Đón gió vươn cao (Bài 2): “Cánh chim” vượt gió...

Ra đời trong lòng đổi mới, Công ty cổ phần Xây lắp điện lực (CTCP XLĐL) Thanh Hóa được biết đến là DN tư nhân đầu tiên của tỉnh mạnh dạn “dấn thân” vào lĩnh vực điện năng. Những năm tháng mà CTCP XLĐL Thanh Hóa đồng hành với quá trình CNH - HĐH của tỉnh là lịch sử của những lần đổi mới, dấn thân mạnh mẽ với nhiều bước đột phá, việc làm táo bạo, chưa từng có tiền lệ.

CTCP XLĐL Thanh Hóa tập trung nguồn lực đầu tư xây dựng, nâng cấp hàng trăm trạm biến áp cùng đường dây trung thế và hạ thế nhằm đảm bảo cung cấp điện an toàn, ổn định, liên tục phục vụ Nhân dân.

Điện đi trước một bước...

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của đảng (12/1986) đã mở đầu công cuộc đổi mới toàn diện các lĩnh vực. Đại hội xác định: "Nhiệm vụ bao trùm, mục tiêu tổng quát của những năm còn lại trong chặng đường đầu tiên là ổn định mọi mặt tình hình kinh tế - xã hội, tiếp tục xây dựng những điều kiện cần thiết, tiến hành công nghiệp hóa”.

Trong đó, đổi mới kinh tế trên các nội dung cốt lõi là: giải phóng mọi năng lực sản xuất hiện có, khai thác mọi khả năng tiềm tàng của đất nước và sử dụng có hiệu quả sự giúp đỡ quốc tế để phát triển mạnh lực lượng sản xuất đi đôi với xây dựng, củng cố quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa. Xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, thực hiện cơ cấu kinh tế nhiều thành phần; đổi mới về cơ chế quản lý kinh tế, xác lập cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đổi mới về nội dung và cách thức công nghiệp hóa; thực hiện 3 chương trình kinh tế lớn: lương thực, thực phẩm; hàng tiêu dùng; hàng xuất khẩu.

Đón đầu làn sóng đổi mới, trong những năm 1986 - 1990, Tỉnh ủy Thanh Hóa đã ban hành các nghị quyết về “khoán hộ” trong nông nghiệp; đổi mới quản lý kinh tế biển; kinh tế trung du, miền núi; triển khai kinh tế nhiều thành phần; thực hiện “thông thoáng và mở cửa”... nhằm đổi mới mạnh mẽ và tương đối toàn diện về cơ chế quản lý kinh tế.

Đồng thời, để phục vụ 3 chương trình kinh tế lớn, trong giai đoạn này, tỉnh đã đầu tư hàng tỷ đồng cho hàng chục công trình, trong đó trọng tâm là các công trình thủy lợi, giao thông và điện.

Trong buổi đầu đổi mới đất nước, khi các nguồn lực còn hạn chế, tỉnh Thanh Hóa đã nhận diện, “khoanh vùng” đúng và trúng các công trình, lĩnh vực trọng điểm, cần phải làm ngay. Lúc bấy giờ, mọi định hướng, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung, tỉnh Thanh Hóa nói riêng đều dẫn đến nhu cầu lớn về điện năng. Cùng với hạ tầng giao thông, điện năng (dòng điện) giống như máu trong cơ thể con người, chuyên cung cấp năng lượng, vận hành mọi hoạt động từ sinh hoạt, sản xuất, đến phát triển kinh tế - xã hội. Mọi sục sôi khí thế, mạnh mẽ quyết tâm đổi mới sẽ chẳng thể thành hiện thực khi dòng điện không đảm bảo.

“Mở cửa” cơ chế

Cũng xuất phát từ những trăn trở ấy, ông Nguyễn Đức Đủ, lúc bấy giờ là thư ký UBND tỉnh, phụ trách theo dõi công tác quản lý xây dựng cơ bản về điện mạnh dạn đề xuất thành lập công ty chuyên về xây lắp điện - nước nhằm đẩy nhanh tốc độ phát triển lưới điện, phục vụ mục tiêu CNH - HĐH tỉnh nhà. “Ngày 1/3/1989, Công ty Xây lắp điện nước, trực thuộc Sở Xây dựng Thanh Hóa được thành lập - một doanh nghiệp chào đời ngay trong lòng đổi mới với cả những mừng vui và lo toan, “lớn lên” với cả nụ cười và mồ hôi, nước mắt, nỗ lực, tâm huyết” - ông Đủ hồi tưởng lại.

