Khởi nghiệp - Chuyện của thế hệ trẻ trong thời đại mới (Bài 1):

Gieo hạt, nảy mầm

Từ những chiếc lá sen, lá vối quen thuộc đến những sợi rơm sau mùa gặt, chị Phạm Thị Hiệp, ở xã Cẩm Tú và anh Nguyễn Xuân Tài, ở xã Quý Lộc đã tìm thấy cơ hội khởi nghiệp ngay từ những nguồn lực bình dị trên quê hương. Bằng tri thức, sự sáng tạo và tinh thần dám nghĩ, dám làm, họ đang từng bước đánh thức giá trị của những nguyên liệu sẵn có, gieo những hạt giống đầu tiên cho hành trình khởi nghiệp.

Chị Phạm Thị Hiệp, xã Cẩm Tú bên vùng nguyên liệu sen.

Từ đầm sen nhà đến trà túi lọc

Là cử nhân Luật, từng nhiều năm gắn bó với công tác Đoàn ở cơ sở và công tác tham mưu, giúp việc Ban Xây dựng Đảng xã Cẩm Tú, chị Phạm Thị Hiệp, dân tộc Mường, bước vào hành trình khởi nghiệp ở tuổi 35 bằng lựa chọn trở về với những chiếc lá sen, lá vối thân thuộc trên quê hương.

Ngày 31/5/2026, thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy, chị Hiệp nghỉ công tác và hưởng chế độ theo quy định. Trong khi nhiều người khuyên chị phát huy chuyên môn Luật để mở văn phòng, cung cấp dịch vụ pháp lý, chị lại chọn một hướng đi khác. Gia đình chị có hơn 0,7ha đầm sen, mỗi mùa sen qua đi, nhiều lá sen bánh tẻ bị bỏ phí hoặc chỉ bán dưới dạng nguyên liệu thô. Trăn trở trước sự lãng phí ấy, ý tưởng về “Trà lá nam Sen – Vối Mộc Sơn” bắt đầu hình thành trong chị.

Với số vốn vay từ bố mẹ chồng, chị đầu tư xây dựng nhà xưởng, lắp đặt máy móc, thiết bị. Ban đầu, chị chế biến lá sen dạng thô để cung cấp cho các cơ sở dược liệu, cơ sở làm trà trong tỉnh. Nhận thấy bán nguyên liệu chưa tạo được nhiều giá trị, chị chuyển hướng sang chế biến sâu, xây dựng sản phẩm mang dấu ấn riêng. Chị tham gia các khóa đào tạo về chế biến dược liệu, bào chế y học cổ truyền, rồi bắt tay nghiên cứu sự kết hợp giữa lá sen và lá vối.

Nhưng từ ý tưởng đến sản phẩm là cả một hành trình thử – sai. Mỗi loại lá đòi hỏi nhiệt độ, thời gian sấy khác nhau; có mẻ hỏng, có mẻ chưa đạt độ khô, tỷ lệ phối trộn chưa phù hợp khiến trà lúc chát, lúc đắng. Có những ngày chị thu hái lá sen bắt đầu từ sáng sớm, rồi thức đến 2- 3 giờ sáng để theo dõi từng mẻ sấy lạnh. Khi mẻ lá sen sấy lạnh đầu tiên đạt yêu cầu sau 12 giờ chờ đợi, chị bật khóc ngay tại xưởng. Với chị, đó không chỉ là niềm vui của một mẻ nguyên liệu thành công, mà còn là dấu mốc cho thấy những nỗ lực, thời gian và đồng vốn bỏ ra đã bắt đầu cho quả ngọt. Sau đó là một thời gian dài miệt mài, hàng nghìn ấm trà được pha thử với sự góp ý của người thân, hàng xóm, bạn bè và đồng nghiệp cũ; chị ghi nhận, điều chỉnh rồi tiếp tục thử nghiệm.

Từ những thử nghiệm ban đầu, Dự án “Trà lá nam Sen – Vối Mộc Sơn” được định hình với sản phẩm chủ lực là trà thảo mộc dạng túi lọc. Xa hơn, chị hướng tới xây dựng mô hình HTX Nông nghiệp Mộc Sơn và đặt mục tiêu phát triển sản phẩm đạt chuẩn OCOP. Chị cũng tính đến việc làm sản phẩm từ tía tô tím.

Chị Hiệp còn có một lợi thế khá đặc biệt, chị xây dựng nền tảng truyền thông số của riêng mình. Kênh TikTok “Hiệp ở xã” hiện có khoảng 19,5 nghìn người theo dõi; trang facebook “Phạm Thị Hiệp” có khoảng 5,8 nghìn người theo dõi. Với một dự án khởi nghiệp còn ở giai đoạn đầu, đây là kênh để chị có thể giới thiệu sản phẩm, tiếp nhận phản hồi và xây dựng thương hiệu.

Dự án “Trà lá nam Sen – Vối Mộc Sơn” là 1 trong 10 dự án lọt vào vòng chung kết cuộc thi khởi nghiệp trong đoàn viên thanh niên do Tỉnh đoàn tổ chức năm 2026. Đây là cơ hội để chị có thể tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, đồng thời mở rộng kết nối, quảng bá để sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng.

