Thực phẩm chức năng: Nguy cơ bị “thổi phồng” công dụng

Những lời quảng cáo “có cánh” về thực phẩm chức năng, bài thuốc gia truyền đang tràn lan trên không gian mạng, đánh trúng tâm lý người bệnh. Tuy nhiên, phía sau những lời hứa hẹn “khỏi bệnh nhanh”, “hiệu quả tức thì” là không ít rủi ro, thậm chí gây hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe người dân, đòi hỏi phải có giải pháp kiểm soát chặt chẽ hơn.

Bệnh nhân N.V.H. trước và sau điều trị.

Hệ lụy từ niềm tin mù quáng

Không khó để bắt gặp những nội dung quảng cáo thực phẩm chức năng, thuốc đông y với những lời lẽ “có cánh” như: “chữa khỏi dứt điểm”, “không cần dùng thuốc tây”, “hiệu quả sau vài ngày”... trên các nền tảng mạng xã hội. Đáng lo ngại, nhiều sản phẩm thực chất chỉ là thực phẩm bảo vệ sức khỏe nhưng lại được giới thiệu như thuốc chữa bệnh, gây hiểu nhầm nghiêm trọng cho người tiêu dùng. Hệ lụy từ những lời quảng cáo này không chỉ dừng lại ở việc mất tiền mà còn trực tiếp đe dọa sức khỏe người sử dụng.

Mới đây, Bệnh viện Đa khoa Như Thanh tiếp nhận bệnh nhân N.V.H., 65 tuổi, nhập viện trong tình trạng viêm da tiếp xúc dị ứng nặng vùng mặt sau khi nghe theo lời mách đã tự ý đắp thuốc lá không rõ thành phần. Chỉ sau vài ngày, vùng da mặt của bệnh nhân xuất hiện tình trạng tổn thương nghiêm trọng, sưng nề, tấy đỏ, xuất hiện dịch vàng đóng vảy dày lan rộng khắp mặt, cổ và hai tai; mắt, môi và cằm phù nề nghiêm trọng khiến người bệnh không thể mở mắt, không thể nói chuyện, sinh hoạt gần như bị tê liệt. Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị viêm da tiếp xúc dị ứng giai đoạn bội nhiễm do đắp thuốc lá nam ngày thứ 5, tăng huyết áp độ 2, suy nhược cơ thể, phải điều trị tích cực nhiều ngày.

Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Thuỷ, Khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Đa khoa Như Thanh, cho biết: “Các loại “thuốc lá” dân gian có thể chứa nhựa cây, tinh dầu mạnh hoặc hoạt chất gây kích ứng, dễ dẫn đến bỏng da, viêm da nặng, thậm chí nhiễm trùng nguy hiểm, đặc biệt ở vùng da mặt, người dân cần thận trọng với các phương thức điều trị truyền miệng, tránh để tổn thương nhỏ trở thành vấn đề lớn đối với sức khoẻ”.

Không chỉ dừng lại ở các trường hợp đơn lẻ, thực tế cho thấy tình trạng “thổi phồng” công dụng đã bị đẩy lên thành những vụ việc nghiêm trọng, có tổ chức. Vụ án liên quan đến Hoàng Minh Đường vừa bị cơ quan công an triệt phá là một minh chứng điển hình.

Theo kết quả điều tra, các đối tượng đã xây dựng hình ảnh “phòng chẩn trị y học cổ truyền” với “bài thuốc gia truyền 3 đời”, quảng cáo rầm rộ trên mạng xã hội để tạo lòng tin cho người bệnh. Thực chất, chủ cơ sở không được đào tạo bài bản về y học, bài thuốc không có cơ sở khoa học nhưng vẫn được quảng cáo như “thần dược” chữa dứt điểm bệnh xương khớp.

Đáng chú ý, từ năm 2023 đến 2025, đường dây này đã bán gần 87.000 đơn thuốc cho người dân trên toàn quốc, thu lợi bất chính hơn 227 tỷ đồng. Không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, nhiều nạn nhân sau khi sử dụng sản phẩm còn gặp các biến chứng như phù nề, tổn thương da, thậm chí hoại tử.

