Mỹ gắn thỏa thuận hạt nhân với Saudi Arabia với điều kiện công nhận Israel

Chỉ một ngày sau khi công bố thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với Saudi Arabia (Ả rập Xê út) , chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bổ sung điều kiện mới, yêu cầu Riyadh phải bình thường hóa quan hệ với Israel thì thỏa thuận mới được triển khai. Động thái này làm dấy lên nghi ngờ về khả năng hiện thực hóa thỏa thuận, trong bối cảnh Saudi Arabia nhiều lần khẳng định sẽ không công nhận Israel nếu chưa có lộ trình rõ ràng hướng tới thành lập một nhà nước Palestine.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman. Ảnh: Reuters.

Trên mạng xã hội Truth Social ngày 23/7, Tổng thống Donald Trump khẳng định, thỏa thuận hạt nhân dân sự “hoàn toàn phụ thuộc” vào việc Saudi Arabia tham gia Hiệp định Abraham, sáng kiến do Mỹ khởi xướng năm 2020 nhằm thúc đẩy bình thường hóa quan hệ giữa Israel và các nước Arabia. Ông cũng nhấn mạnh chương trình chỉ phục vụ mục đích hòa bình và không bao gồm hoạt động làm giàu uranium.

Tuyên bố này sau đó được Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt xác nhận. Bà cho biết đây là điều kiện mà Tổng thống Trump đã nhiều lần nêu với các đồng minh Arabia và vùng Vịnh.

Tuy nhiên, giới phân tích nhận định yêu cầu mới có thể khiến thỏa thuận rơi vào bế tắc. Saudi Arabia từ lâu duy trì lập trường chỉ bình thường hóa quan hệ với Israel khi có tiến triển thực chất trong việc thành lập nhà nước Palestine, và quan điểm này càng cứng rắn hơn sau cuộc xung đột tại Gaza. Điều đáng chú ý là điều kiện trên không được đề cập trong thông báo về thỏa thuận được công bố trước đó giữa Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia Abdulaziz bin Salman. Hai văn kiện ký kết được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý cho chương trình hợp tác hạt nhân dân sự trị giá hàng tỷ USD giữa hai nước.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ảnh: AP.

Bên cạnh những trở ngại về ngoại giao, thỏa thuận cũng vấp phải sự phản đối tại Quốc hội Mỹ. Nhiều nghị sĩ Dân chủ bày tỏ lo ngại khi Saudi Arabia không cam kết áp dụng các cơ chế thanh sát bổ sung của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), đồng thời cảnh báo việc cho phép Riyadh phát triển năng lực hạt nhân dân sự có thể làm gia tăng nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân tại Trung Đông.

Theo các chuyên gia, việc Nhà Trắng gắn thỏa thuận hạt nhân với Hiệp định Abraham được cho là nhằm vừa thúc đẩy tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa Saudi Arabia và Israel, vừa xoa dịu những lo ngại trong nước về nguy cơ phổ biến hạt nhân. Tuy nhiên, với lập trường hiện nay của Riyadh, khả năng đáp ứng điều kiện này được đánh giá là không cao.

Thu Uyên

Nguồn: South China Morning Post.