Kiến tạo hành lang thể chế rộng mở

“Tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, bất cập của thể chế để khơi thông nguồn lực đang bị ách tắc. Cần chuyển mạnh và thực chất từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, bảo đảm mỗi việc có một đầu mối chịu trách nhiệm, chấm dứt đùn đẩy, né tránh; nếu chậm tháo gỡ sẽ kìm hãm tăng trưởng ngay từ đầu nhiệm kỳ” - phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025, triển khai công tác năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương đã một lần nữa khẳng định, xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế pháp luật là điều kiện tiên quyết để khơi thông và huy động hiệu quả các nguồn lực phát triển, tạo dựng môi trường minh bạch, ổn định, khuyến khích đổi mới sáng tạo và đầu tư.

Khu du lịch biển Hải Tiến, xã Hoằng Tiến.

rong tiến trình đổi mới, Đảng ta luôn coi hoàn thiện thể chế phát triển là “đột phá của đột phá”, giữ vị trí trung tâm trong việc kiến tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Nhìn lại chặng đường 2021-2025, có thể khẳng định công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đánh giá: “Ba đột phá chiến lược được thực hiện đồng bộ, trọng tâm, trọng điểm, đạt kết quả nổi bật, tạo nền tảng và động lực mới thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đổi mới mạnh mẽ tư duy, cách làm trong xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật; tập trung điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện pháp luật theo hướng phân cấp, phân quyền triệt để, đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn trong thực thi, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp...”.

Điểm nổi bật trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế pháp luật là sự đổi mới mạnh mẽ tư duy lập pháp và thi hành pháp luật theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Tư duy “quản lý” từng bước chuyển sang “kiến tạo - phục vụ”, coi việc tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh là nhiệm vụ xuyên suốt. Cùng với đó, công tác rà soát, sửa đổi pháp luật được triển khai quyết liệt, tập trung xử lý các điểm nghẽn kéo dài; phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh, thủ tục hành chính được cắt giảm, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng hơn.

Đặc biệt, năm 2025 ghi dấu sự bứt phá rõ nét trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, từ tư duy đến hành động, gắn với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, là dấu mốc có ý nghĩa chiến lược, tạo khuôn khổ cho cải cách thể chế đồng bộ, thực chất. Bộ Chính trị thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật do Tổng Bí thư làm Trưởng ban đã thể hiện quyết tâm chính trị rất cao trong việc đưa đột phá thể chế trở thành động lực phát triển.

Sau thời gian triển khai, Nghị quyết số 66-NQ/TW đã tạo chuyển biến rõ nét. Những vướng mắc pháp lý được “chỉ đích danh”, phân loại theo mức độ cấp bách để tập trung tháo gỡ. Riêng trong năm 2025, Chính phủ trình Quốc hội ban hành khoảng 102 luật và nghị quyết. Đây là một khối lượng công việc kỷ lục với số lượng văn bản lớn nhất từ trước đến nay ban hành trong một năm. Mới đây nhất, Kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV đã thông qua 51 luật, 39 nghị quyết, tương đương gần 30% tổng số văn bản lập pháp của cả nhiệm kỳ. Tính đến cuối tháng 12/2025, mục tiêu “năm 2025, cơ bản hoàn thành việc tháo gỡ những điểm nghẽn do quy định pháp luật” đã hoàn thành. Lộ trình hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật cũng được xây dựng, trong đó giảm bớt hình thức văn bản quy phạm pháp luật theo nguyên tắc mỗi cơ quan chỉ ban hành một loại hình văn bản quy phạm pháp luật, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật tinh gọn, minh bạch, dễ tiếp cận. Các chính sách được “thiết kế” theo chủ trương “lấy người dân, doanh nghiệp là trung tâm trong thiết kế chính sách”; khoảng 800 thủ tục hành chính được cắt giảm, xử lý trên nền tảng dữ liệu, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Nhiều quy trình xây dựng, rà soát, soạn thảo văn bản... đã tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và khai thác dữ liệu mở giúp các cơ quan tiến hành phân tích tác động chính sách nhanh chóng và toàn diện hơn, sớm phát hiện mâu thuẫn về hình thức, chồng chéo về nội dung nhằm giảm thiểu tình trạng xung đột pháp lý.

Những cải cách đó đã tạo tác động lan tỏa tích cực tới nền kinh tế. Tốc độ tăng trưởng GDP giai đoạn 2021-2025 đạt bình quân khoảng 6,3%/năm; quy mô GDP năm 2025 ước đạt trên 510 tỷ USD; thu nhập bình quân đầu người khoảng 5.000 USD, đưa Việt Nam gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình cao. Những con số này không chỉ phản ánh kết quả điều hành kinh tế mà còn cho thấy vai trò “bệ đỡ” của cải cách thể chế pháp luật đối với tăng trưởng.

Tuy nhiên, đánh giá một cách khách quan, mặc dù đã rất nỗ lực, song hệ thống pháp luật còn chồng chéo. “Việc hoàn thiện thể chế phát triển còn chậm. Một số luật, cơ chế, chính sách, quy định, thủ tục hành chính còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu đồng bộ, gây cản trở đối với sự phát triển” - hạn chế đầu tiên được nêu trong Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV cho thấy sự nhìn nhận thẳng thắn, khách quan của Đảng đối với những điểm nghẽn đang tồn tại. Đó không chỉ là việc đánh giá đúng thực trạng mà còn là những đòi hỏi cấp thiết để xây dựng, hoàn thiện thể chế pháp luật trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp và chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững.

Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng xác định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, thúc đẩy đột phá chiến lược, kiến tạo hệ sinh thái phát triển mới, bảo đảm quan điểm lấy phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển và không ngừng nâng cao đời sống, hạnh phúc của Nhân dân; tập trung hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước, trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trọng tâm, các thể chế khác là rất quan trọng”. Theo TS Đinh Văn Thụy (Viện Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh): Hoàn thiện thể chế phát triển nhằm đáp ứng được yêu cầu của kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên giàu mạnh, phồn vinh, hạnh phúc của dân tộc Việt Nam là vấn đề mang tính cấp bách. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần triển khai đồng bộ các giải pháp căn cơ như: tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với quá trình xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật; nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, cơ quan ngang bộ trong việc kiến tạo, điều hành và hoàn thiện thể chế phát triển một cách đồng bộ; chuẩn bị đầy đủ các nguồn lực để triển khai thể chế hiệu quả.

Trong giai đoạn phát triển mới, khi yêu cầu về tốc độ, chất lượng và tính bền vững ngày càng cao, hệ thống thể chế, pháp luật hiện đại, minh bạch, hiệu quả chính là nền tảng quan trọng để khơi thông nguồn lực, tạo động lực tăng trưởng mới, giúp đất nước phát triển nhanh, bền vững và từng bước hiện thực hóa khát vọng phồn vinh, hạnh phúc. Đúng như lời Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Thách thức cốt lõi của giai đoạn tới không phải là thiếu nguồn lực hay bất ổn bên ngoài, mà chủ yếu ở chất lượng thể chế, năng lực thực thi và sức sống của mô hình phát triển. Đây vừa là sức ép, vừa là động lực cải cách, nếu được nhận diện đúng và hành động quyết liệt".

Bài và ảnh: Việt Hương