Trước đó, cơ sở này cũng từng bị xử phạt hành chính do quảng cáo sản phẩm khi chưa được cấp phép lưu hành, vi phạm nhiều quy định trong hoạt động khám, chữa bệnh.

Những dẫn chứng này cho thấy, việc “thổi phồng” công dụng không chỉ là hành vi vi phạm quảng cáo đơn thuần mà có thể trở thành hành vi lừa đảo, gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội.

Lực lượng chức năng kiểm tra tại Phòng Chẩn trị y học cổ truyền Hoàng Minh Đường.

Siết chặt quản lý

Trước thực trạng thực phẩm chức năng bị “thổi phồng” công dụng, các ngành chức năng đã tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Theo số liệu của ngành y tế Thanh Hóa, trong năm 2025, qua kiểm tra 1.241 mẫu thuốc, mỹ phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe đã phát hiện 30 mẫu không đạt chất lượng, 2 mẫu thuốc giả và 5 mẫu chưa được cấp phép lưu hành; 45 cơ sở vi phạm bị xử phạt với tổng số tiền hơn 1 tỷ đồng.

Các vi phạm chủ yếu gồm: quảng cáo sai công dụng, kinh doanh sản phẩm không rõ nguồn gốc, không bảo đảm điều kiện bảo quản, trộn lẫn thực phẩm chức năng với thuốc trong hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, theo đánh giá của lực lượng chức năng, tình trạng vi phạm vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường mạng - nơi các đối tượng dễ dàng lập tài khoản ảo, thay đổi thông tin, xóa dấu vết sau khi bán hàng.

Không ít cơ sở cố tình “lách luật”, công bố sản phẩm là thực phẩm chức năng nhưng quảng cáo như thuốc chữa bệnh để thu lợi. Khi bị kiểm tra thì dừng, sau đó lại hoạt động trở lại dưới hình thức khác.

Đáng lo ngại, nhiều cơ sở sau khi bị xử lý không chấm dứt hoạt động mà chuyển sang quảng cáo, kinh doanh trên không gian mạng để “né” kiểm tra. Thực tế từ vụ việc liên quan đến Hoàng Minh Đường cho thấy, nếu buông lỏng quản lý, các hành vi vi phạm có thể phát triển thành đường dây quy mô lớn, gây hậu quả nghiêm trọng, không chỉ về kinh tế mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải siết chặt quản lý từ gốc, thay vì chỉ xử lý khi vi phạm đã xảy ra. Trong đó, cần tăng cường hậu kiểm, kiểm tra thường xuyên, đột xuất đối với các sản phẩm sau công bố; kiên quyết thu hồi, tiêu hủy sản phẩm không bảo đảm chất lượng.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng tăng mức xử phạt, nâng cao tính răn đe; siết chặt hoạt động quảng cáo trên nền tảng số; tăng cường hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Quan trọng hơn, mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, trở thành người tiêu dùng thông thái, tỉnh táo trước những lời quảng cáo “có cánh”.

Dược sĩ CKII Lê Anh Hiếu, Phó Giám đốc Sở Y tế Thanh Hóa cho biết: "Nhiều người bệnh tin vào quảng cáo, tự ý sử dụng thực phẩm chức năng hoặc bài thuốc dân gian thay thế thuốc điều trị, dẫn đến bệnh nặng hơn, khó kiểm soát. Từ thực tế trên, ngành y tế khuyến cáo người dân tuyệt đối không tin vào những quảng cáo “chữa khỏi hoàn toàn”, “hiệu quả tức thì”; không tự ý sử dụng thuốc, đắp thuốc dân gian khi chưa có chỉ định chuyên môn. Khi có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời".

Thực phẩm chức năng và các bài thuốc đông y, nếu được sử dụng đúng cách, có thể hỗ trợ chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, việc “thổi phồng” công dụng, đánh tráo khái niệm giữa thực phẩm và thuốc đang làm méo mó thị trường và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đã đến lúc cần một cách tiếp cận quyết liệt hơn, không chỉ từ phía cơ quan quản lý mà cả từ ý thức của người tiêu dùng. Không thể để thị trường sản phẩm liên quan đến sức khỏe bị “thả nổi”, càng không thể để người dân trở thành “nạn nhân” của những lời quảng cáo thiếu kiểm chứng.

Hà Phương