Giải “bài toán” môi trường ở làng nghề sản xuất miến

Xã Thăng Bình hiện có 2 làng nghề làm miến truyền thống là miến dong Vạn Thành và miến gạo Thăng Long. Giống nhiều làng nghề khác, khi quy mô sản xuất ngày một mở rộng thì vấn đề môi trường lại trở thành nỗi trăn trở thường trực, nhất là vào những tháng cao điểm sản xuất phục vụ thị trường cuối năm.

Quá trình sản xuất, chế biến miến dong đòi hỏi nguồn nước lớn từ khâu rửa dong đến lắng, lọc.

Những ngày giáp tết, không khí sản xuất tại các làng nghề gần như hoạt động hết công suất. Từ sáng sớm đến đêm muộn, tiếng máy xay, máy lọc rền vang từ đầu làng. Cùng với nhịp sản xuất là lượng nước thải phát sinh tăng đột biến, đặt hệ thống hạ tầng kênh mương thoát nước vốn đã hạn chế, rơi vào tình trạng quá tải.

Tại làng nghề miến dong Vạn Thành, “bài toán” ô nhiễm môi trường bộc lộ rõ nhất trong khâu xử lý nước thải. Quy trình sản xuất miến dong khá phức tạp, đòi hỏi sử dụng lượng nước lớn trong các công đoạn, từ rửa củ dong, nghiền, lọc bột, lắng bột. Nước thải phát sinh chứa nhiều tinh bột, chất hữu cơ dễ phân hủy, nếu không được xử lý triệt để sẽ nhanh chóng lên men gây mùi hôi khó chịu.

Ghi nhận thực tế cho thấy, phần lớn các hộ sản xuất hiện nay mới chỉ xử lý nước thải bằng các biện pháp thủ công như xây bể lắng tạm, rồi thoát theo hệ thống rãnh thoát nước ra môi trường. Vỏ dong, bã thải từ quá trình sơ chế, không được thu gom kịp thời, phát tán mùi hôi thối. Theo ông Nguyễn Văn Hào, Phó Giám đốc HTX miến dong Vạn Thành, làng nghề hiện có nhiều hộ tham gia sản xuất, chủ yếu theo quy mô hộ gia đình. Nghề làm miến dong mang lại thu nhập ổn định, song đi kèm là áp lực lớn về môi trường. Trước đây, khi hệ thống mương rãnh thoát nước chưa được đầu tư, mùi hôi từ nước thải và bã dong những ngày cao điểm sản xuất, nhất là dịp tết gây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống người dân xung quanh. Những năm gần đây, địa phương đã từng bước cải tạo hệ thống rãnh thoát nước, song do sản xuất phân tán, nằm xen kẽ trong khu dân cư nên việc đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung gặp nhiều khó khăn, cả về mặt bằng lẫn kinh phí.

Tại làng nghề miến gạo Thăng Long cũng đang đối mặt với những bất cập tương tự. Sớm được công nhận là làng nghề truyền thống, sản phẩm miến gạo Thăng Long từ lâu đã có chỗ đứng trên thị trường. Dẫu vậy, vấn đề môi trường trong quá trình sản xuất vẫn luôn là “bài toán” nan giải đối với chính quyền địa phương. Hệ thống rãnh thoát nước, bể lắng tại các hộ mang tính chất thủ công, chưa thể xử lý triệt để mùi hôi, gây ảnh hưởng nhất định đến sinh hoạt khu dân cư. Bên cạnh đó, không gian sản xuất và phơi miến chật hẹp, nhiều hộ phải tận dụng tối đa quỹ đất trống, gây nên những bất cập nhất định.

Để giải quyết tình trạng trên, chính quyền xã Thăng Bình tập trung nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng làng nghề, yêu cầu các hộ sản xuất ký cam kết không xả thải trực tiếp ra kênh mương; thường xuyên vệ sinh khu vực sản xuất; đầu tư bể lắng xử lý nước thải từ khâu ngâm, rửa gạo, lọc bột trước khi thải ra môi trường. Đồng thời, bã thải trong quá trình sản xuất được khuyến khích tận dụng làm thức ăn chăn nuôi, giảm lượng chất thải rắn hữu cơ ra môi trường.

Về lâu dài, mong mỏi của người dân các làng nghề là có một không gian sản xuất tập trung, đồng bộ về hạ tầng môi trường. Đó là khu làng nghề được quy hoạch bài bản, có hệ thống xử lý nước thải, rác thải tập trung; có khu phơi sản phẩm, khu trưng bày, giới thiệu sản phẩm, vừa giảm áp lực ô nhiễm trong khu dân cư, vừa nâng tầm giá trị làng nghề. Đặc biệt, người dân kỳ vọng tỉnh cũng có những cơ chế ưu đãi phù hợp về thuê đất, hỗ trợ đầu tư hạ tầng, để các hộ sản xuất yên tâm chuyển đổi. Hiện tại, thay vì phải di dời toàn bộ làng nghề, xã Thăng Bình đang ưu tiên các phương án nâng cấp hệ thống thoát nước và xử lý nước thải của các làng nghề tại chỗ, gắn với nâng cao ý thức người làm nghề trong việc phát triển sản xuất gắn với bảo vệ môi trường.

Bài và ảnh: Ngọc Tiến