Cảnh báo tình trạng lừa đảo bằng AI trên không gian mạng

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mang lại nhiều tiện ích cho đời sống xã hội, song cũng tiềm ẩn không ít nguy cơ. Thực tế cho thấy, các thủ đoạn lừa đảo mới từ việc ứng dụng công nghệ AI ngày càng tinh vi, có tổ chức để lại những hệ lụy cho xã hội.

Công an tỉnh triệt phá đường dây lừa đảo bằng hình thức thông báo trúng thưởng, bắt giữ 35 đối tượng. Ảnh: Công an tỉnh cung cấp

Những ngày cuối năm, khi nhu cầu mua sắm, giao dịch tài chính của người dân tăng cao, cũng là thời điểm các đối tượng lừa đảo gia tăng hoạt động. Đáng chú ý, nhiều đối tượng đã lợi dụng AI để giả mạo giọng nói, hình ảnh, video nhằm đánh lừa các nạn nhân. Chị Nguyễn Thị H., ở phường Quảng Phú cho biết, bản thân từng nhận được cuộc gọi video trên zalo từ một tài khoản có hình ảnh, giọng nói giống hệt người thân để vay mượn tiền. Ban đầu chị khá tin tưởng vì có hình ảnh, cử chỉ và giọng nói quen thuộc, song chị nhận thấy biểu cảm khuôn mặt và lời nói nhiều lúc không khớp nhau. Khi chủ động xác minh lại với người thân, chị mới biết mình suýt trở thành nạn nhân của lừa đảo công nghệ cao.

Từ những vụ việc tưởng như nhỏ lẻ, nhưng phía sau là các đường dây lừa đảo được tổ chức khá bài bản, quy mô lớn. Mới đây, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phối hợp với Phòng Cảnh sát hình sự (Công an tỉnh) đã phát hiện, triệt phá đường dây lừa đảo quy mô lớn, hoạt động trên phạm vi toàn quốc. Các đối tượng thành lập nhiều "công ty ma”, thuê trụ sở tại TP Hồ Chí Minh và một số tỉnh, thành lân cận để tổ chức hoạt động. Mỗi “công ty” có từ 10 đến 50 người, được phân công vai trò cụ thể như một doanh nghiệp hợp pháp, gồm giám đốc, quản lý, bộ phận tư vấn, chốt đơn, kế toán - tài chính và quản lý dữ liệu khách hàng. Các đối tượng cầm đầu trực tiếp xây dựng kịch bản lừa đảo, quản lý thông tin bị hại, theo dõi doanh thu và điều phối dòng tiền chiếm đoạt.

Để che giấu hành vi phạm tội, các đối tượng ký hợp đồng với các công ty công nghệ, thuê đầu số gắn với điện thoại bàn hoặc sử dụng phần mềm gọi điện qua internet như zoiper cài đặt trên máy tính xách tay. Từ đó, chúng giả danh nhân viên chăm sóc khách hàng, trung tâm mua sắm trực tuyến, gọi điện cho người dân trên khắp cả nước, thông báo trúng thưởng tiền mặt hoặc quà tặng có giá trị lớn như tivi, tủ lạnh, điều hòa, ghế massage... Sau khi tạo được lòng tin, các đối tượng viện nhiều lý do gian dối như tri ân khách hàng, tạo mã trúng thưởng, tổ chức trao thưởng, nộp thuế phí, quy đổi hiện vật sang tiền mặt để yêu cầu bị hại mua thêm các sản phẩm như sữa dinh dưỡng, thực phẩm chức năng, bếp điện từ, máy đo huyết áp. Khi giao hàng, bị hại phải thanh toán số tiền cao gấp nhiều lần, thậm chí gấp 8 đến 10 lần giá trị thực tế của sản phẩm.

Khi nạn nhân đã mắc bẫy, các đối tượng tiếp tục dựng thêm nhiều nhân vật ảo, sử dụng các số điện thoại khác nhau, tự xưng là bộ phận tài chính, kế toán, hội đồng trao thưởng hoặc lãnh đạo công ty để gọi điện. Thông qua các kịch bản nối tiếp, chúng liên tục yêu cầu nộp thêm các khoản phí như xuất hóa đơn, vận chuyển nhanh, bảo hiểm hàng hóa, thuế và chi phí phát sinh khác. Các khoản tiền được chia nhỏ, yêu cầu nhiều lần, khiến bị hại rơi vào “ma trận” thao túng tâm lý đã dựng sẵn. Để hợp thức hóa dòng tiền chiếm đoạt, các đối tượng sử dụng dịch vụ của các công ty chuyển phát nhanh như Viettel Post, Vietnam Post, J&T Express... giao hàng theo hình thức thanh toán khi nhận (COD), tạo vỏ bọc giao dịch mua bán hợp pháp, gây khó khăn cho công tác phát hiện, đấu tranh của cơ quan chức năng.

Từ tài liệu, chứng cứ thu thập được, Công an tỉnh Thanh Hóa đã triệu tập, đấu tranh với 31 đối tượng thuộc 3 công ty lừa đảo. Đồng thời, khám xét khẩn cấp nơi ở và nơi làm việc, thu giữ nhiều công cụ, phương tiện phạm tội như điện thoại di động, điện thoại bàn, máy tính xách tay, thiết bị liên lạc, hàng hóa các loại cùng dữ liệu điện tử liên quan. Kết quả điều tra, từ tháng 1/2024 đến tháng 12/2025, các nhóm đối tượng đã lừa đảo khoảng 1.000 bị hại trên phạm vi cả nước, chiếm đoạt số tiền ước tính hàng trăm tỷ đồng. Cơ quan cảnh sát điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam 35 đối tượng về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ Luật Hình sự và tiếp tục mở rộng điều tra.

Trước thực trạng lừa đảo bằng AI ngày càng tinh vi, cơ quan công an khuyến cáo người dân cần đặc biệt cảnh giác trước các cuộc gọi thông báo trúng thưởng và tuyệt đối không chuyển tiền, không mua hàng, không nộp bất kỳ khoản phí nào khi chưa được kiểm chứng rõ ràng. Đồng thời, không vội tin vào các cuộc gọi, tin nhắn yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân hoặc chuyển tiền, dù người liên hệ có giọng nói, hình ảnh quen thuộc. Việc kiểm chứng thông tin qua nhiều kênh, không truy cập website lạ, không cài đặt phần mềm không rõ nguồn gốc, hạn chế chia sẻ dữ liệu cá nhân trên mạng xã hội được xem là giải pháp quan trọng để tự bảo vệ mình trước những chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi trong kỷ nguyên AI.

Tiến Đạt