Lưu giữ “hồn quê” ở các làng nghề

Trong nhịp sống hiện đại, việc gìn giữ và khai thác hiệu quả tiềm năng của làng nghề truyền thống không chỉ mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững mà còn góp phần lưu giữ các giá trị văn hóa - lịch sử cũng như “hồn cốt” của quê hương.

Người thợ làng nghề đúc đồng Trà Đông (xã Thiệu Trung) tạo hoa văn trên khuôn đúc.

Trong những mái nhà sàn đơn sơ nằm nép mình bên những sườn núi, sườn đồi, làng nghề dệt thổ cẩm thôn Lặn Ngoài (xã Pù Luông) vẫn hàng ngày vang lên tiếng lách cách thoi đưa. Trải qua biết bao thời gian với những thăng trầm của lịch sử, bằng trí óc sáng tạo và đôi bàn tay khéo léo, tỉ mẩn, bà con dân tộc Thái ở đây đã cùng nhau gìn giữ và bảo tồn nghề dệt thổ cẩm cho đến ngày nay. Đôi mắt chăm chú, đôi tay đang cẩn thận thêu từng nét hoa văn trang trí cho chiếc váy thổ cẩm vừa mới dệt xong, bà Lò Thị Minh, người đã gắn bó cả đời với nghề dệt thổ cẩm ở đây, chia sẻ: "Nghề dệt thổ cẩm ở thôn đã có từ rất lâu đời, tình yêu với thổ cẩm của người phụ nữ Thái được nuôi dưỡng từ những năm tháng tuổi thơ. Khi lớn lên, các cô gái sẽ được các bà, các mẹ dạy cho cách nhuộm vải, se tơ, thêu thùa, dệt vải để làm ra sản phẩm phục vụ cho đời sống như: váy, áo, khăn, gối...".

"Hoa văn thổ cẩm của người Thái ở đây không cầu kỳ nhưng giàu ý nghĩa, có hình núi, dòng suối, bông lúa, cánh chim... được sắp xếp hài hòa, phản chiếu thế giới quan của cư dân miền núi. Mỗi sản phẩm thổ cẩm được làm ra không chỉ là một câu chuyện, một mảnh ký ức được dệt nên bằng sự kiên nhẫn và tình yêu nghề, mà còn là một mảnh ghép của hồn quê. Những năm gần đây, việc làm ra sản phẩm thổ cẩm không chỉ nhằm phục vụ nhu cầu đời sống mà còn phục vụ khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm. Bởi vậy, ngoài các sản phẩm như: chăn, váy, áo... chúng tôi còn sáng tạo ra các sản phẩm nhỏ như túi, ví, đồ chơi... để du khách mua về làm quà. Chúng tôi cũng sáng tạo ra không gian dệt thổ cẩm thoáng đãng, bố trí đầy đủ vật dụng như: khung cửi, bàn, ghế uống nước để phục vụ nhu cầu tham quan, trải nghiệm của khách du lịch", bà Minh cho biết thêm.

Chia sẻ về nghề dệt thổ cẩm ở thôn Lặn Ngoài, Phó Chủ tịch UBND xã Pù Luông Nguyễn Nam Phong, khẳng định: "Dệt thổ cẩm của người Thái ở đây là nghề có tiềm năng phát triển, góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Thời gian qua, xã đã khuyến khích các gia đình trong thôn tích cực đầu tư khung cửi dệt thổ cẩm; hỗ trợ những người am hiểu nghề dệt thổ cẩm tổ chức các lớp để truyền dạy lại nghề cho lớp trẻ; chú trọng phát triển du lịch cộng đồng nhằm thu hút khách du lịch tới tham quan, trải nghiệm và mua sắm sản phẩm thổ cẩm".

Từ xưa, xã Thiệu Trung vốn được biết đến là mảnh đất mang đậm dấu ấn văn hóa - lịch sử và nổi tiếng có làng nghề đúc đồng Trà Đông với nhiều sản phẩm độc đáo, tinh xảo. Chúng tôi tìm đến xưởng đúc đồng của Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Bá Châu, không khí lao động đang tấp nập, nhộn nhịp bởi tiếng đục đẽo, tiếng gõ búa của những người thợ. Trải qua biết bao thời gian, cho đến nay những người thợ vẫn nâng niu, trân trọng và hàng ngày vẫn đang nỗ lực để gìn giữ nghề truyền thống. Nét đặc biệt của nghề đúc đồng Trà Đông là cho dù xã hội có hiện đại thì những người thợ làm nghề vẫn sử dụng phương pháp thủ công truyền thống được các thế hệ đi trước trao truyền để làm ra sản phẩm. Cũng bởi làm theo phương pháp thủ công nên từ việc chọn đồng nguyên chất, chế tác khuôn đúc đến khâu hoàn thiện, tất cả đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác tuyệt đối.

Cũng theo ông Châu: “Những năm gần đây, chúng tôi đã từng bước tham gia vào hành trình quảng bá và kết nối du lịch với các khu, điểm du lịch khác trong tỉnh nhằm đưa làng nghề trở thành điểm đến hấp dẫn, mới mẻ đối với du khách. Khi đến đây, du khách sẽ được trực tiếp tham gia vào các công đoạn làm nghề cùng những người thợ thủ công, từ đó có thể cảm nhận nhịp sống, phong tục tập quán của mảnh đất và con người nơi đây”.

Mảnh đất xứ Thanh vốn được mệnh danh là “đất trăm nghề”, trải qua nhiều thăng trầm, biến chuyển nhưng nét đẹp văn hóa trong các làng nghề truyền thống vẫn được các thế hệ người dân gìn giữ, phát huy trong đời sống hôm nay. Tiêu biểu có thể kể đến một số làng nghề như: nước mắm Khúc Phụ (xã Hoằng Thanh), bánh gai Tứ Trụ (xã Xuân Hòa), chè lam Phủ Quảng (xã Vĩnh Lộc), dệt thổ cẩm của người Dao (xã Cẩm Thạch)...

Việc giữ gìn và phát triển làng nghề không chỉ nhằm giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn lưu giữ nét đẹp văn hóa, mảnh hồn của quê hương. Chính vì vậy, hầu hết các địa phương có làng nghề đã chú trọng đến việc xúc tiến, quảng bá nhằm đưa sản phẩm làng nghề ngày càng vươn xa đến đông đảo khách hàng ở trong và ngoài tỉnh. Khuyến khích các hộ làm nghề cải tiến mẫu mã, ngoài dòng sản phẩm phục vụ đời sống cần phải tạo ra những sản phẩm phục vụ du lịch. Tăng cường kết nối làng nghề với các khu, điểm du lịch trong và ngoài tỉnh nhằm thu hút khách du lịch.

Bài và ảnh: Nguyễn Đạt