Khi mọi khó khăn dần qua đi, Công ty Xây lắp điện nước bước đầu đạt được một số kết quả đáng ghi nhận thì UBND tỉnh quyết định sáp nhập với Công ty Điện lực Thanh Hóa đang đứng trên bờ vực phá sản, đổi tên thành Công ty XLĐL Thanh Hóa, giao cho ông Đủ đảm nhận chức vụ giám đốc.

Làm sao để có thể “chèo lái” được con thuyền mà chất lượng “những mảnh ghép” của nó còn rất khập khiễng? Một công ty mới thành lập, tuy đã tạo dựng được những thành quả bước đầu nhưng vẫn chưa thực sự lớn mạnh; một công ty thì đang trên bờ vực phá sản, gần như chẳng còn sức sống, đâu là hướng đi chung? Sau nhiều đêm trăn trở, quanh quẩn với bộn bề suy tư, ánh sáng của đổi mới, tinh thần và ý chí đổi mới đã thắp sáng bước đường đi tới...

Và rồi cứ thế, những dấu mốc đổi mới dần mở ra cùng sự phát triển của DN.

Đột phá hành động

Sau khi đã ghi dấu ấn bằng hàng loạt các công trình XLĐL trên phạm vi cả nước, đặc biệt là thành công của dự án ứng vốn hơn 100 tỷ đồng, kết hợp với các Chương trình 135, WB, ODA, SIDA, hỗ trợ của ngân sách để xây dựng lưới điện trung, hạ thế và TBA cho 49 xã vùng sâu, vùng xa, khó khăn chưa có điện thuộc 11 huyện miền núi (cũ) của tỉnh Thanh Hóa, Công ty XLĐL Thanh Hóa tạo bước đột phá với quyết định đầy táo bạo.

Những năm đầu thế kỷ XX, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách phát triển ngành điện, trong đó có đổi mới mô hình, tổ chức quản lý kinh doanh điện nông thôn. Các văn bản, kết luận, quyết định như: Kết luận số 26-KL/TW, ngày 24/10/2003 về chiến lược và quy hoạch phát triển ngành điện lực Việt Nam; Quyết định số 176/2004/Qđ-TTg ngày 5/10/2004 phê duyệt chiến lược phát triển ngành điện Việt Nam giai đoạn 2004-2010, định hướng đến năm 2020...

Nhanh nhạy nắm bắt các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, “người thuyền trưởng” Nguyễn Đức Đủ lại tiếp tục với những trăn trở trước hiện trạng lưới điện hạ thế nông thôn. Với tinh thần tiên phong đổi mới, quyết liệt hành động, chỉ 1 năm sau khi tiến hành cổ phần hóa, CTCP XLĐL Thanh Hóa đã đề xuất với UBND tỉnh chấp thuận chủ trương cho đơn vị được tiếp nhận nguyên trạng lưới điện hạ thế nông thôn vốn đã cũ nát, không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, tổn thất điện năng 30 - 40%, chất lượng điện kém trong khi người dân phải mua điện với giá cao.

Thời điểm ấy, kinh tế của nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh vẫn còn khó khăn; cuộc sống của người dân còn nhiều thiếu, khó. Nếu cứ kêu gọi đóng góp thì sức dân chịu không thấu, ngân sách địa phương thì eo hẹp; việc tiếp tục đầu tư mở rộng lưới điện đến các hộ dân, nhất là các hộ ở xa trung tâm là điều không dễ.

