Thỏa thuận hàng hải Libya - Thổ Nhĩ Kỳ gây quan ngại tại Địa Trung Hải

Sáu bên gồm Hy Lạp, Bahrain, Cyprus, Ai Cập, Liên minh châu Âu (EU) và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) mới đây cảnh báo việc Hạ viện Libya phê chuẩn thỏa thuận hàng hải giữa Libya và Thổ Nhĩ Kỳ có thể ảnh hưởng đến an ninh, ổn định khu vực Địa Trung Hải, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ luật pháp quốc tế.

Phát biểu với báo giới tại New York ngày 26/10 khi công bố tuyên bố chung, Ngoại trưởng Hy Lạp George Gerapetritis cho rằng việc Hạ viện Libya đặt trụ sở tại miền Đông bỏ phiếu phê chuẩn thỏa thuận sơ bộ năm 2019 làm dấy lên những quan ngại nghiêm trọng về an ninh và ổn định khu vực. Tuyên bố nhấn mạnh bản ghi nhớ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Libya không tính đến thực tế địa lý cũng như quyền của các quốc gia ven biển liên quan đối với các vùng biển, trong đó có quyền của các đảo theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS).

Thỏa thuận được Thổ Nhĩ Kỳ ký với chính quyền Libya đặt trụ sở tại Tripoli năm 2019, trong bối cảnh quốc gia Bắc Phi này chìm trong xung đột nội bộ. Văn kiện xác lập ranh giới phân định các vùng biển giữa hai nước, tạo cơ sở để Ankara và Tripoli đưa ra các yêu sách về quyền trên biển tại những khu vực có tiềm năng dầu khí ở Địa Trung Hải. Tuy nhiên, thỏa thuận vấp phải sự phản đối của một số quốc gia trong khu vực do những bất đồng liên quan đến quyền hàng hải và việc phân định vùng biển.

Đặc phái viên Libya tại Liên hợp quốc Taher El Sonni bảo vệ thỏa thuận, cho rằng đây là quyết định thuộc chủ quyền của Libya, đồng thời khẳng định các quan ngại của những nước láng giềng vẫn được tôn trọng. EU phản đối thỏa thuận, cho rằng văn kiện ảnh hưởng đến quyền của các nước thứ ba và không phù hợp với luật biển quốc tế.

Phát biểu tại Cairo ngày 26/10, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhấn mạnh các hành vi vi phạm luật pháp quốc tế là không thể chấp nhận, đồng thời cho rằng những thỏa thuận hàng hải không phù hợp với UNCLOS không nên được công nhận hoặc chấp nhận.

Ai Cập trước đó tuyên bố không công nhận thỏa thuận và cho rằng văn kiện không có hiệu lực pháp lý đối với nước này. Cairo và Athens đã ký thỏa thuận phân định vùng đặc quyền kinh tế trên biển vào tháng 8/2020. Về phía Thổ Nhĩ Kỳ, Tổng thống Recep Tayyip Erdogan ngày 26/10 bác bỏ những chỉ trích nhằm vào thỏa thuận, cho rằng các phản đối không có cơ sở chính đáng. Ông khẳng định Ankara không tìm cách giành lợi thế trước bất kỳ bên nào tại Đông Địa Trung Hải, đồng thời kêu gọi các nước muốn loại Thổ Nhĩ Kỳ khỏi những cơ chế hợp tác khu vực tôn trọng lập trường của Ankara và Tripoli.

Thanh Hằng