Thiết Ống phát triển kinh tế gắn với gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa

Ở xã Thiết Ống - nơi đồng bào dân tộc Mường chiếm tới 75% dân số, việc phát triển kinh tế được gắn chặt với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, tạo sức bền nội sinh cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Phụ nữ xã Thiết Ống biểu diễn văn nghệ trong trang phục truyền thống của đồng bào dân tộc Mường.

Thiết Ống là một trong những xã miền núi của tỉnh, nơi điều kiện tự nhiên còn nhiều khó khăn, sản xuất nông nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo. Tuy nhiên, bù lại, địa phương có một “nguồn vốn” đặc biệt - đó là bản sắc văn hóa dân tộc Mường được lưu giữ khá nguyên vẹn trong đời sống cộng đồng. Theo bà Lê Thị Tâm, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Thiết Ống, trong quá trình triển khai các nhiệm vụ kinh tế - xã hội, xã luôn chú trọng lồng ghép nội dung bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc vào các chương trình, kế hoạch cụ thể. “Với tỷ lệ đồng bào Mường chiếm khoảng 75% dân số toàn xã, các phong tục, tập quán, tiếng nói, trang phục, dân ca, dân vũ và không gian sinh hoạt cộng đồng cho đến nay vẫn hiện diện rõ nét trong từng thôn bản. Từ thực tế đó, xã xác định phát triển kinh tế phải song hành với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống và không đánh đổi bản sắc để lấy tăng trưởng trước mắt. Quan điểm xuyên suốt được đặt ra là phát triển hài hòa, coi văn hóa là nền tảng tinh thần, là động lực nội sinh để thúc đẩy kinh tế - xã hội” - Chủ tịch UBND xã Thiết Ống, Lê Thị Tâm nhấn mạnh.

Những năm gần đây, kinh tế của xã tiếp tục có bước phát triển, cơ cấu nền kinh tế chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng các ngành nông - lâm nghiệp, thủy sản, tăng dần tỷ trọng các ngành tiểu thủ công nghiệp, xây dựng, thương mại và dịch vụ. Năm 2025, thu nhập bình quân đầu người của xã đạt gần 50 triệu đồng. Cùng với phát triển kinh tế, việc triển khai, thực hiện các nội dung phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được xã đặc biệt chú trọng. Đến nay, 24/24 thôn của xã duy trì hiệu quả nền nếp sinh hoạt cộng đồng, tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ gắn với tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, góp phần nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho người dân.

Thôn Thành Công là một trong những điểm sáng thể hiện rõ nét cách làm này. Những năm gần đây, người dân Thành Công đã chủ động áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, phát triển các mô hình trồng trọt, chăn nuôi theo hướng hàng hóa. Nhờ đó, thu nhập bình quân của người dân trong thôn đạt trên 48 triệu đồng/năm, nhiều hộ vươn lên thoát nghèo bền vững. Kinh tế khởi sắc, các giá trị văn hóa ở thôn Thành Công có nhiều điều kiện thuận lợi để gìn giữ và phát huy. Cho đến nay, nghi lễ Mo Mường, hát Xường, hát ru, cùng các giá trị văn hóa phi vật thể khác vẫn được cộng đồng duy trì trong sinh hoạt hàng ngày. Đặc biệt, thôn còn có lễ hội khai xuân, tổ chức từ ngày 4 - 6 tháng giêng hàng năm, với nhiều trò chơi mang đậm nét văn hóa dân tộc như: bắn nỏ, kéo co, đẩy gậy, ném còn...

Nếu thôn Thành Công cho thấy sự hài hòa giữa sản xuất và sinh hoạt văn hóa, thì thôn Chun lại nổi bật với phong trào văn hóa, văn nghệ quần chúng mang đậm bản sắc dân tộc Mường. Thôn hiện có 168 hộ, với 758 khẩu, các giá trị văn hóa truyền thống như: tiếng nói, trang phục, dân ca, dân vũ, cồng chiêng và các lễ hội truyền thống... được duy trì trong đời sống thường ngày. Những làn điệu hát dân ca Mường, múa truyền thống, đánh cồng chiêng không chỉ được biểu diễn trong các dịp lễ, tết, ngày hội đại đoàn kết mà còn được luyện tập đều đặn, góp phần truyền dạy, lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng. Song song với đó, người dân thôn Chun cũng tích cực phát triển kinh tế từ rừng, chăn nuôi và các mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương, tạo sự gắn bó giữa đời sống vật chất và tinh thần. Trưởng thôn Chun, Phạm Thị Dung cho biết: “Thôn xác định giữ gìn bản sắc văn hóa là trách nhiệm chung của cả cộng đồng. Vì vậy, cùng với phát triển kinh tế, thôn đặc biệt quan tâm duy trì hoạt động đội văn nghệ quần chúng, khuyến khích người dân, nhất là thế hệ trẻ, tham gia học hát, múa, đánh cồng chiêng và sử dụng tiếng nói dân tộc Mường trong sinh hoạt hàng ngày”.

Đáng chú ý, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống ở xã Thiết Ống còn gắn với việc triển khai Dự án 6 về “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch” thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Thông qua dự án này, các hoạt động văn hóa truyền thống được quan tâm đầu tư bài bản hơn, góp phần nâng cao chất lượng sinh hoạt cộng đồng ở cơ sở. Tháng 12/2025, UBND xã Thiết Ống đã tổ chức lễ bàn giao trang thiết bị văn hóa phục vụ sinh hoạt cộng đồng tại các thôn: Thiết Giang, Kế, Cốc. Các hạng mục được bàn giao gồm: tủ sách cộng đồng; hệ thống loa, đài, ti vi; bộ cồng chiêng truyền thống; trang phục, đạo cụ cho các đội văn nghệ quần chúng của thôn. Đây được xem là bước hỗ trợ thiết thực, góp phần tạo điều kiện để các thôn duy trì và phát huy hiệu quả các hoạt động văn hóa.

Thực tế cho thấy, dù còn nhiều khó khăn về nguồn lực, song với cách làm phù hợp, bám sát thực tiễn, xã Thiết Ống đang từng bước khẳng định hướng đi đúng đắn trong phát triển kinh tế gắn với giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Sự chuyển biến không đến từ những mô hình lớn, mà từ chính ý thức, trách nhiệm của mỗi người dân, tạo nền tảng tinh thần vững chắc cho xã Thiết Ống trên hành trình XDNTM và phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Bài và ảnh: Hoài Anh