Ngày 18/6/2003, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Văn bản số: 2166/UB-CN giao cho Sở Công nghiệp chỉ đạo Công ty XLĐL Thanh Hóa lập phương án bán điện đến hộ dân nông thôn theo mô hình mới. Theo phương án được phê duyệt, CTCP XLĐL Thanh Hóa đầu tư nâng cấp và bán điện đến các hộ dân theo giá trần của Chính phủ quy định, người dân chỉ thanh toán tiền sử dụng điện mà không phải đóng góp bất kỳ khoản nào (kể cả sửa chữa đường dây và thay công tơ). Đây là bước ngoặt lớn trên hành trình xây dựng và phát triển của công ty nói riêng, ngành điện Thanh Hóa nói chung.

Ông Lê Văn Cung, vốn là trưởng thôn 2, xã Quảng Nhân cũ - một trong những địa phương đầu tiên trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa được CTCP XLĐL Thanh Hóa tổ chức thí điểm việc tiếp nhận nguyên trạng lưới điện hạ thế và bán điện đến hộ dân nông thôn theo mô hình mới (nay là bí thư chi bộ thôn 2, trưởng ban công tác mặt trận thôn 2, xã Quảng Ninh) chia sẻ: “Từ chỗ phải chi ra khoản tiền đóng góp để đầu tư xây dựng lưới điện mà chất lượng điện không đảm bảo, nay có doanh nghiệp về đầu tư cho dân thụ hưởng nên bà con ai ai cũng vui mừng, nhất trí cao với chủ trương bàn giao lưới điện của xã”.

Việc CTCP XLĐL Thanh Hóa tiếp nhận lưới điện hạ thế nông thôn trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức ấy đã thắp sáng niềm vui trong mỗi gia đình, thắp sáng tương lai cho những vùng quê còn nhiều thiếu khó. Hệ thống lưới điện đảm bảo, chất lượng nguồn điện được nâng cao nên nhiều hộ gia đình đã mua sắm thêm các thiết bị điện để phục vụ nhu cầu sinh hoạt, cải thiện chất lượng sống. Điện góp phần quan trọng thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương, là một trong những tiêu chí quan trọng giúp địa phương về đích NTM.

Trước yêu cầu, bối cảnh mới, vấn đề khuyến khích KTTN tham gia phát triển ngành năng lượng tiếp tục được Đảng, Nhà nước quan tâm, chú trọng. Nghị quyết số 55-NQ/TW, ngày 11/2/2020 “về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” của Bộ Chính trị được xem là “chiếc chìa khóa” quan trọng “mở cánh cửa” cơ chế, tháo gỡ nút thắt cho vấn đề này. Trong đó, nghị quyết nêu rõ quan điểm: Phát triển năng lượng quốc gia phải phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xu thế hội nhập quốc tế; nhanh chóng xây dựng thị trường năng lượng đồng bộ, cạnh tranh, minh bạch, đa dạng hóa hình thức sở hữu và phương thức kinh doanh; áp dụng giá thị trường đối với mọi loại hình năng lượng. Khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi để các thành phần kinh tế, đặc biệt là KTTN tham gia phát triển năng lượng; kiên quyết loại bỏ mọi biểu hiện bao cấp, độc quyền, cạnh tranh không bình đẳng, thiếu minh bạch trong ngành năng lượng.

Đến nay, với những kết quả đã đạt được, CTCP XLĐL Thanh Hóa tự hào là DN tư nhân đầu tiên của tỉnh mạnh dạn “dấn thân” vào lĩnh vực điện năng, là “mái nhà chung” của 6 công ty thành viên, hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực. Đặc biệt, năm 2005, CTCP XLĐL Thanh Hóa đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Anh hùng Lao động trong thời kỳ đổi mới”.

Điển hình DN tư nhân tiên phong lĩnh vực điện năng ở tỉnh Thanh từ những ngày đầu đổi mới thêm một lần nữa khẳng định: khi có ý chí và nội lực, có cơ chế chính sách phù hợp, có thể biến những điều không thể thành có thể. Tiên phong trong lĩnh vực mới, phát triển lực lượng sản xuất, phát triển sản xuất, kinh doanh gắn liền với những giá trị an sinh xã hội, thì một đơn vị DN có thể vượt cơn gió ngược, kiến tạo nên những giá trị bền vững.

Bài và ảnh: Hương Thảo