Giữ rừng phòng hộ đầu nguồn gắn với phát triển cây dược liệu

Đến tháng 2/2026, diện tích rừng Ban quản lý rừng phòng hộ (BQLRPH) Thường Xuân được giao quản lý, bảo vệ và sử dụng 13.214,14ha, trên địa bàn 6 xã: Luận Thành, Tân Thành, Thắng Lộc, Vạn Xuân, Yên Nhân và Lương Sơn.

Chăm sóc cây giống lâm nghiệp phục vụ trồng rừng tại vườn ươm của BQLRPH Thường Xuân.

Thời gian vừa qua, ban đã chủ động xây dựng phương án, kế hoạch quản lý, bảo vệ rừng (BVR), phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR). Phối hợp với chính quyền địa phương và các đơn vị có liên quan tuyên truyền chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước về BVR và PCCCR đến người dân; tuyên truyền lưu động tại các xã trọng điểm cháy, để người dân, du khách đi du xuân trong dịp tết tại các đền chùa, nơi thờ cúng tâm linh, các điểm vui chơi, giải trí sử dụng lửa đúng quy định, không bẻ cành, chặt phá cây rừng... Kiểm tra các khu rừng trọng điểm, kiểm soát các đối tượng ra vào rừng. Thực hiện tốt phương châm “4 tại chỗ”, hàng năm đơn vị đã mua sắm bổ sung thiết bị, dụng cụ phục vụ công tác BVR, PCCCR; phân công trực 24/24 giờ vào các ngày cao điểm nắng nóng, khô hanh; phát dọn đường băng cản lửa, dọn thực bì và đốt trước vật liệu cháy phục vụ PCCCR. Kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các đối tượng vi phạm Luật Lâm nghiệp...

Để BVR phòng hộ đầu nguồn, ban có giải pháp nâng cao thu nhập cho người làm nghề rừng. Theo khảo sát trên địa bàn BQLRPH Thường Xuân có tiểu khí hậu, độ ẩm tương đối cao rất phù hợp cho sự phát triển của các loài lâm sản ngoài gỗ dưới tán rừng tự nhiên, đặc biệt là các loài cây dược liệu quý hiếm, có giá trị kinh tế. Tuy nhiên, do người dân tự phát vào rừng thu hái các loài dược liệu để bán cho thương lái một cách quá mức, không được kiểm soát nên số lượng và trữ lượng các loài dược liệu nguy cấp, quý hiếm bị suy giảm nghiêm trọng. Việc hỗ trợ trồng các loài cây dược liệu trên địa bàn là một giải pháp rất quan trọng để giúp người dân trong vùng có việc làm ổn định; từng bước mở rộng diện tích trồng cây dược liệu có giá trị kinh tế; bảo tồn, phát triển các loại cây dược liệu bản địa, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân, góp phần xóa đói, giảm nghèo...

Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Thế Sự, Giám đốc BQLRPH Thường Xuân, chia sẻ: Các năm vừa qua, BQLRPH Thường Xuân đã xây dựng và thực hiện Dự án “Ứng dụng khoa học và công nghệ xây dựng mô hình trồng, chế biến, tiêu thụ một số loài dược liệu cát sâm và hoài sơn tại khu vực miền núi tỉnh Thanh Hóa”, thời gian thực hiện từ năm 2020 đến năm 2025. Mục tiêu là mở rộng vùng trồng dược liệu ra các khu vực trên địa bàn và khu vực miền núi tỉnh Thanh Hóa. Thay đổi cơ cấu cây trồng có giá trị thấp sang cây trồng có giá trị kinh tế cao, bảo tồn cây dược liệu bản địa, tăng thu nhập cho người dân. Từ năm 2022 đến đầu năm 2026, ban đã tuyên truyền, hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp cây giống, liên kết với các hộ có nhu cầu tham gia thực hiện, đã trồng được 13ha cây hoài sơn (củ mài), 50ha cây cát sâm (củ đẳng), 2ha cây bách bộ (cây củ ba mươi). Năm 2023, cây hoài sơn đã cho thu hoạch và lợi nhuận sau khi trừ chi phí đạt 60 đến 80 triệu đồng/ha/năm. Sản phẩm cây cát sâm sau 6 đến 7 năm trồng giá trị thu nhập ước tính gấp 10 lần trở lên so với cây keo thường trên một chu kỳ và đơn vị diện tích. Hiện nay, các hộ đã tự bỏ vốn tiếp tục trồng mở rộng cây dược liệu. Đơn vị đã liên kết với Nhân dân các xã: Xuân Chinh, Vạn Xuân, Luận Thành, Tân Thành... trồng cây hoài sơn, cát sâm và ký hợp đồng cung cấp cây giống, chuyển giao khoa học - kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm sau thu hoạch cho người dân. Năm 2026, ban có kế hoạch liên kết mở rộng diện tích trồng mới cây bách bộ và cây cát sâm từ 20 đến 30ha; các năm tiếp theo hàng năm ước tính trồng từ 30ha trở lên. Từng bước nâng cao hiệu quả kinh tế trồng dược liệu, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân, góp phần bảo vệ bền vững rừng phòng hộ đầu nguồn. BQLRPH Thường Xuân phối hợp với Viện Nghiên cứu và Phát triển vùng thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng 1 sản phẩm OCOP trà túi lọc thảo dược cát sâm 3 sao và đăng ký thương hiệu rượu ngâm từ củ cây cát sâm.

Diện tích rừng phòng hộ, rừng sản xuất trên địa bàn BQLRPH Thường Xuân quản lý đư­ợc bảo vệ an toàn, không để xảy ra cháy rừng. An ninh rừng đ­ược giữ vững. Độ che phủ của rừng hiện đạt trên 90%. Diện tích rừng tự nhiên nghèo kiệt đã và đang được phục hồi, phát triển ổn định.

Bài và ảnh: Nguyễn Quân