Rơm quê lên kệ hàng Amazon

Nếu câu chuyện của chị Phạm Thị Hiệp bắt đầu từ những chiếc lá, thì anh Nguyễn Xuân Tài, ở xã Quý Lộc lại nhìn thấy cơ hội từ những sợi rơm sau mùa gặt. Sinh năm 1989, anh rời quê ra Hà Nội học đại học khi vừa 18 tuổi. Tốt nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, anh có khoảng 5 năm làm việc trong lĩnh vực kỹ thuật. Không muốn bó hẹp mình trong chuyên môn kỹ thuật, anh tiếp tục học văn bằng hai ngành Kinh tế đối ngoại tại Trường Đại học Ngoại thương.

Anh Nguyễn Xuân Tài, ở xã Quý Lộc bên sản phẩm mồi nhóm lửa được tạo ra từ rơm.

Những năm đầu lập nghiệp, anh Tài liên tục thử sức ở nhiều lĩnh vực. Từ năm 2015, anh tham gia thiết kế máy tự động hóa cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, tìm hiểu việc xây dựng kênh phân phối cho những sản phẩm mới trên thị trường Việt Nam. Có thời điểm, anh làm việc cho một doanh nghiệp chuyên thiết kế máy sử dụng nhiệt và công nghệ khí hóa sinh khối, hướng tới thay thế than đá bằng các nguồn nguyên liệu sinh khối. Những trải nghiệm ấy giúp anh từng bước tích lũy kiến thức về kỹ thuật, sản xuất, bán hàng và thị trường. Với anh, một sản phẩm muốn đứng vững không chỉ cần công nghệ, mà còn phải xuất phát từ nhu cầu thực tế và tìm được thị trường phù hợp.

Cơ duyên với sản phẩm mồi nhóm lửa đến với anh Tài vào năm 2018, khi một người bạn nước ngoài giới thiệu cho anh về loại sản phẩm vốn khá phổ biến ở nước ngoài này. Nhận thấy tiềm năng của sản phẩm, anh Tài bắt đầu thử nghiệm nhiều loại nguyên liệu như mùn cưa, trấu, vỏ lạc và nhiều phế phẩm nông nghiệp khác. Bước ngoặt đến khi anh trở về quê và nhìn thấy những đống rơm sau mùa gặt. Nhẹ, xốp, dễ bắt cháy lại sẵn có với số lượng lớn, rơm được anh lựa chọn để tiếp tục nghiên cứu. Nhưng biến rơm thành sản phẩm thương mại không phải việc dễ dàng. Anh Tài mất khoảng hai năm tìm tòi, thử nghiệm, điều chỉnh tỷ lệ phối trộn và hoàn thiện quy trình. Năm 2023, anh thiết kế dây chuyền, xây dựng xưởng sản xuất tại Thanh Hóa và thành lập Công ty CP Ulstraw vào năm 2024. Rơm được thu mua, làm khô, xử lý, nghiền nhỏ, phối trộn với sáp rồi ép khuôn, cắt thành từng thỏi và đóng gói. Với nền tảng kỹ thuật, Tài trực tiếp nghiên cứu, cải tiến máy móc, chủ động nhiều khâu trong sản xuất.

Sản phẩm hoàn thiện nhưng bài toán tiếp theo là thị trường. Anh đưa sản phẩm lên Amazon, thử sức với thương mại điện tử xuyên biên giới. Tháng 6/2023, lô hàng đầu tiên với hơn 1.000 sản phẩm được bán sang Mỹ. Có thời điểm, sản phẩm đạt mức tiêu thụ khoảng 400 hộp mỗi ngày. Tuy nhiên, doanh số không đồng nghĩa với lợi nhuận. Anh Tài cho biết, anh cùng cộng sự đã đầu tư khoảng 1 tỷ đồng cho dự án; mỗi hộp Eco Firelighter (mồi nhóm lửa) có giá khoảng 13 - 14 USD, trong khi chi phí sản xuất chiếm 30 - 40% giá bán, các khoản liên quan đến nền tảng thương mại điện tử, vận chuyển, lưu kho, quảng cáo có thể chiếm khoảng 45%. Vì vậy, doanh nghiệp vẫn phải tiếp tục tìm kiếm kênh phân phối hiệu quả hơn, giảm chi phí trung gian và mở rộng quy mô một cách bền vững.

Những nỗ lực của anh và cộng sự được ghi nhận qua các cuộc thi khởi nghiệp. Cuối năm 2023, dự án giành giải Quán quân toàn cầu cuộc thi Social Business Creation tại Montreal, Canada; năm 2024 tiếp tục giành giải Quán quân cuộc thi Khởi nghiệp cùng Kawai. Những giải thưởng này tạo thêm động lực để nhóm tiếp tục hoàn thiện sản phẩm và tìm kiếm thị trường mới.

Từ những chiếc lá sen, lá vối đến những sợi rơm sau mùa gặt, chị Phạm Thị Hiệp và anh Nguyễn Xuân Tài đang cho thấy một cách nhìn khác về nguồn lực quê hương: những điều tưởng như bình thường vẫn có thể tạo nên giá trị mới nếu được đánh thức bằng tri thức, công nghệ và sự bền bỉ. Khởi nghiệp đôi khi không bắt đầu từ những ý tưởng lớn, mà từ việc nhận ra một cơ hội ngay bên mình và đủ quyết tâm để theo đuổi. Con đường phía trước của họ và nhiều người trẻ khác chắc chắn còn không ít thử thách, nhưng với những bước đi đầu tiên ấy, hạt giống ý tưởng đã được gieo trên quê hương. Và khi được vun đắp bằng bản lĩnh và khát vọng, chúng sẽ bén rễ, nảy mầm thành những giá trị bền vững trong tương lai.

Bài và ảnh: Hoàng Mai