Hiện trạng di tích Địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu

Di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh quốc gia Địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu gồm đền Nưa, núi Nưa và Am Tiên đang được rà soát, chỉnh trang tổng thể nhằm khắc phục những tồn tại kéo dài, lập lại trật tự quản lý và bảo tồn, phát huy giá trị một di sản lịch sử văn hóa đặc biệt của xứ Thanh.

Quần thể Di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh quốc gia địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu có diện tích gần 530 ha, nằm trên dãy Ngàn Nưa, thuộc địa bàn các xã Tân Ninh, Mậu Lâm và Trung Chính với địa hình núi non trùng điệp, cảnh quan tự nhiên hùng vĩ.

Theo sử sách, đây là vùng đất linh thiêng gắn liền với cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu, người anh hùng dân tộc dấy binh chống quân Đông Ngô vào năm 248. Mới đây, tỉnh Thanh Hóa đã ban hành kế hoạch quản lý toàn diện, bảo vệ, khai thác và phát huy giá trị di tích này.

Kế hoạch đặt mục tiêu rà soát, kiểm kê toàn bộ tài sản, hiện vật, cây xanh, công trình tại di tích, làm rõ nguồn gốc, giá trị và tình trạng pháp lý để có phương án quản lý, bảo quản phù hợp. Đồng thời, các cơ quan chức năng tiến hành lập hồ sơ khoa học, cắm mốc giới bảo vệ, bàn giao hiện trạng nhằm quản lý thống nhất, ngăn chặn tình trạng sử dụng sai mục đích.

Hình ảnh hiện trạng ngôi đền chính trên đỉnh núi Nưa, ngôi đền này được xây dựng bằng sự đóng góp của người dân địa phương, từng nhiều lần được trùng tu. Hằng năm, vào mùng 9 tháng Giêng, lễ hội “mở cổng trời” được tổ chức tại đây, thu hút hàng nghìn người dân và du khách thập phương đến dâng hương, cầu an.

Cách ngôi đền chính không xa là “huyệt đạo thiêng”. Theo quan niệm dân gian, khu vực Am Tiên, được coi là một trong ba huyệt đạo quan trọng của cả nước, cùng với núi Đá Chông (Hà Nội) và núi Bà Đen (Tây Ninh). Nhiều người khi đến Am Tiên thường đi vòng quanh khu vực này để cầu may mắn, bình an.

Tại khu vực xung quanh huyệt đạo Am Tiên hiện nay, nhiều tổ chức, cá nhân thuê người trồng cây lưu niệm, đặt bia ngay trong khuôn viên di tích. Việc trồng cây với mật độ dày, không phù hợp thổ nhưỡng khiến nhiều cây không thể sinh trưởng, gây mất mỹ quan và ảnh hưởng đến cảnh quan chung của di tích.

Trước thực trạng trên, Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa đang cử cán bộ tiến hành kiểm đếm số lượng cây xanh và bia đá quanh huyệt đạo Am Tiên, làm cơ sở xây dựng phương án chỉnh trang, sắp xếp lại cho phù hợp.

Khu vực các lều quán, ki-ốt dựng tạm ở hai bên đường lên Am Tiên, phía sau cổng chào chính trước đây gây phản cảm đối với du khách, hiện đã được BQL cho tháo dỡ.

Theo kế hoạch, ngôi mộ gió gần giếng Tiên thuộc quần thể di tích Am Tiên là hạng mục xây dựng không đúng quy định và đang được lập hồ sơ để tháo dỡ, khôi phục nguyên trạng khu vực.

Hiện trạng vẫn còn một sột căn lán xây dựng, cơi nới ở di tích Am Tiên trên núi Nưa.

Hiện nay di tích Am Tiên tạm thời đóng cửa để phục vụ công tác cải tạo, chỉnh trang, vệ sinh môi trường, chuẩn bị điều kiện đón người dân và du khách trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Đền Nưa, công trình kiến trúc cổ dưới chân núi Ngàn Nưa cũng được đưa vào diện chỉnh trang theo hướng khang trang, sạch đẹp, bảo đảm sự tôn nghiêm của không gian tín ngưỡng.

Việc tôn tạo, chỉnh trang di tích được xác định phải tuân thủ nguyên tắc bảo tồn tối đa giá trị gốc, phục dựng nguyên trạng các công trình tâm linh cổ, kiên quyết loại bỏ các hạng mục xây dựng trái phép. Song song với đó là rà soát quy hoạch tổng thể, huy động nguồn lực đầu tư, gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch, dịch vụ, tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Đáng chú ý, tại khu vực núi Nưa, gần Am Tiên, dự án quần thể du lịch tâm linh Huyền tích Am Tiên đang được triển khai. Theo kế hoạch, dự án Huyền tích Am Tiên sẽ hoàn thiện và đưa vào khai thác trong giai đoạn 2027-2030, kỳ vọng trở thành điểm đến du lịch tâm linh quy mô lớn, thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, cùng với kỳ vọng phát triển, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm hài hòa giữa đầu tư, khai thác du lịch với bảo tồn giá trị lịch sử, văn hóa của khu di tích khởi nghĩa Bà Triệu, một di sản đặc biệt của xứ Thanh.

Hoàng Đông