Giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh: Vẫn còn nhiều khó khăn

Mất cân bằng giới tính khi sinh (MCBGTKS) là vấn đề xã hội nghiêm trọng, để lại nhiều hệ lụy lâu dài đối với sự phát triển bền vững. Nhận thức rõ điều này, trong 10 năm qua (2016-2025), tỉnh Thanh Hóa đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm kiểm soát tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi. Tuy nhiên, kết quả cho thấy việc giảm thiểu MCBGTKS vẫn còn gặp không ít khó khăn, thách thức.

Tuyên truyền chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, tảo hôn tại Trường THCS Dân tộc nội trú Mường Lát.

Theo số liệu thống kê của Chi cục Dân số Thanh Hóa, năm 2016 tỷ số giới tính khi sinh của tỉnh là 115 bé trai/100 bé gái; đến năm 2017 tăng lên 117/100. Sau nhiều nỗ lực can thiệp, tỷ lệ này có xu hướng giảm dần, đến năm 2024 còn 113,1 bé trai/100 bé gái và ước năm 2025 là 113/100. Mặc dù đã giảm so với giai đoạn đầu triển khai đề án, nhưng tỷ số này vẫn cao hơn mức cân bằng tự nhiên (khoảng 105 - 106 bé trai/100 bé gái) và cao hơn mức bình quân cả nước (năm 2024 là 111,4/100). Điều đó cho thấy nguy cơ MCBGTKS vẫn còn hiện hữu, đòi hỏi các giải pháp can thiệp phải được thực hiện quyết liệt, lâu dài và đồng bộ hơn.

Trong thời gian qua, công tác truyền thông nâng cao nhận thức được xác định là giải pháp trọng tâm. Toàn tỉnh đã tổ chức gần 3.900 cuộc nói chuyện chuyên đề tại cơ sở cho các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, nam nữ chuẩn bị kết hôn; xây dựng 80 phóng sự, đăng 20 bài báo và phát hơn 20.000 lượt tin, bài trên hệ thống loa truyền thanh xã. Nội dung tuyên truyền tập trung vào thực trạng, nguyên nhân, hệ lụy của MCBGTKS; các quy định nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi; đồng thời nêu gương các gia đình sinh con một bề là gái nhưng vẫn xây dựng cuộc sống hạnh phúc, ổn định. Đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền trên mạng xã hội như zalo, facebook, youtube, tiktok. Các sản phẩm truyền thông như tờ rơi, tài liệu hỏi - đáp về MCBGTKS cũng được phát hành với số lượng lớn, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về hậu quả của việc lựa chọn giới tính thai nhi.

Bà Nguyễn Thị Hoa ở xã Hậu Lộc chia sẻ: "Ở quê tôi, nhiều người vẫn nghĩ có con trai mới yên tâm. Gia đình tôi sinh hai cháu đều là gái, lúc đầu cũng bị họ hàng nói ra nói vào, nhưng vợ chồng tôi xác định con nào cũng là con, nuôi dạy cho tốt là được". Còn anh Lê Văn Tâm ở xã Lưu Vệ bày tỏ: "Bây giờ xã hội phát triển, con trai hay con gái đều có thể học hành, làm việc, chăm sóc cha mẹ. Quan trọng nhất là nuôi dạy con tốt, chứ không nên đặt nặng chuyện giới tính".

Theo Chi cục trưởng Chi cục Dân số Thanh Hóa Bùi Hồng Thủy, sau 10 năm triển khai Đề án kiểm soát MCBGTKS, nhận thức của người dân đã có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn còn tồn tại ở một bộ phận người dân, nhất là tại khu vực nông thôn. Đây là rào cản lớn nhất khiến tỷ số giới tính khi sinh vẫn chưa thể trở về mức cân bằng tự nhiên.

Thực tế cho thấy, quan niệm “phải có con trai để nối dõi”, “dựa vào con trai khi về già” vẫn tạo áp lực cho nhiều cặp vợ chồng, nhất là khi mỗi gia đình chỉ sinh một đến hai con. Cùng với đó là rào cản về nhận thức, công tác thanh tra, kiểm soát các hành vi vi phạm quy định nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi vẫn còn nhiều khó khăn. Lực lượng thanh tra chuyên ngành dân số mỏng, thiếu trang thiết bị, trong khi các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi. Việc phát hiện và xử lý vi phạm liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi rất khó, bởi các hành vi này thường diễn ra kín đáo. Trong khi đó, lực lượng thanh tra chuyên ngành dân số chưa thể kiểm tra thường xuyên, diện rộng. Bên cạnh đó, nguồn lực dành cho công tác can thiệp vẫn còn hạn chế. Tổng kinh phí thực hiện đề án giai đoạn 2016-2025 hơn 14,5 tỷ đồng, tuy đạt 100% kế hoạch phân bổ nhưng chưa đủ để triển khai đồng bộ tất cả các hoạt động theo yêu cầu. Nhiều mô hình, hoạt động truyền thông chỉ tổ chức được một lần mỗi năm tại mỗi xã, chưa tạo được tác động sâu rộng và bền vững.

Để từng bước đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, tỉnh Thanh Hóa xác định cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp lâu dài, đó là tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp trong công tác kiểm soát MCBGTKS. Đẩy mạnh truyền thông thay đổi nhận thức, đặc biệt với các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, nam giới và người có uy tín trong cộng đồng. Xây dựng chính sách hỗ trợ trẻ em gái, gia đình sinh con một bề là gái; nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái trong xã hội. Tăng cường thanh tra, kiểm tra việc lạm dụng kỹ thuật y tế để lựa chọn giới tính thai nhi, đồng thời hoàn thiện chế tài xử phạt; quan tâm đầu tư đào tạo đội ngũ cán bộ dân số cơ sở.

Giảm thiểu MCBGTKS là quá trình lâu dài, phức tạp, đòi hỏi sự kiên trì và vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Với quyết tâm đổi mới phương thức tuyên truyền, hoàn thiện chính sách và tăng cường thực thi pháp luật, Thanh Hóa kỳ vọng sẽ từng bước đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, phát triển bền vững.

Bài và ảnh: Hà Phương