Những ngôi nhà mới ở bản người Mông

Cuối năm, con đường dẫn vào các bản người Mông ở xã biên giới Trung Lý vẫn quanh co, dốc đứng, sương núi giăng mờ trên những triền đồi cao. Nhưng cảm giác nặng nề quen thuộc của những chuyến ngược dốc ngày nào dường như đã vơi đi. Dọc các bản làng, giữa mênh mang núi rừng, những mái nhà lợp tôn xanh, đỏ dần hiện lên, báo hiệu những khởi sắc mới.

Bà Lộc Thị Thu ở bản Táo bên ngôi nhà mới xây. Ảnh: Đình Giang

Với địa hình phức tạp, giao thông cách trở, điều kiện kinh tế còn nhiều hạn chế, cuộc sống của người dân các bản người Mông ở Trung Lý nhiều năm gắn liền với những căn nhà tạm bợ bằng tre, nứa, vách đất. Mùa nắng còn có thể cầm cự, nhưng đến mùa mưa bão, những ngôi nhà ấy trở thành nỗi lo, sự ám ảnh.

Với bà con rẻo cao nơi đây, một ngôi nhà kiên cố không chỉ là chỗ che nắng, che mưa, mà còn là điều kiện để an cư, dám nghĩ đến những dự định lâu dài trong tương lai. Thế nhưng, khi lo cái ăn hằng ngày còn chưa đủ, giấc mơ về một căn nhà vững chãi dường như là điều quá xa vời. Chỉ đến khi Chỉ thị số 22 của Tỉnh ủy Thanh Hóa về cuộc vận động hỗ trợ xây dựng nhà ở cho hộ nghèo, hộ gia đình chính sách và hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trong 2 năm 2024 - 2025 được triển khai, hy vọng mới thực sự gõ cửa từng gia đình, bản làng.

Ngược bản Táo, thăm căn nhà còn vương mùi sơn mới của bà Lộc Thị Thu (48 tuổi) mới thấy hết giá trị nhân văn từ chương trình đến với gia đình. Bà Thu dọn vào nhà mới ở được hơn một tháng nay, thế nhưng đến giờ bà vẫn chưa hết ngỡ ngàng và không dám tin đó là sự thật: “Nhiều lúc tôi cứ nghĩ mình đang mơ, không dám tin có một ngày mấy mẹ con không còn phải lo mưa nắng”.

Hoàn cảnh của bà Thu rất éo le. Chồng mất sớm, một mình bà nuôi hai con nhỏ trong căn chòi dựng tạm trên nền đất ông bà để lại. Căn nhà cũ thấp, tối và ẩm. Mỗi mùa mưa, nước dột tứ bề, nền đất trũng khiến căn nhà lúc nào cũng ướt át, lạnh lẽo. Có những đêm mưa lớn, bà không dám ngủ, ngồi canh mái nhà, chỉ mong con được yên giấc, không bị nước tạt ướt người. Nói trước chúng tôi, bà Thu bật khóc: “Chính quyền địa phương, bộ đội biên phòng giúp tôi đào móng, dựng nhà. Hàng xóm người quét vôi, người dựng hàng rào. Có nhà mới rồi, mẹ con tôi không còn thấp thỏm mỗi mùa mưa bão nữa”.

Không chỉ gia đình bà Thu, dọc các bản người Mông ở xã vùng biên Trung Lý, những ngôi nhà mới được xây dựng từ Chỉ thị 22 đang dần thay thế cho những căn nhà tranh tre, vách đất. Mỗi căn nhà hoàn thành không đơn thuần là một công trình xây dựng, mà là kết tinh của sự chung tay, từ nguồn hỗ trợ của Nhà nước, sự vào cuộc của chính quyền địa phương, đến ngày công của bộ đội biên phòng, các đoàn thể và bà con lối xóm.

Trong quá trình triển khai, việc hỗ trợ không chỉ dừng lại ở kinh phí. Cán bộ xã, bộ đội biên phòng còn trực tiếp xuống bản, cùng bà con chọn vị trí làm nhà, đào móng, hướng dẫn cách dựng nhà phù hợp với địa hình dốc, tránh nguy cơ sạt lở. Từ chỗ làm nhà theo thói quen cũ, nhiều hộ người Mông đã dần thay đổi cách nghĩ, coi việc dựng nhà kiên cố, vị trí an toàn là nền tảng cho cuộc sống lâu dài, bền vững, trên chính mảnh đất quê hương.

Ông Trần Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Trung Lý, cho biết, Chỉ thị 22 được xem là “đòn bẩy” quan trọng để địa phương thực hiện mục tiêu xóa nhà tạm, nhà dột nát gắn với tiêu chí giảm nghèo bền vững. Đối với nhiều hộ dân, lo cái ăn đã khó, nên dù mong mỏi một ngôi nhà kiên cố, họ cũng không dám nghĩ tới. Khi có nhà mới, bà con yên tâm sinh sống, từ đó tạo động lực phát triển sản xuất, từng bước vươn lên thoát nghèo. Thống kê toàn xã, giai đoạn 2024-2025, có 284 hộ được hỗ trợ nhà ở, trong đó 252 hộ xây mới, 32 hộ sửa chữa, với tổng kinh phí hơn 20,4 tỷ đồng. Đến nay, 100% số hộ đã hoàn thành xây dựng, sửa chữa và được giải ngân, đưa nhà vào sử dụng.

Cuối năm, đi qua các bản làng người Mông ở Trung Lý, dễ nhận ra sự đổi thay từ những điều rất nhỏ. Bếp lửa trong những ngôi nhà mới đã ấm hơn, không còn gió lùa hun hút. Tiếng nói cười rộn ràng hơn trong những bữa cơm sum họp. Nhiều gia đình bắt đầu tính chuyện nuôi thêm con bò, mở rộng nương ngô, nương sắn cho vụ mới. Tôi chợt nghĩ, ở nơi phên dậu Tổ quốc, khi nỗi lo về chỗ ở được gỡ bỏ, người dân sẽ càng thêm yên tâm bám đất, bám bản. Những ngôi nhà mới mọc lên giữa đại ngàn không chỉ mang theo hơi ấm của mùa xuân, mà còn hóa thành những “cột mốc mềm” âm thầm, bền bỉ, góp phần giữ vững bình yên nơi biên giới xa xôi.

Đình Giang