“Cán cân” của uy tín

Từ những mâu thuẫn gia đình đến tranh chấp lối đi, mái nhà giữa lòng đô thị, nhiều va chạm đời thường trong Nhân dân đã được hóa giải ngay tại cơ sở. Trong hành trình ấy, người cao tuổi với kinh nghiệm sống và uy tín trong cộng đồng, đang trở thành “cán cân” giúp các bên đối thoại thay vì đối đầu.

Hội viên Hội Người cao tuổi thôn Quán Lào 4, xã Yên Định trao đổi về công tác hòa giải tại nhà văn hóa thôn.

Về thôn Quán Lào 4, xã Yên Định khi tiếng loa truyền thanh vừa dứt, sân nhà văn hóa vẫn còn vài người nán lại trò chuyện. Ông Hà Hồng Kỳ, bí thư chi bộ, trưởng thôn kiêm tổ trưởng tổ hòa giải, chậm rãi thu dọn tài liệu. Ở tuổi ngoài 60, ông đã quen với những buổi họp kết thúc khi trời nhá nhem. “Có những mâu thuẫn nếu xử lý sớm thì rất nhẹ nhàng, nhưng để kéo dài sẽ dễ thành chuyện lớn”, ông Kỳ nói.

Quán Lào 4 được gọi là “thôn góp” bởi cư dân không thuần một gốc làng. Có người chuyển đến khi chia tách địa giới, có gia đình theo con về lập nghiệp, có cán bộ nghỉ hưu mua đất dựng nhà, có hộ kinh doanh từ nơi khác đến rồi ở lại. Mỗi người mang theo một nếp sinh hoạt, một cách ứng xử khác nhau. Không còn cấu trúc họ tộc bền chặt như làng thuần cư, quan hệ xóm giềng ở đây dựa nhiều vào thỏa thuận và tôn trọng lẫn nhau. Những việc tưởng chừng nhỏ như lối đi chung, rãnh thoát nước, tiếng ồn sinh hoạt nếu thiếu chia sẻ rất dễ trở thành mâu thuẫn. Chính trong không gian ấy, vai trò của tổ hòa giải thôn càng rõ nét. Tiếng nói của người cao tuổi không dựa vào quan hệ huyết thống, mà dựa vào sự công tâm và từng trải. Khi người cao tuổi đứng ra, điều được đặt lên trước không chỉ là đúng - sai, mà là cách để tiếp tục sống cạnh nhau lâu dài.

Đầu năm 2025, tổ hòa giải thôn tiếp nhận phản ánh về mâu thuẫn giữa vợ chồng anh T.V.A. và chị T.T.N. Bất đồng trong sinh hoạt và nuôi dạy con khiến gia đình căng thẳng. Thay vì mời hai bên làm việc cùng lúc, tổ gặp riêng từng người để lắng nghe. Sau gặp gỡ, phân tích, hai vợ chồng đồng ý điều chỉnh cách ứng xử.

Hội Người cao tuổi thôn Quán Lào 4 có 92 hội viên. Trong đó có những hội viên là thành viên tổ hòa giải thôn. Nhiều cụ từng làm giáo viên, bộ đội nên vừa có kinh nghiệm trong quá trình công tác, vừa nắm vững những quy định pháp luật. Điểm mạnh của các cụ không chỉ ở kiến thức mà ở chỗ hiểu tính nết của từng người. Khi có mâu thuẫn, các cụ đến tận nhà, nghe từng bên giãi bày. Người cao tuổi không phán quyết, mà phân tích trên cơ sở pháp luật, đặt trong tình làng nghĩa xóm. Sự điềm đạm giúp những cái tôi dần hạ xuống.

Tổ dân phố 6, phường Quang Trung có 268 hộ dân với hơn 1.080 nhân khẩu. Ông Trịnh Văn Kiên (68 tuổi), bí thư chi bộ, trưởng ban công tác mặt trận, tổ trưởng tổ hòa giải phố cho biết: “Các vụ việc phát sinh ngày một nhiều, từ tranh chấp đất đai, rãnh thoát nước đến hàng rào, vệ sinh môi trường”. Mới đây, vụ tranh chấp giữa hai hộ P.T. M và V.T. N bắt nguồn từ việc nước mưa chảy sang sân. Trong lúc bức xúc, bà N cho người cắt một phần mái nhà hàng xóm. Qua xác minh, phần mái bị cắt thuộc quyền sử dụng của bà M. Sau khi được phân tích, bà N xin lỗi và bồi thường, gia đình bà M lắp máng dẫn nước để tránh ảnh hưởng. “Cái khó nhất là nhiều người luôn nghĩ mình đúng. Hòa giải phải vừa nói lý, vừa nói tình để hai bên cùng hiểu sự việc và hiểu nhau”, ông Kiên nói.

Toàn tỉnh hiện có 498.750 hội viên người cao tuổi, sinh hoạt tại 4.351 chi hội thuộc 166 xã, phường. Ở nhiều địa phương, hội viên là lực lượng nòng cốt trong các tổ hòa giải cơ sở. Với vai trò định hướng và kết nối, Hội Người cao tuổi tỉnh thường xuyên phối hợp với Ủy ban MTTQ tỉnh, ngành tư pháp và chính quyền các địa phương tổ chức tập huấn kỹ năng hòa giải, cập nhật quy định pháp luật, giới thiệu hội viên có uy tín tham gia tổ hòa giải ở cơ sở. Theo Chủ tịch Hội Người cao tuổi tỉnh Nguyễn Đức Thắng, vai trò của người cao tuổi không thay thế cơ quan chức năng, mà tạo khoảng đệm để các bên bình tĩnh. Khi mâu thuẫn được giải thích thấu tình đạt lý từ đầu, khả năng leo thang xung đột sẽ giảm rất nhiều.

Trong bối cảnh quan hệ cộng đồng ngày càng đa dạng, hội người cao tuổi các cấp trong tỉnh đang vận hành như một định chế xã hội mềm, không quyền lực cưỡng chế nhưng có sức nặng đạo lý; không ban hành quyết định nhưng góp phần định hướng hành vi. Giữa những va chạm đời thường, tiếng nói điềm đạm của người cao tuổi vẫn giữ vai trò cân bằng để nhiều chuyện nhỏ dừng lại ở mức đối thoại, thay vì trở thành tranh chấp kéo dài.

Bài và ảnh: Tăng Thúy