giác của tiểu thương. Các chợ cần quy hoạch các điểm giết mổ tập trung, tăng cường kiểm tra, xử phạt nghiêm hành vi giết mổ, xả thải bừa bãi tại chợ. Song song với đó là tuyên truyền để người dân thay đổi thói quen tiêu dùng, ưu tiên sử dụng sản phẩm đã qua kiểm soát. Khi chợ sạch hơn, thực phẩm an toàn hơn, sức khỏe cộng đồng được bảo vệ, đó mới là giá trị bền vững của chợ truyền thống trong đời sống đô thị hiện đại.

Bài và ảnh: Trường Giang